6 प्रर 020 81,.6., 69.

[|

2 | एद्यप्त वार्‌ +त 4 + ०५ 0

९9.117. पि234.

"~= ~~~ ~~ >~ == ~~~

[121८173 5 0५ 8९५4 237101४ 8० उप्फलातलातलणा, इक्षणे एकधा 091 6०11686, 1,001.6,

18. 1 पथि 7 प्राा५१५ ?॥7॥8, ~ "भक. -

शिवा ^ परा) एए)

[26

वा ^ ^ 74 9, -सह0टमाष्ा 0 07 4४471 70870208 (वषा ^ ^-82 6474" 88,

30218. ४.

( 1६८019९1" ५०८01094 ६० 4 7 186) )

*~-- -- ~-- --------

(411 पाह प्कलरव्वे एक भाल एप्णाशल, )

काव्यमाला, ३९.

-------~न-+------~

श्रक्षेमेन्द्रविरचिता बृहत्कथामञ्चरी

जयपुरमहाराजाध्चितमहामहोपाभ्यायपण्डितदुगौप्रसाददारक- केदारनाथकृपाङ्गीकृतशोधनकर्मणा महामहोपाध्याय पण्डितशिवदत्तशमेणा, मुम्बापुरवासिपरबोपाह- पाण्डुर ङ्गात्मजकाशीनाथश्चमैणा संशोधिता

साच

मुम्बय्यां निणयसागराख्ययन्रालये तदधिपतिना मुदराक्षरेरङ्यित्वा प्राकादयं नीता

णि |

१९०१

(भस्य प्रन्थस्य पुनसुद्रणादिविषये सर्वेथा निणयसागरसुदरायश्राल्याधिपते- रेवाधिकारः })

-- ~~~ ------ ~~न

मूल्य सपादत्रय रूप्यकत्रयम्‌

बृहत्कथामञ्जया विषयानुक्रमणिका

कथापीठाल्यप्रथमलम्बकारम्भः कथवितारः =, पाटलिपुत्रकथा ... उपकोराद्यायिका ,,, ... योगनन्दमत्यहासकथा ,,. ,,. आओदिदयवर्मकथा ,.. योगनन्दपुत्रशापमोक्षौ ... वररचिरापसुक्तिः

गुणाढ्यकथा = ,.. ,.+ ,., पुष्पदन्तमास्यवान्नामकथा कथापीटनामकप्रथमलम्बकसमासिः

कृथासुखाख्यद्ितीयलम्बकारम्भः ५, भ्रीदत्ताख्यायिका ,,. सदहस्रानीकक्था ... चण्डमहासेनक्था... लोहजङ्खाख्यायिका

देवस्िताख्यायिका विनटाहयायिका ,.. कथासुखाख्यद्वितीयलम्बकसमाप्ति

# 0

लावानकाल्यतृतीयलरम्बकारम्भः, ,, परदिताख्यायिका बदिदकाख्यायिकां ... .., देवसेनाख्यायिका... ... ,.. परिनाडद्यायिका पुष्यसेनाख्यायिका ... ... सुन्दोपञुन्दाष्यायिका ... ... पश्मावतीविवाहः उववैश्याख्यायिका ,.. ...

@ ® @

३३ ३३ 81 ४५ ५१ ५६ ६५ ६४७

६८ ६८ ६९

७१ ७३ ७द ७४

णि 1 [रिषि अअ कामक

पृष्ठ विहितसेनाद्यायिका ,.. ७८ सोमप्रमाष्यायिका ७९ अदल्याष्यायिका.. ,,„ ... ८१ विदूषकाख्यायिका ८१ देवदासाख्यायिका ५१ भ्रीवत्सेशदिग्विजयः ,, ,,. ५३ इल्भूलयाख्यायिका ,,, ,,, लावानकाल्यतरृतीयकलम्बकसमा्तिः १०३ नरवाहनजन्माख्यचतुर्थरम्बकारम्भः१०२ देवदत्ता्यायिका,,. ०० १०६ बाह्मणीसमागमकथा = ०, ... १०५ जीमूतवाहनाद्यायिका ,.. ... १०५ सिहविकमाख्यायिका ... ... १११ नरवाहनजन्माष््य- चतुर्थलम्बकसमाप्ति | चतुदोरिकाख्यपश्चमलम्बकारम्भः ११४ राक्तिदेवसमागमकथा ,,„ ... ११४ शिवमाधवाष्यायिका ,.. ... ११६ दरखाम्याख्यायिका ,,„ ,.. ११९ दाक्ति देवभ्रवहणमङ्गकथो ,.. ,,, १२० अरोकदत्ताल्यायिका ,,, ... १२३ देवदत्ताख्यायिका १२८ दाक्तिदेवकथा १३५ चतुदौरिकाषयपश्चमलरम्बकसमाप्तिः १३६ सु यप्रभाख्यषष्टलम्बकारम्भः ... १३६ कालकजापकाख्यायिका ,.. ,.. १३६ गुणशमांख्यायिका ..५ ,.. १४य्‌ सूयेप्रभाख्यषष्टलम्बकसमाप्तिः ... १५६

पृष्ठे | पृष्ठे मदनमन्ुकाख्यसप्तमलम्बकारम्भः १५७ | वेलाखयाष्टमलम्बकसमाप्तिः ,,, २१५ रनदत्ताख्यायिका १५७ | शशाङ्वत्याख्यनवमलम्बकारम्भः २१५ . विप्रचाण्डालाख्यायिका ... १९० | कुञ्जराख्यायिका ‰.. „., ,.. २१५ शिष्या्यायिका ... १६२ | लकितलोचनालपकथा ,,, ,.. २१८ विक्रमर्तिहाख्यायिका १६२ | मन्रगुप्ताढ्यायिका + < क्षमावदानम्‌ .* १६५ | विनयवल्याख्यायिका .. २२५ वैराग्यावदानम्‌ ... १६६ | श्रुतधिसमागमः ,.. ,.. २२९ सलोचनाद्यायिका = .. १६७ | पारावताक्षकशापः ,.. ,., „„ २३२ राजपुत्राख्यायिका ... १६९ | संसारचक्रम्‌ „, ,.. ... २३४ पिश्षाचाद्यायिका ., .. १७१ | हंसावलीकथा =, २३५ खयंप्रमाद्यायिका १७३ | भीमपराक्मखमागमः .,, २४८ कीतिंसेनाद्यायिका १७६ | गुणाकरसमागमः,.. २४९ हरिदामीख्यायिका १७९ | दानपारमिता .. ... २५१ तेजोवलयाल्यायिका १८६ | शीलपारमिता ,.„ ,,, २५७ मुखीद्यायिका ०० १८६ | क्षान्तिपारमिता ,५, ... ... २५८ सपठरयाल्यायिका... १९२ | धेयपारमिता =, „~ ... २५८ श्रुतसेनाष््यायिका १९५५ | ध्यानपारमिता ,.. „२५९ माजोराद्यायिका... १९५७ | प्रज्ञापारमिता ,,. ,.. २६० भ्रसेनजिदाद्यायिका - १९९ | विनीतमत्छाल्यायिका ,,. ,., २६१ कलिङ्गसेनामदनवेगसमागमः ... २०० | भगवतीसतोत्रम्‌ ... ... २६२ पतित्रताल्यायिका * २०० | भूनन्दाल्यायिका ,.. ,.. ... २६८ मद्नमश्ुकाजन्मकया २०९ | विचित्रकथासमागमः यक्षाष्यायिका २०३ | ्रीदशेना्यायिका | 9 योवराज्याभिषेको प्रचण्डशक्तिसमागमः बियाकलासंक्रान्तिथ | `" """ १०४ | भीमभटाख्यायिका | 6 योगनन्दा्यायिका ... २०४ | प्रथमवेतालकथा ,.. „.„ ,,. २८७ शातुत्राख्यायिका ... ... ३०६ | द्वितीयवेताङ्कथा... ,,. ,, ३०० मदनमशुकोद्रा्कथा = ,,, ,, २०७ | पुरुषदु्टाख्यायिका „.* ३०२ मदनमन्ुङाल्यसप्तमलम्बकसमाप्तिः २०९ | स्रीदुशद्यायिका .,, -.„ ३०५ वेलाद्याध्मलम्बकारम्भः , २०५ | वृतीयबेतालकथा.. ,* «** ३०८ चन्द्रसाराल्यायिका , २०९ | चतु्वेताचकथा ... "„ ३०८ जिनेन्धसेनासमागमो शक | पश्चमवेतालकथा ,,. ३१५ मदनमन्चकापहारश्च प्टवेतालकथा 2१५

पृष्ठे पष सप्तमवेतालकथा ,.. ,. ३१७ | राजपुष्रीद्यलाभक्था ... ... ४२६ अष्टमवेतालक्था ... ,,, ... ३२१ | केसधख्यायिका ... ... ... ४२७ नवमवेताल्कथा .. ..~ = ३२६ | मूल्देवक्था ... ... ... ४३० द्शमनेताककथा ... ... ... ३२७ | विषमशीलास्यदशमलम्बकसमात्तिः ८३४

एकादश्वेतालकथा ... ... ३३२ ------ द्वादशवेताककथा ... ... -.. ३३४ मदिरावल्याख्यैकादशलम्बकारम्भः ४३४ त्रयोद्शवेताल्कथा ... ... ३४१ | द्विजयुत्रक्था ... ... ... ४३४ चतुदंशवेताल्कथा ... ... ३४३ | मदिरावल्याल्येकादशलम्बकसमाप्तिः ४४० पत्नदशवेतालक्था 4 4 3८ ---------

षरोडवेतालकथा ... ... ,. ३४९ | पभ्रावलया्यद्वादशलम्बकारम्भः ... ४४१ सप्तदशवेतालकथा --. ,,„ ३६३ ह्मदत्ता्यायिका ~ ०" ४१ अष्टादशवेताल्कथा ... ... ३६६ | विबुद्ूजवधकथा ... .- -*, ४४६ एकोनर्विरावेतारुकथा ... ,.. ३६९ | सुक्तकेतुचापकथा... ... ... ४४७ विंशवेताखकथा ... ,.. ... ३७३ | पद्मावल्युदराहादिकथा =... .-. ४४८

एकर्विशवेतालकथा = ,,, ... ३७६ पद्यावलयाख्यद्रादशलम्बकसमात्तिः ४५० द्राविरवेतालकथा... ... ... ३७९ | 4

तरयोविंशवेताल्कथा ... ... ३८० | पन्नाख्यत्रयोदशलम्बकारम्भः ... ४५० चतुर्विशवेतालकथा =... ... ३८२ | साविन्याख्यायिका =... ... ४५० पचविरावेतालकया ` ... ... ३८४ | केगवतीप्रा्तिक्था... --- .-- ४५१ मन्दारवलाख्यायिका ... ... ३८५ | गन्धरवेदत्ताख्यायिका .. .-. ४५५ कुखमायुधा्यायिका ... ... ४०२ | भगीरथयज्ञःप्रात्तिकथा ... -- ४५६ केसटाद्यायिका ... ... ... ४०५ | प्रभावतीप्रात्तिकथा =... --- ४५७ कलिङ्गसेनालाभवर्णनम्‌ ... ... ४०६ | अजिनावतीप्राप्तिक्था ..- --- ४६९२ दाशाङ्ूवतयुद्राहक्था ... ... ४०७ | गोमुखकथा ...- .-- ..- ४६२ रदाङ्कवल्याद्यनवमलम्बकसमापिः ४११ | मर्भूतिकथा = -.- .-- --- ४६६ इरिशिखकथा ... ..-. .-. ४६७ बिषमशीलाख्यदरमलम्बकारम्भः ४११ | मानसवेगाधिव्धकथा ... ... ४६७ टष्टाकरालख्यायिका .-. ..* ४११ | पञ्चाल्यत्रयोदशलम्बकसमातिः ... ४६९ खण्डकापालिकवधकथा ... ... ४२१ यक्षिणीसमागमकथा =... .-- ४२१ | रलप्रभा्यचतुदंशलम्बकारम्भः... ४६९ कन्याचंतुष्टयप्रा्तिक्था ... -.. ४२३ | सतत्वशीकाख्यायिका ... ... ४६० रबरराजयुत्रीखभकथा ... .-- ४२४ | महासत्वाख्यायिका ... ... ४७१

गजवरादरापसमुक्तिकथा ... ... ४२६ | रन्नप्रमाख्यायिका ..„ ,., ४७३

पृष्ठे प्रे रीलवलयाख्यायिका ... ... ४७७ ¦ देवदासाह्यायिका ... ... ५५१ निश्वयदत्ताद्यायिका ... ..-. ४८० | वज्रसाराष्यायिश्ा ... ..- ५५२ मदनमालष्यायिका ... ... ४८८ | सिदवलल्यायिका ... ... ५५३ रूपरिखाल्यायिका ... ..- ४९१ युमानस्राद्यायिक्रा ... ... ५५४ अजराद्यायिका ... ..- -.- ४९५ | वानराद्यायिष्टा ... ... ... ५६१ नागाजनाद्यायिका ... .., ५०० | काकबकाटयायथिका ... ,.. ५६१२ इन्दीषरसेनाष्यायिका ... .. ५०१ | दाश्षकाष्यायिका... ,.. ... ५६४ वज्रराख्यायिका .. .*- ५०५ | यूकाल्यायिका ... ... ... ५६५ अर्थलोभादयायिका ... ... ५०५ | चण्डरवाद्यायिका ,,. ,.. ५६५ कपूरमञवुद्ाहकथा ... ..- ५०८ | उद्राल्याधिका ... ... ... ५६६ रतप्रमाद्यचलुदरलम्बकसमात्तिः ५०९ | कच्छपमत्यरिष्रिमाद्यायिका ... ६५ अलंकारवलयास्यप्दशलम्बकारम्भः ५१० चतुराख्यायिका ... ... -. ५६८ रामाष्यायिका ... ... ... ५१० | पचीसुखाक्यायिका =... ..* ५७० रूपलताद्यायिका .,, ,.. ५१४ | वणिक्युत्रबकाद्यायिका... ... ५५७० अनङ्गप्रमाख्यायिका ... ... ५१५ | लोहतुलख्यायिका =... ... ५७१ कापैरिकाल्यायिका ... ... ५२३ | सिदश्ृषाद्यायिका =... -“* ५७२ वीरवराख्यायिका... ... ..- ५९५ | जम्बुकाख्यायिका =... --* ५७ नारायणदशेनकथा ... .-- ५२५ | मूषककाककूरमकच्छपाल्यायिका... ५७५. समुद्र्जराख्यायिका ... .-- ५२३६ | रातमाल्यायिका ... ... ... ५७६ अम्तराष्यायिका... .. -.. ५२८ | नागदाश्चाद्यायिका ... ... ५७७ अमराख्यायिका ... ... .-. ५३० | माजौराल्यायिका... ... ... ५५८ छम्धाद्यायिका ..- ..- ... ५३० | छगाद्यायिका ... ... ... ५५९ हिरण्यव्णांख्यायिका ... .- ५३१ | दयिताष्यायिका ... ... ... ५८० अन्तनेरख्यायिका -.. ..* ५३३ | चौरराक्षसाख्यायिक्ा ... ... ५८० बन्धुमदया्यायिका ... --* ५४० | रथकाराल्यायिका =... ... ५८१ अरटकारवयाल्य- ,. ५४० | मूषिकाख्यायिका ... ... ... ५८१ परवदशलम्बकघमातिः _ मण्ड्काख्यायिका... ... ... ५८२ रक्तियक्ोनामकषोडशलम्बकारम्भः ५४१ | देसाख्यायिका ... ... ... ५८३ भदषराल्यायिका... .-- --- ५४१ | काकोटकाख्यायिका ... ... ५८३ भालजालाख्यायिका .. ..- ५४३ | चोराख्यायिका ... .-. ... ५८३ वेदयाल्यायिका ... ... ... ५४७ खराख्यायिका ... ... ,.. ५८४

ज्ीवृत्ताख्यायिंका ... ..- -.. ५५० सद्याक््यायिका ... ..- .-- ५८५

ष्टे ष्ठे वानररि्चमाराख्यायिका... ... ५८६ | अरसेनाख्यायिका... ... ... ५९९ षटाख्यायिका ... ..- .-- ५८६ | वत्तेश्वरशगुपतनकथा ... ... ६०१ नापिताष्यायिका... ... .-- ५८७ | गोपालसंन्यासकथा ... ... ६०२ नकुलद्यायिक्ा ... ... ... ५८७ | कुरङ्गख्यायिका ... ... ... ६०७ अनेकमूखोख्यायिका ... -.. ५८८ | धीवराद्यायिका ... ... ... ६११ श्रीधराख्यायिका ... ... ... ५८९ | चौराख्यायिका ... ... ... ६१३ लक्ष्मीसेनाद्यायिका ... ... ५९२ | सुरतमञ्जरीकथा ... ... ... ६१४ शक्तियशोनामकषोडशलम्बकसमाप्तिः ५९४ | तारावलोकाख्यायिका ... ... ६१५

सुरतमज्ञयौख्या्टादशलम्बकसमाप्तिः ६१७ महाभिषेकख्यसप्तदशषलम्नकारम्भः ५९४

महामिषेककथा ... ... ... ५९४

महाभिषेकाख्यचप्तदशलम्बकञ्माप्ति५९९ | उपसंहारारम्भः ... ... ... ६१५७ ------ लम्बकसंग्रहः ..., ... ... ६१९

सुरतमञ्जयास्या्टादशलम्नकारम्भः ५९९ | प्रन्थसमत्तिः ... ... --. ६२०

------- ~ ~न =

कच्यमालख |

काश्मीरिकमहाकविश्रीभेमेन्द्रविरवचिता बृहटत्कथामश्षरी

कथापीठनाभा भथमो लम्बकः अ्रथमसरङ्गः उमाप्रणामसक्रान्तचरणारुक्तकः चाही संध्यारुण इवाभाति यस्य पायात्स वः शिवः सरखतीविभमदपेणानां सृक्तामृतक्षीरमहोदधीनाम्‌ सम्भानसोष्ाससुधाकराणां कवीश्चराणां जयति प्रकर्षः दोषालोकननिपुणाः परुषगिरो दुर्जनाश्च धूकाश्च दशेनमपि भयजननं येषामनिमेषपिद्युनानाम्‌ ओजोरञ्जनमेव व्णरचनाश्ित्रा कस परिया नानालंकृतयश्च कस्य मनःसंतोषमातन्वते काव्ये किं तु सतां चमक्ृतिहृतः सूक्तिप्रबन्धाः स्फुटं तीक्ष्णाग्रा क्षटिति श्रुतिप्रणयिनः कान्ताकटाक्षा इव एवं किरु पुराणेषु स्वांगमविधाविषु विश्वरासनकारिन्यां श्रुतौ श्रुयते कथा असि विद्याधरवधूविखासहतितद्युतिः जाहवीनिङ्षरोष्णीषः शवणीजनको गिरिः निशाकरकेरस्मेरतुषाररुचिरव्विषा आश्चा धनपतेर्येन विभात्यनिश्चचन्दिका यः शुभशिखरो भाति शिवमौरीन्दुदरनाव्‌ तरङ्गाङिङ्गिताजशभरीः क्षीराणव इवोत्थितः

१, शत" ख,

काव्यमाला

यः पांञयुरदिमनिवेरैषिदधाति सुहु;

त्रिदिवोचानहंसानां मृणारकवलभ्रमम्‌

यस्यादमकूटसंषटविशीणेपतनोप्थिताः

मुदरते तारकायन्ते व्योमि गङ्गम्बुरौशयः १०

फेनहासविरसिन्यः फुलतुवलयेक्षणाः

विभान्ति कटके यस्य तरङ्गिण्यो महीभृतः ११

उत्तरे तस्य कैासनामि स्फारिकरेखरे

विजहार हरो हारगौरे गिरियुतासखः १२

नीरोत्यलदयुतिमुषा यस्य कण्टविषतिषा

मुहुर्गोरीकपोलेन्दोः क्रियते लाञ्छनच्छविः १६

विभाति मूषामुजगैः खण्डन्दुविष(श)शङ्कया

कपालककहसेयैः संत्यक्तेरिव सेशे)वरेः १४

यस्यामरसरित्ुङ्गतरङ्गारिङ्गितः शरी

धत्ते मूधि सुधासिन्धुभगखितियुखं सदा १९

ताण्डवे यख दोैण्डमण्डलोद्धूतमसमिः।

छन्नास्तुहिनरखेन सधौ बिभ्रति भूभृतः ११

यस्यारोक्य घनच्छायं कण्ठं स्कन्दशिखण्डिनि

मुहः प्रनृत्ते हारादिव्यौजिक्षाक्षं वयचेष्टत १७ ` कपार्कुहरावतेशषुभ्यदरङ्गम्बुनिन्दुभिः

यः शेखरशरिप्रीत्या नक्षत्रैरिव सेव्यते १८

यस्यातिहासाः क्षुभितक्षीराब्धिधवरश्चियः

कणेैचामरतां यान्ति कैकाससुरदन्तिनः १९

तं कदाचिद्विरियुता रहः प्रणयमन्थरम्‌

प्राह वक्राम्बुजाङृष्टभमरारावविभ्मम्‌ २०

वेवासिरजगत्सगेथितिसंहारकारण

यस्म वेदः समुन्मेषः कसं त्वां सोतुमीश्वरः २१

पकक 3

१, "निचय" ख, २, श्रीकराःः ख,

१, कथाीटे-कथावतारः |] बृहत्कथामञ्जरी

त्वन्मायामयनिमौणजगद्रैविष्यसंकथाम्‌ अनन्याकार्णितां चेतः श्रोतुञुत्कण्ठते मम २९ . इति परियावचः श्रुत्वा हषैव्याकोशचरोचनः प्राह कृत्वा कुरङ्गाक्षीमङ्क शीतांशुशेखरः २६ फिं तवाविदितं देवि चित्तसागरचन्द्रिके त्वं हि धीयूषसदहिते जीवितं नो बहिश्वरम्‌ २४ अनन्तरूपं मां द्रष्टु पुरा हरिचतुैखौ पातालमन्तरिक्षं जग्मतुः कौतुकाकुलौ २५ अनासायैव पर्यन्तं महतो महसो मम महादेवोऽयमिव्युक्त्वा चक्राते तौ तपसततः २१ मदेकभक्तिमेद्राक्याद भूत्पूज्यतमो हरिः सुतं मामीहमानोऽमूदपूज्य[अर?] प्रजापतिः २७ सेव त्वं मम लोटाक्षि दयिता वैष्णवी तनुः मम धाम सहसरंशुः शरी तव शुचिसिते २८ सुश्च वक्षस्य तनया पुरा भूत्वा मम प्रिया देहं पितुर्मिकारेण व्यक्तवत्यसि भामिनि २९ हि यज्ञे सुरगणं समानाय्य प्रजापतिः तदा महोत्सवं चक्रे प्रीणिताशेषबान्धवः ६० ` तत्र प्रनृत्तगीवाणलनागीतनादिते अहं केपारमाठीति पित्रा ते निमन्रितः॥ ६९ त्वत्कोपादिष्टमार्गेण मम क्रोधभुवा मखः गणेनाकारि दक्षस्य कथादोषमदोत्सवः ६२ यत्परीवादकोपेन त्यक्त्वा दक्षभवां तनुम्‌ सुता तुहिनरै$स्य जातासि यश्चसां निधेः ६६ हंभोः शरीरार्धहरा भवानीयं तवात्मजा इति शुश्राव रौरेन्द्रो नारदाञ्जनकस्तव ६४

१, द्दील' ख,

काव्यमाल्‌

ततस्त्वां यौवनारम्भविभमोधानमञ्जरीम्‌

सपयोये तपखस्य दिदेश दिमवान्मम ६५.॥ अत्रान्तरे तारकेण बन्दीङतजयभ्रियः शश्चवुलिदज्ञाल्ञाणं भाविनं त्वयि मे सुतम्‌ ६१ तदर्थमथ शक्रेण प्रेषितो रतिबह्ठभः।

तपोवनं समजुषत्सभा्यो मधुना सह १६७ ततः कुयुमहासिन्यो विशेकरिकुखर्काः कणद्विह्वर्या हारिण्यो विबभुरंताः ६८ कान्ताकपोकसच्छाये प्रोढतां याति चम्पके अशोके गाढरागे कामिनामिव चेतसि ३९ नेत्ररमाकुवरुयव्यासङ्गिकुुमाञ्ञलिम्‌

क्षिपन्तीं प्रणतां देवि त्वामपर्यमहं पुरः ४० ततोऽहं निरिताप्रख कणौन्तपरिसर्पिणः।

रक्ष्यतां त्वत्कटाक्षस् यातः स्रशरस्य ४१ हषीन्मे त्वन्मुखाम्मोजभृङ्गारी त्वयि सोत्सुका दृष्टिः पपात शवण्यकष्टोटाकुङिताधरम्‌ ४२ प्रणिधाय मनः पश्वादपदयं कुसुमायुधम्‌ मोर्वीमधघुकरारावतारकरेङारका्कम्‌ ४६ तदकारि मम क्रोधादथ रोचनवहिना अङ्गनापाङ्गवसतिरयेनापाङ्खोऽभवत्सरः ४४ मानसक्षोभपवने ष्टे मकरकेतने भयकम्पङृपाशोकव्याकुठे तव चेतसि ४१ दुग्धोऽन्धकद्विषा रोषत्स्मरसत्रास्मि कारणम्‌ इति ध्यात्वा तपसतीतरं तप्तवत्यतसि पावैति ४१ मवि प्रप्ादसुभगां ज्ञात्वा ते निशितां मतिम्‌ यातः कृतार्थतां देषि तवायं प्रणयाजनः ४७

१, कथापीटठे-कथावतारः ।] बृहत्कशामञ्जरी

गेहे ततो दिभवतस्तयद्विबादमद्येत्सबे

ते तारकवधेकामा ननन्दुमैन्दनोकसः ४८

एवं त्वमनवद्याङ्गि प्रेमासततरङगिणि

प्राप्ता मया विभत(म)मूः स्मरसंजीवनौषधिः ४९ दिव्यमानुषसंबद्धां श्रुणु चित्रां कथामिमाम्‌

यया मनसि वर्तन्ते निर्भरानन्दसंपदः ९० इत्युक्त्वा विविधाश्चयी विद्याधरधराभुजाम्‌ कथामकथयदेवः सप्तानां चक्रवतिनाम्‌ ९१ अत्रान्तरे समायातः पुष्पदन्तो गणाभ्रणीः

मानी महेश्वरं द्रष्टं नन्विना द्वा्येवाय॑त ५२

कदाचििषिद्धोऽहं किमेतदिति कौतुकात्‌ वायुभूतः प्रविदयान्तः स्वेरं शुश्राव तां कथाम्‌ ५३ जया नाम भतीहारी देव्याः केङिकरा सखी

कथां तामेव दयितात्युष्यदन्तादथासुणोत्‌ ९४ आश्वयैशभ्वणानन्दफुलद्रदनपङ्कजा तामेवाकथयन्मुग्धा षष्ठा गिरिजया जया ५९ रुतवैव कुपिता देवी बभाषे शरिशेखरम्‌ अनन्याकणिता चित्रा त्वया मे कथिता कथा ९१ पदयेतां कथयन्ता रहःक्रीडायु योषितः। ह्युक्त्वा कपटस्मेरच्छत्रकोपाकुलाभवत्‌ ९५७ कोपहासत्विष् तखाः प्रणामानतशेखरः

दोंकरः शिप्रमभवद्विशद्च(१)कखाधरः १८ पुष्पदन्तः भरविक्षयान्तवौयुभूतः कथामिमाम्‌ `

दुभराव नापराधो मे प्रियामित्याह धूजेरिः ५९. पुष्यदन्तमथाहय भ्रकुटीधूमविश्नमम्‌

शशाप शैलतनया दधती कोपपावकम्‌ १०

काव्यमाला

मत्यैलोके पत क्षिप्रमिति सत्या समीरित

कारुण्यदैन्यसंत्रासविषण्णे गणमण्डके ९१

नहि निवैहणं यान्ति प्रभूणामाभिते रुषः

प्रसीद देवि मित्रार्थे माल्यवानित्यभाषत १२

वयसखज्चापनिवीणयाच्ञाप्रणतशेखरम्‌

रुद्धा तमपि शद्राणी शशाप गणशेखरम्‌ १६

यक्षो धनदश्चापेन विन्ध्याटव्यां पिशाचताम्‌

अवाप्तः श्रोष्यति त्वत्तः कथाचोर कथामिमाम्‌ ९४

काणभूति्यदा शापनिवौणं रुप्डते तदा

पुनसामेव कथां कथितां काणभूतिना १९

शरुत्वैव माल्यवानेष शापस्यान्तमवाप्स्यति

इति तद्याचितं देवी सापस्यान्तमकर्पयत्‌ ११

भवाख्खौ चरन्मौरिमाराव्याकुरुषद्पदौ

ततः शापाक्षरवरातेसतो कृष्टाविव पेततुः १७

तयोभिरसख श्चापेन वदुधामवतीणेयोः

तद्त्तान्तं गिरिजया ष्टः प्राह त्रिकोचनः १८

कौशाम्बीवासिनः सुभ्रु पुत्रतामग्रजन्मनः

प्रयातः सोमदत्तस्य पुष्पदन्तो महीतरे १९

कात्यायनः श्रुतधरस्तथा वररुचिश्च सः

गुणिनामग्रणीोकि नाममिसिभिरूच्यते ७०

प्रतिष्ठानपुरे जातो मास्यवान्दक्षिणापथे

गुणाढ्य इति यो रोके विश्चतो गुणगोरवात्‌ ७१ इति गिरिशवचो निशम्य देवी किमपि बभूव कृपाविषण्णचित्ता रतिषिरदकृश्चा समागमाय प्रयतधिया जया "“““ नश्चकार ॥७२॥

कथावतारः इति श्रीक्षेमेन्द्रविरचितायां बृहत्कथायां कथापीठलम्बके प्रथमस्तरङ्गः

कथापीटे-पाटरिपुत्रकथा ।] बृहत्कथामञ्जरी

द्वितीयस्तरङ्गः अवतीय धरां शापात्पुष्पदन्तो गणाग्रणीः चिरं भूत्वा महामात्यो योगनन्दस्य भूपतेः मुहुनिःसारसंसारकर्नां करूयन्धियः कात्यायनाभिधो द्रष्टं प्रययौ विन्ध्यवासिनीम्‌*॥ तपसा वेनं प्राप्य देव्यासद्वचसा गुहाम्‌ गत्वापद्यन्महाभूतं पिद्चाचनिचयाचितम्‌ काणभूति तमासाद्य पूजां प्राप्य द्विजोचिताम्‌ पप्रच्छ विकटाकारमटवीवासकारणम्‌ पृष्टः प्राह यक्षोऽहं पापमित्रनिषवणात्‌ दापो धनाधिपतिना घोरां पराप्तः पिशाचताम्‌ ९५ इदं निरुदकं सथानं शुष्ककण्टकिपादपम्‌ दरापोपनतमस्युमरं पपेनाधिष्ठितं मया भविता शापमोक्षो मे पुष्पदन्तसमागमात्‌ स्म(इम)शानवासिनः शंभोः श्रतं कथयतो मया निशम्येति वचस्तस्य शनेः कात्यायनः कथाम्‌ सस्मार पुष्पदन्तोऽहमिति संविदमास्थितः काणमूतिस्तसस्माच्छुश्रावाश्चयेशाकिनीम्‌ कथां विद्याषरेन्द्राणां सप्तानां चक्रवतिनाम्‌ त्वामभ्येत्य यदा मौनी ब्राह्मणो दक्षिणापथात्‌ गुणाढ्यः श्रोष्यति त्वत्तः कथामेतां मयोदिताम्‌ १० तदादचापान्तमासाद्य भवान्स गमिष्यतः इति कात्यायनः प्राह कथान्ते तमुदारधीः १.॥ महत्तमं तमालक्ष्य तपसा मल्यैविग्रहम्‌ पप्रच्छ जन्मदृत्तान्तं काणमूतिः कुत्हकत्‌ १२

१, "भवांस्तत्र गभिन्यतिः क, २, 'लक्तुकामं तमालक्ष्य सहसाः ख.

काव्यमाला

तेन प्ृष्टोऽकथयन्निजश्वयैमयीं कथाम्‌ ्ष्टुमभ्युत्युकः संसुमवाप्य निजसंबिदम्‌ १६ कोाम्ब्याममवद्विमः सोमदत्तापरामिषः अभिसोमः श्रुतेः क्षेत्रं पवित्रचरितत्रतः १४

तस्याहं वददत्तायां जातः श्रुतधरामिधः कात्यायनो वररुचिश्येत्यन्वथेङकताहयः १९ बालस्य मम कारेन याते पितरि पश्चताम्‌ मरतिश्रवाधथिनौ पीन्थावसाकं विशतुगहम्‌ ११ व्याडीन्द्रदत्तनामानौ तौ क्ष मतिमतां बरौ ततो यदृच्छयार्य तनरनृत्यानुकारिणम्‌ १७ यथा दष्टषनातोद्यगीताभिनयकोविदम्‌

` विखयं जग्मतुीक्षय ज्ञानम्रहणधारणेः १८ भ्रतीबविसितौ क्षिप्रं प्रह्षोकुह्टरोचनो विज्ञाय नामधेयं मे मन्मातरमबोचताम्‌ १९ ब्राह्मणौ बेतसपुरे वदिष्ठकुरूसंभवौ कृरम्भो देवसोमश्च छा्यमानो बभूबतुः २० मातस्तयोः खतनयौ भान्तौ विद्यार्थिनी महीम्‌ पुरं पाटर्पुत्राख्यं कारिकेयवराद्गतौ २१ विधा वर्षद्विजे सन्ति प्राप्येति स्कन्दश्ञासनम्‌ प्रहृष्टवदनो तत्र प्रविष्टौ वषेमन्विरम्‌ २९ निवेध निजवृत्तान्तं वर्षोपाध्यायगेहिनी आवाभ्यां गुर्दृत्तान्तं प्रष्टा पाह प्रियबदा २६

(जामांशयसंकथाम्‌' ख. २, 'मप्यु' ख, २. श्रायधित्ता' ख. ४, "पान्यौ पार्थौ निनिशतुगरहम्‌ः इति ख-पुतके पाठः, पतु श्रावस्मदृहमेकदा" इति कभाञ् रिश्ाणरसैवादतो श्रौ नो बिबिदातुशहम्‌ः इति पाठः धाधीयान्‌ भतीयते. यद्वा "बलाक विषातो एहम्‌" इत्यपि साधीयान्‌, सयोगे जरः साधुत्वात्‌. ५. भे" "यातोः बिचिन्ल विस्मयैः" “्यायारी

१. कथापीठे-पाटलिपुत्रकथा |] बृहत्कथामञ्जरी

१. ह्यसः

#,

रकरस्वामिनामाभूद्भाक्षणो वेदपारगः

वरषोपवर्षो तस्ेमौ तनयावतनुत्विषः

संप्राप्य विद्यामतुखां विश्ुतो रोकपूजितः २४ कनीषानुपवर्षोऽस्य मम भतुर्महाधनः ज्येष्ठश्चासावविज्ञातो मौरख्यादारिद्यमन्विरम्‌ २९ ततः कदाचिद्धिभवोन्मत्ता सरल्चेतसे

उपवर्षस्य दयिता स्वयं वषय निखपा २१ भक्ष्यं जघनसुद्राङ्गं पिष्टोद्रतेननिर्मितम्‌

ददौ प्रहृष्टस्तत्माप्य मश्च न्यवेदयत्‌ २७ सानप्रयासचकिता रजसो विनिवृत्तये

कुवन्ति शीतकारेषु सियस्तद्धिगतत्रपाः २८ तमाोक्यास्मि निर्विण्णा त्यक्ता थूत्छृत्य मूतर

हा हता मूसेमार्याहमित्यशोचमधोयुखी २९

विमृष्य रजितः क्षिप्रं गत्वा चके ततस्तपः

वर्षौ येनास्य भगवानमवद्वरदो गुहः ३०

देयं श्वुतधरायेदं ज्ञानमित्याप्तश्ञासनः सवज्ञतामवाप्यासौ पुनः प्राप्तः खमन्दिरम्‌ ६१ इत्युपाध्या यिनीवाक्यं श्रुतवावां प्रणतौ गुरोः

आज्ञा श्रतधराह्वाने प्राप्य आन्तौ महीतलम्‌ ३२. कारेन त्वद्रहे मातरैष्टोऽसौ तनयस्तव

यथाथेनामा मतिमानयं श्रुतधरः शि्युः ६३ आतां वररुचिश्वायं त्वहत्तो वषमन्दिरम्‌

विद्यार्थिनः खस्तिमन्तो गच्छामः श्चापि नः रिवम्‌ १४ ताम्यामम्यथिता माता कथचिदथ मां शिद्यम्‌ आदिदेशांश्चुवदना प्रत्यमनिदितत्रतम्‌ ६९

ख, २. (ततो मात्राभ्यनुज्ञातं कथंचिहद्रनाष्पयाः हति कथासरित्यागरे,

१५

१. भुकतयुततरमन' ख, २. ए" स, २. गृढ" ख, ४. शह" ज,

काययमाला

हृष्टस्तदनुगः भ्राप्य वर्षवेशम दनैरहम्‌ तस्मासाप्यासिरान्वेदान्विच्यानामाश्रयोऽमवम्‌ \ ९१ ततः कदाचिदेकान्ते भुक्तान्ते समबखितः।

ष्टः पाटलिपुत्रीयाुत्पपति प्राह मे गुरुः ६७ अनावृष्टिहते कारे आतरो ब्राह्मणाख्यः |

भार्यासिसः परित्यज्य पुरा जग्मुद्िगन्तरम्‌ १८ अजीजनस्युतं काके तासामेकैव गभिणी

हेमराभः सदा तस्य मूध गौरीपतेर्वरात्‌ ६९ प्रत्यहं खट रग्धेन सहस्रेण बारुकः

कारेन पुत्रकामिख्यः प्राप्य राज्यं जनप्रियः ४० तसिन्दरार्चनरते दातरि व्यक्तिमागते

आन्त्वा दिगन्तानाजग्मुभिक्षाथ ते द्विजाख्यः ४१ विज्ञाय जननीवाक्याद्पुत्रकस्तान्महीपतिः

पितरं पितृव्यो सदा हृष्टोऽम्यपूजयत्‌ ४२ सुखोषितासते शनकैः संभोगाद्पतां ययुः

कं वा नाभिनवा रक्ष्मीवारुणीव विमोहयेत्‌ ४६ तेषां बुद्धिरभूट्धौदमसिन्पत्रे निपातिते

खयं राज्यमवष्टभ्य तिष्ठाम इति निशिताः ४४ ते विन्ध्यवासिनीपूजामपदिर्यात्मजं दपम्‌

निन्युगहं समाधाय तद्वधाय महामरान्‌ ४९ तद्विज्ञाय गुरूणां प्रतीकारपराद्छुखः

विन्ध्याटवीं विवेशेकस्त्यक्तराज्योऽथ पुत्रकः ४१ पुत्रके त्यक्तराञ्येऽथ जाते तेषां द्विजन्मनाम्‌

राज्यं हतं कातराणां शात्ुमिर्बरुवत्तरेः ४७ पत्रकोऽप्यटवीं प्राप्य निजैनां धैयैसागरः ` अमर्त्योचितसंचारमवाप गिरिकन्दरम्‌ ४८

१. कथापीठे-पारलिपुत्रकथा |] बृहत्कथामञ्जरी ११

भरत्रोरुर्योः पैत्रे धने विवदमानयोः धावतोरधिको वेमो यः खामी धने पितुः ४९ इति तद्वचसा केगममने दवैतयोस्तयोः उपानहौ यष्टि चं पाप्य पात्रं चतत्रसः॥९०॥ यष्टि समस्निमौणे नभोगत्यामुपानहो पात्रं निखिलमोगेषु प्राप्येप्सितसिदिदम्‌ साकञ्ञिकपुरीं गत्वा गूढं बद्धा गृहे वसन्‌ सेव्यमानखया त्रज्ञः सततं काश्चनपदः ९२ महेन्द्रवर्मणो राज्ञसनयां रूपदशाकिनीम्‌ विश्रुतां तत्र शुश्राव पीरलां पाटकाधराम्‌ ५३ उपानहौ समादाय रात्रावुत्पत्य खेचरः आकाशमन्दिर्गतां त्षसविंदय ददर सः ९४ रायानां शयने स्वच्छे निजकान्तयुत्तरच्छदे नभोगतिः तां सुक्तामेन्दवीमिव देवताम्‌ ९९ लावण्यसरङिकसेरसरकद्छोिनीमिव खचरैरिव विन्यस्तां मानसाकर्षणोषधिम्‌ ९६ योवनोद्यानसंरूढां विरासरुतिकामिव तां विलेक्य स्फुरद्रलकंपिशारोकमन्दिरम्‌ ५७ सहसा बोधयाम्ेनां सुखसुप्तामहं कथम्‌ | चितरिन्यस्त इव क्षिप्रमिति ध्यानपरोऽभवत्‌ ९५८ चिन्तादोखायिते तसिन्बहिःकश्िससङ्गतः। यामिको यामिक प्राह खरं निजकथान्तरे ९९. निद्रामुद्वितरोरुखोचनरुचिभ्राजिष्णुकर्णोत्यरा- मधोवृत्तनिमेषहुंकृतिपवां ज॒म्माभिरामां मुहुः

१, ्रुतपदियोः” ख. २. .आयशिकः खं, "आकर्षिकाख्याम्‌' इति कथासरित्सागरे. ३. शर्व" ख, ४. कथासरित्सागरे ठु “पाटलीम्‌ इति पाठः. ५. “अकारो मन्दिरगताम्‌' क, ६. तां प्रविश्य क. ७. कपिलालोकमन्दिरे" क. ८. "जित्रभ्यसमिवः ख.

१३ कावथमाल |

यः प्राप्ेन्दुमुखीं स्वयं सहसा कण्ठे समालम्बते प्रायः किमु पापदग्धविधिना सृष्टः रिकापुत्रकः १० इत्याकर्ण्यं परहृष्टः पुत्रकः पाह विसित: मामिवोदिर्य साधूक्तमहो केनापि धीमता ९१ ह्युक्त्वा पाटलां कण्टे जग्राह मदनाकुरः नवोत्कम्पिकुचन्यसहसखसिककश्चकाम्‌ १२ सा तेन त्रासविचलद्छोचनब्याकुलोत्ला करान्तानताननाम्भोजा गजेनेव सरोजिनी १३ यामेव विस्फुर्िन्रहारमौक्तिकतारका सरसयभयभान्तिमाजनं सहसाभवत्‌ ९४ एवं प्रतिनिशं इयामा संगमानङ्गभङ्गिना तेन कान्तवसन्तेन सैरं सा पुषिताभवत्‌ ६९ कारेन परिज्ञातो राज्ञा प्रच्छन्नकामुकः आदाय पाटलां व्योप्ना परययौ जाइवीतटम्‌ १६१ युखोषितसत्र तया सेव्यमानोऽथ पुत्रकः चकार नगरं यष्टिठेखाभिर्देममन्दिरम्‌ १७ पाटला वचसा राज्ञा पुत्रकेणाथ निर्मितम्‌ पुरं पाटरपुत्राख्यमिदं विधानिवेरानम्‌ १८

पाटण्पत्रकथा

इति श्रुत्वा गुरोषि्ाः प्राप्य स्वाः सुखोषितः अवापमुपकोश्ाख्यामुपवषेगुरोः सुताम्‌ १९ उपकोश्चामवाप्याहं नीटनीरजरोचनाम्‌ सरसाम्राज्यमेमजं भाजनं सुखसंपदः ७० व्याडनद्रदत्तसहिते सवशे मयि विश्रते पाणिनिनोम वषैस्य शिष्यः पूवै जडाशयः ७१

१, समयाय ख, २. (तदा तस्य वचनं प्राह विसितः' ख, ३. "छिनः ख, ४, फेण विनिर्मितम्‌ ख. ५. (मभवम्‌ स,

१. कथापीठे-उपकोशाख्यायिका ।] ब्हत्कथामञ्जरी १६

तपसा शचेकरात्माप्य नवं व्याकरणं व्ची दिनान्यष्टौ विवादे मे प्रतिवादी मेऽभवत्‌ ७२ मया जिते ततस्तसिन्हुकारेण विमोहयन्‌ जहार नो हरः कोपादैन्द्रव्याकरणस्मृतिम्‌ ७३ सहसा विस्मरते तसिसतपसे कृतनिश्चयः द्रष्टुं सरहरं भग वरदं पावेतीपतिम्‌ ७४ दिरण्यगुप्तनास्रोऽथ वणिजः परतिवेदमनः हसते गृहव्ययधनं विनिक्षिप्य गते मयि ७९ उपकोशा विरहिणी नवयोवनशाकिनी रुतज्ञा प्रोषिता योग्यं त्रतं चक्रे पतित्रता ७१ याति कारे कदाचित्तां हारिणी हंसगामिनीम्‌ तनुखच्छाम्बरस्मेरस्फारफेनविलासिनीम्‌ ७७ विस्तीणेश्रोणिपुलिनां श्यामां नेत्रनवोतलाम्‌ सततस्लायिनीं गङ्गां ब्रजन्तीं यमुनामिव ७८ युवा रक्ष्मीमदोन्मत्तः क््मापतेदेण्डवासिकः पुरोहितश्च मन्री दद्युः सरमज्ञरीम्‌ ७९. तां वीक्ष्य मन्मथावेशास्थितेष्वथ एरथक्छथक्‌ तेषु मश्रिुतः प्राह प्रथमे भज मामिति ८० सरानास्रतिनिवृत्ता सा वीक्ष्य सध्यामुपस्िताम्‌ भीता तमम्यधादस्तु तृतीयेऽहि निशागमे ८१ समागमसव मया वध्वयित्वेति तं ययौ तसात्मतिनिदृत्ताथ पुरोहितमुवाच सा ८२ द्वितीययामे यामिन्यास्तृतीयेऽहि वशासि ते उक्त्वेति तसादु्तीण दण्डेवासिकमभ्यधात्‌ ८३ तृतीयेऽदि तृतीयांशे शवंयी वश्गासि ते इति संबिदमाधाय थक्त्वा तानविदरम्‌ ८४ १, समोऽभवत्‌" ख, २. (त्वयि ख. .२. भमुक्स्वा तेन"

१४ काव्यमाख

कीर्णोरला इव इञो विधाय चकितेितेः प्र्त॒तापहवापाया निजमव्रैधनाथिनीम्‌ ८९ हिरण्यगुप्ोऽपि गृहे तामयाचत संगमम्‌

तृतीयेऽदि निश्चारोषे खाधीना तेऽसि का क्षतिः इत्युक्तवा तं परिजने कथामेतां न्यवेदयत्‌ ८६ ततः प्रापे तृतीयेऽहि तस्या मेंत्रिसुतो ग्रहम्‌ विनष्टदीपं साकम्पो विवेद विवरो निशि ८७ उपकोशा तमवदन्नास्लाते त्यि मे रतिः।

इति तस्या गिरा सातं विवेशान्धगरहोदरम्‌ ८८ तत्रोद्रतैनमादाय मखणं तैककजलम्‌ टिखिपुश्चेरिकासस चिरं गात्राणि कामिनः ८९ अथान्यसिन्निक्चायामे तृण प्रापे पुरोहिते

मजजुषरूपं संदश्य विततं दारुकोष्टकम्‌ ९० प्रविश प्रवि क्षिप्रमसौ प्राप्तो गृहाधिपः।

ह्युक्त्वा कोष्ट ज्येष्ठमुपकोशा न्यवेशयत्‌ ९१ दत्वा ोहागलां तस्मिन्पुरोहितसुवाच सा नाज्ञातोऽदैसि मां स्पष्टमिति सोऽपि तथा कृतः ९२ तस्मिस्तेकमषीर्ि तृतीयोऽपि समाययौ

सत्यं स्मरविदग्धेन मुग्धः को विडम्बितः ९३ पुरोहितेऽपि विन्यस्ते तत्रैव भयविहृरे

सोऽपि क्रमेण तेनैवं पिशाचसदशः कृतः ९४ दिरण्यगुपते संप्राप्ते रा्िशेषे वणिग्वरे

दारुभाण्डे तथेवासौ निहितो दण्डवासिकः ९५ अथोपकोशा वणिजमुपविष्टं वरासने

कोष्ठकाभिमुखी प्राह निक्षेपो दीयतामिति ९१

१, विज्ञाय चकितेक्षणैः' क. ९, “तवाधीनास्मि का क्षतिः" ख. ३. भमश्िवर' ख, ४. 'अथाप्यस्मि्िक्चादोषभूते" क. ५. "विततम्‌" ख.

१. कथापीठे-उपकोशाख्यायिक्ा ।] बृहत्कथामञ्जरी १५

हिरण्यगुप्तस्तामाह भज मां चारुकोभने

तव भत्रं विनिक्षित्ं विधते सतनो धनम्‌ ९७

सा श्रुवेत्यवदज्तं श्रण्वन्तु गृहदेवताः

भूतानि साक्षिणः सन्तु बिधाचेऽस्मिन्धनं मम ९८

इत्युक्त्वा खानकूटेन कृत्वा तमपि कञ्जकेः।

दुष्यक्ष्यमज्रवीर्क्षीणा क्षपा गच्छेति सत्वरम्‌ ९.९

वणिकेसंतजनभयाद्ययौ संवृताननः

रक्ष्यमाणो छन्धकानां कृतकोराहैः श्वमिः १००

इति रक्षितचारित्रा गते तस्मिन्मनखिनी

प्रातनैन्दस्य नृपतेः सवाखानसभां ययो १०१॥

उपवषैसय दिता भायां वररुचेः सती

परापेत्यावेदिता तत्र मानिता भूमुजावदत्‌ १०२

निद्कुतं वणिजा राजन्मम भतुंधेनं बहु

न्यासं हिरण्यगुपेन प्रमाणमधुना नृप १०६

ततस्तसिन्समाद्ते प्रासे वितथवादिनि

उपकोशावददेव साक्षिणः सन्ति मे गृहे १०४॥

आनीयन्तां मम गृहादेवताः कोष्ठकथिताः

ता वक्ष्यन्ति यथातथ्यमि्युक्त्वा विरराम सा १०९

नृपाज्ञया समानीते मज्षाकोष्ठके नरैः

विन्यस्ते सभामध्ये पुनराह पतिता १०६ `

भो भो सततपूजाब्याः सत्यं मे ब्रूत देवताः

क्षिप्रं दहामि मज्गूषां सीक्ये चेन्मोनमादितम्‌ १०७

श्रुत्वेति भीतास्ते प्राः सत्यमस्त्येव ते धनम्‌

हस्ते हिरण्यगुप्तस्य साक्षिणोऽत्र त्रयो वयम्‌ १०८

१. शहदासिनिन्ख. २. खुश मेः ख. ३. श्रातजं' ख, ४. लश्वमानाम्बरो माभ

कृतकोलाहले जनैः ख, “रज्जमानो निजं गृहम्‌ इति कथा०. ५. "ूजाही" ख. ६. भत्र मे धनम्‌ क्र,

१६

` काव्यमाड

इत्याकरण्याद्धतं सर्वे विसितासे सभासदः

ददृशुस्तां समुद्धाव्य मषीरि्तान्दिगम्बरान्‌ १०९.

ततो विदितवृत्तान्तस्तानिगरृह्य महीपतिः

धनेन धर्मभगिनीयुपकोशामपूजयत्‌ ११०

अत्रान्तरे वराच्छंमोः स्मृतव्याकरणोऽप्यहम्‌

श्रुत्वा निजगृहोदन्तं प्रहृष्टो गुरुमभ्यगाम्‌ १११ उपकोशाख्यायिका

प्रतिश्रुत्य गुरोसत्र हेमकोरीश्वतुरद॑श

व्याडीन्द्रदत्तसहितः प्रयातो नन्दभूपतिम्‌ ११२॥

एकोनं जातरूपस्य यख कोटीशतं गृहे

तस्याथ नन्दनृपतेरकको्व्याधनः शनैः ११६

रतिष्ठानपुरं हृष्टा यस्मिन्नेव दिने #ताः।

तस्मिन्नेव दिने दैवात्स भूपालो व्यप्त ११४

अकालादनिसंकाशं तच्छुत्वा दुःखिता वयम्‌

दिनैकजीवने राज्ञो रोभा्न्मच्रं समायिताः ११९

अथेन्द्रदत्तः संमन्ध्य संत्यज्य निजविग्रहम्‌

विवेश्च राज्ञो योगेन शरीरमनिोपमः ११६९

तस्मिन्प्रविष्टे सहसा समुत्तस्थौ भूपतिः

व्याडि निधाय रक्षाथेमिन्द्रदत्तकरेवरे ११७

अभ्येत्य याचितो राजा मया गुरुदक्षिणाम्‌

इन्द्रदत्तसमाविष्टः सुोत्थित इवाथ सः

मध्िणं शकटालख्यं दीयतामित्यभाषत ११८

केनाप्याविष्टदेहोऽयमिति निश्चित्य बुद्धिमन्‌

अदाहयन्मश्रिवरः सोऽच्विष्य प्रेतविग्रहान्‌ ११९

१. लक्षम्‌" ख. २. श्रविष्टा नगरे" ख. १, वयम्‌! ख. ४, "यतम्‌" ख,

१. कथपीठे-योगनन्दमरस्हासकथा |] बृहप्कथामञ्ञरी १७

ततो नन्दशषरीरसखो दग्देहोऽतिदुःखितः

इन्द्रदत्तो रहः प्राह मां व्याडि चाश्चगद्वदः १२० द्विजो भूत्वा कथं लोभादस्मिञ्शद्रकरेवरे

स्थास्यामि इहकटाकेन निरद॑ग्धनिजविग्रहः १२१ इति दुःखाकुकं व्याडिरहं नृपस शनैः

वीतशोकं समाधाय तद्राज्ये मत्रितां भ्रितौ १२२॥ गूढं निबद्धमूरोऽपि विनाशभयङङ्कितः

सततं दृपतिर्वैरं शकटाठे व्यचिन्तयत्‌ १२३ योगनन्दोऽथ कारेन मत्रयित्वा चिरं मया बद्धान्धकरूपे चिक्षेप शकटारं सुतैः सह १२४ बद्धः पुत्रात प्राह पराप्येकं पुरुषाशनम्‌

सोऽश्नातु यः भरतीकारे शक्तो भूमिपतेरिति १२९ अशाक्ता वयमिव्युक्ते तैः तद्ुक्तवांस्तदा उपवासङृराङ्गाश्च तन्न ते निधनं ययुः १२६ योगनन्दोऽपि संप्राप्य विभूति रतिमाययौ

कुम्भेषु करीन्द्राणां कुचेषु मृगीदशाम्‌ १२५७ गुरवे दक्षिणां दत्वा विमुखो भव संततेः

व्याडी विरक्तहृदयः समामन्र्य विनिर्ययौ १२८ इति नन्दस्य साचिव्यं प्राप्तस्य मम जाहवी

भक्त्या बभूव वरदा सदा हेमरातप्रदा १२९ ततः कालेन करुणाकूणितेन मया नृपम्‌

विबोध्य शकटारोऽपि तंमःकूपाद्विमोक्षितः १३० पुनमंत्रिपदं प्राप मदेकशरणः सदा | प्रदध्यौ मनसा वैरं शकारो महीपतेः १६१ कदाचिदथ गङ्गायां करपश्चनिजाङ्कलीः

दरोयन्तं ततो दष्टा मामष्च्छत्सकौतुकः १६२

१, ततः" ख. र्‌

१८ काव्यमार

अदरोनं करं नीत्वा पंदर खाङ्गलीद्रयम्‌

दवीवप्यभे्ौ तिष्ठन्तु पश्चेत्यहमथाभ्यधाम्‌ १६९

इति मे बुद्धिविभवं दृष्ट विस्मयमाययुः

राजा शकटारश्च ये चान्ये तत्र संगताः १६४

एवं नन्दशरीरस्थः संभोगासक्तमानसः

इन्द्दत्तो विसस्मार ब्राह्मण्यं कोपमाभितः १६९

तस्य रक्ष्मीमदान्धस्य संभोगासक्तचेतसः

ईष्यालोदद्॑रमैव मरुतोऽपि वधूजनम्‌ १६६

कदाचिपियां तुङ्गवरभीरिंरयितः

तिथिपश् द्विजन्मानं भाषमाणां पियं वचः १६७

विलोक्य क्रोधविववैो भ्रकुटीकुटिकाननः।

बराह्मणस वधं क्षिप्रं दण्डवासिकमभ्यधात्‌ १६८

तीव्रचासनेनाश्ु राज्ञा दिष्टः ¶राधिपः।

निनाय निग्रहस्थानं ब्राह्मणं सभ्रमाकुरम्‌ ११९

कृष्यमाणं महाकायेद्धिजमाोक्य वत्मनि

जहास विक्रयन्यस्तो मत्स्यो विगतजीवितः १४०

तद्वा महदाश्वयै निवृत्तो दण्डवासिकः

व्यजिक्षपन्महीपारं राज्ञा प्रष्टा वयं तत्‌ १४१

रकटालप्रमृतिषु क्ष्मापतेः क्षणमन्तिके

विस्मयध्यानमूकेषु ध्यात्वा प्रष्टोऽहमभ्यधाम्‌ १४२

निवायंतां मदचसा ब्राह्मणो वधसाहसात्‌

्वक्तास्म्यद्धतं प्रातरमत्यहासस्य कारणम्‌ १४६

इदयुक्तवाहं त्रिपथगां गत्वा निशि निचातधीः

अप्रच्छं मत्सखहासस्य दतुं प्रष्टात्रवीच्र सा १४४ ५. संदरर्ाहरिद्रयम्‌, ख. २. द्वौ य॒स्य ख. २. रथ" ख. ४. खरल. ५, (स्थितां प्र खं, ६, व्व रदताम्‌' ख. ५, विधुरो ल, ८. पुराद्रहि ख, ९, श्रवक्ष्याम्यद्धु" ख, |

१, कथाषीटे-आदित्यवर्मकथा ।] बृहत्कथामञ्जरी १९

योऽयं रिधिरसंकाशशापावरुयसंकुकः

करालसार्विटषी च्छन्नोऽत्र श्रोष्यसि यितः १४९

इत्यहं तद्विरा गदं सितस्तारुतरोरधः

अधेरात्रे महाकायामपदयं रजनीचरीम्‌ १४१

कृतानुयात्नां विकटाकारराक्षसपुत्रकैः

दीोध्वेकेशनयनां कारराच्रीमिवापराम्‌ १४७

ततो मातुः प्रणयिनां निबिडाडिम्भरक्षसाम्‌

भोजनं देहि देदीति तेषामश्णवं . गिरः १४८

प्रातर्विञ्चसिता पुत्राः विप्रो राजक्ासनात्‌

दिनमेकं परित्रातो मत्रिणा मत्छहासतः १४९

तयैव मांसैः षण्मासास्तृ्ति यासखथ बारुकाः

मातुः श्वतवेति पप्रच्छुस्ते मल्सखस्मितकारणम्‌ १९०

सात्रवीदीष्यंया राजा मूर्खो द्विजवपे विभुः

अन्तःपुरेषु सीरूपान्न वेत्ति पुरुषान्स्थितान्‌ १९१

एतन्मस्सेन हसितं श्रतवेतद्राक्षसीवचः

परातर्बिदितवृत्तान्तो नरेन्द्रमवदं रहः १९२

अन्तःपुरेषु खीरूपाः सितासे मा द्विजे क्रुध

अजातरमश्रवो देवदेवीनां दयिता नराः १९३

मत्स्यस्य हसिते हेतुरयमेव नरेश्वर

श्रुत्वेति तान्नरान्राजा निजग्राह प्रियाश्च ताः १९४ योगनन्दमत्सखहासकथा

अथ कारेन भूपाठे सवांस्थानसमभास्थिते

भर॑तिज्ञां चिन्नवेचिव्ये कृत्वा चित्रकरोऽविशत्‌ १५५

चिन्तयित्वा चित्रज्ञो राजानं वदयितासखम्‌

शिकेिख ठेखकुदाकः प्रतिनिम्बमिवाम्बुनि १९१

१, "शिखरि' खं, २. प्रतिमां चि"!

९०

अप५८.एए्पृर्पच््ण्छ

“~+ -019 1

काव्यमाला

ततः कदाचित्तं राज्ञः प्रतिमापट्मद्धुतम्‌ अपरयमहमेकान्ते नूतनान्तःपुरे स्थितम्‌ १९७

तत्र सवैगुणोपेतां दृष्ट नरपतेस्तनुम्‌

विधुदत्तामिधां देवीं विलोक्य स्फुटलक्षणाम्‌ १९८ मानोन्मानप्रमाणज्ञशित्रवेचिव्यसिद्धये

ध्यात्वाहं तिरकं तस्या गुद्यदेशे न्यवेशयम्‌ १९९ ततः संपूणेलावण्यां कदाचिदवरोक्य ताम्‌

चित्रस्थां महिषीं राजा चुकोपेष्याविनष्टधीः १६० जघने लक्षणं देव्याः कैनेदमुपपादितम्‌

नादृषट विहितं मन्ये प्राहेत्यन्तःपुराश्रयात्‌ १११ देव का्यायनेनेदं न्यस्तं मत्रिवरेण ते

इति वषधराचछृत्वा शकटाठमुवाच सः १६२

पापो वररुचिः क्षिप्रं हन्यतामिति तद्रचः।

प्रतिगृदयैव मामेत्य श॒कटारो गृदेऽवदत्‌ ११६॥

राज्ञा तव वधो दिष्टश्चित्रे तिलककारिणः |

कतो नास्मि तद्वाक्यं तवं हि देवो मानुषः ११४ अयलेन समथस्त्वं निहन्तुमपकारिणम्‌

इति ज्ञात्वा मया भीत्या रक्षितोऽसि गौरवात्‌ ११९ ईनीत्यामिहतो राजा भ्रुवमेव विनङ्क्यति नोरिवाकणधारा श्रम॑तरिहीना हि सीदति १६१ असमीक्षितकारिवाच्छोच्यो नन्दस्त्वया विना | आदित्यवर्णो राज्ञः किं कथा श्रुता त्वया ११७ इत्युक्त्वा शकटाो मां धृत्वा गूढं खमन्दिरे

हतो मयेति राजानं चौरं हत्वा व्यजिज्ञपत्‌ ११८ निगृहीतं तु मां राज्ञा ज्ञात्वा पुरनिवासिनः शुश्चवुदःखसंतप्ता बन्धुहीना इवानिशम्‌ ११९

१, भकाम्रो' ख. २. 'विथुदथोताभि' ख, ३. दुनिपातदतो' ख. ४, “ध्छेयो' ख,

१. कथापीठे-योगनन्दपुतरक्षापमोक्षौ ।] ब्रहत्कथामज्ञरी २१

प्रच्छन्नचारी सौहादांत्ततोऽहमवदं निशि

रकटाङः सखे धार्धात्बुद्धया रक्षितस्त्वया १७०

असि मे राक्षसो मिं हन्ति मम हिंसकान्‌

भवता रक्षितो ह्यात्मा वैतेमानेन मद्धिते १७१

इत्युक्त्वा दीप्तनयनं ध्यानमात्रादुपयितम्‌

कराराकारविर्फारं राक्षसं तमदशेयत्‌ १७२

, ततस्दशेनाद्धीतः शकटारोऽभ्यमाषत

कथान्तरे मया पृष्टः कथामादित्यवमेणः १७६

आदित्यवमणो राज्ञ; पुरा खेर॑वती भरिया

अप्राप्तसंगमा भत्रौ गभ॑ंमाधत्त निखपा १७४

सतां बिनष्टचारििं ज्ञातान्तःपुररक्षिणाम्‌

वचसा रिववमीख्यं महामात्यमशङत १७९

तं वयस्यस्य नगरं नृपतेर्भोगवमंणः

गूढरेखोदितवधं बद्धमूरं विसृष्टवान्‌ १७१९

मोगवमीणमासाय शिववमांथ दाङ्कितः

गूढरेखोदितं राज्ञा विवेद वधमात्मनः १७७

सोऽनबीद्धोगवमणं तूण छिन्धि शिरो मम

वेत्मभुदहितोदुक्तः खयं छेत्ामि मस्तकम्‌ १७८

तवेति विसितेनाश् पृष्टो राज्ञात्रवीरपुनः |

पतामि यत्र निहतसतत्रावृष्टिमयं मवेत्‌ १७९

इत्याकण्ये भयाद्राजा विवेच्य सह म्रिभिः।

सुरक्षितं प्रयतेन खपुरं विससजे तम्‌ १८०

अत्रान्तरे वधूरूपं स्थितमन्तःपुरे नरम्‌

आदित्यवर्मा विज्ञाय पश्चात्तापं समाययौ १८१

आदित्यवमकथा

इत्येवं कणेचपला मदान्धा राजकुञ्जराः

विशुङ्खला विनयन्ति पतिताः स्मरश्ासने १८२ १, “भवान्‌” ख, २, (मतिमानेनमीक्षते" ख. ३. ^वै रेवती ख,

(ऋ

९१९ काव्यमाश

कंचित्कां भवानास्ता प्रच्छन्नो मवे सुखम्‌

विशुद्धं भवतो भावं नृपो ज्ञास्यति सानुगः १८६ कथं ते राक्षसो मित्रमभवत्कोतुकं मम

इत्येवं क्ञकटारेन प्रष्टो विश्चन्धमभ्यधाम्‌ १८४ नन्दस्य राज्ञो नगरे प्रत्यहं दण्डवासिके

भक्षिते रक्षसा पूर वृतोऽहं ततद कमात्‌ १८५ दण्डाधिपत्यमासाच राज्ञाहं स्वयम॑थितः

रक्षसा कालरूपेण तेनैव निरि संगतः १८१

मामुवाच चकितं वश्चनायोग्रविग्रहः

रूपेणाम्यधिका नारी का सत्यं कथ्यतामिति १८७ या यस्यामिमता रोके सा तस्याधिकरूपिणी

निशाम्यति द्राक्यं संतुष्टो मित्रतामगात्‌ १८८ इत्युक्त्वा शकटस्य वषसा प्रयतारायः

प्रध्यातमात्रां सहसा साक्षादरङ्गामददयम्‌ १८९

सा धूजटिजटाजूटमाङिकाजननीव माम्‌

समाश्वास्य ययो तृणै हारवष्ठी नमभियः १९० कदाचिदथ नन्दस्य हरिगुक्ताभिधः सुतः

वनं तुरङ्गमाकृष्टो विवेश मृगयारसात्‌ १९१ तस्मिलमारगहने गजगण्डालिमण्डकेः मरछातरनिरारोके तस्य रात्निरवतेत १९९

ततो वनेचरभयादारुद्य तरुमास्थिते

राजपुत्रे समम्यायादृक्षः सिंहभयाहुतः १९६

तमेव तर्मारह्य तमुवाच वनेचरः

भेतव्यं तया भातवैत्स्यामो रजनीमिह १९४ .

१, भर्पितः' ख, २. 'त' खं, ३, भमूरछितेव निरालोका ख.

१. कथापीटे-योगनन्दपुत्रशापमो्ौ |] बृहत्कथामञ्जरी ९६

करारकेसरसटः कद्धदषयंशुसंचयेः

विपाटयन्निव तमः शादृलोऽयमषःस्थितः १९९

निद्रां मजख राव्यधै रक्ष्यमाणः ससे मया

त्ववि प्रबुद्धे रात्रयथमहं लपिमि निर्भयः १९१

इति तद्वचसा तत्र युपे राजसुते हरिः

तऋक्षमाह प्रसुप्ोऽयं नरो मे त्यज्यतामिति १९५७

सोऽवदद्धन्त निःसत्त्वौ हरिणाधिपते भवान्‌

हि मित्रद्रुहः पापं शाम्येजन्मशतैरपि १९.८

इत्युक्त्वा सोऽपि सुष्वाप प्रतिबुद्धे नृपात्मजे

राजन्यमाह सिंहोऽथ त्यजैनं तवं सुहन्मम १९९.

इति सिंहवचः श्रुत्वा मित्रं सुप्तमदङ्कितम्‌

उत्सङ्गन्यसतमूर्धानं राजसूनुरपातयत्‌ २००

सहसा पातितस्तेन नलेर्विष्टभ्य पादपम्‌

उत्तीर्णो बर्वदैवाहुःखा हि खरसंगतिः २०१

शश्चाप कुपितोऽभ्येत्य तमरक्षो विगतच्रपम्‌

यो ज्ञास्यति कथामेतां ते त्राणमिति ब्रुवन्‌ २०२

उन्मत्तोऽथ तच्छापाद्रत्वा प्रातनिजां पुरीम्‌

परविश्य विगतच्छायः शोकदः क्ष्मापतेरमूत्‌ २०६

पत्रयुन्मादविधुरं योगनन्दो विलोक्य तमू

ससार मां विप्माप्तः शकरटारुस्ततोऽवदत्‌ २०४

देव जीवत्यसौ मत्री हितः कात्यायनस्तव

रुतेति दृपतिः पुत्रं मादिणोत्तं मदन्तिकम्‌ २०९

ऋक्षसिदकथामिज्ञो मोचयित्वा नुपात्मजम्‌

ततोऽहमगमं द्रष्ुं योनगन्दं हिया नतम्‌ २०१

कथं ज्ञातस्त्वया क्रापः प्ष्टोऽहमिति भूभुजा

यथा ते तिरकं बद्धा बुद्धं चेत्यम्यधामहम्‌ २०७

योगनन्दयपुत्रह्मापमोक्षो

१, स्पष्टदेष्राद्च" ख. २, भवः ख, ३. खप्त्यामि' ख,

९२४

1. 1

१, ^भ्यगात्‌' ख. २, "कटितालोलसंसारासारविभध्रम' ख.

काव्यमाड

अथ राजानमामश्य राजकार्यविरक्तधीः

प्राप्तोऽसि पारक्पुरीमश्रोषं गृहवेष्टितम्‌ २०८ योगनन्देन निहते दिक्षु व्यक्ति गते त्वयि

माता ते खर्ययौ श्ोकादुपकोशाभिमाविरत्‌ २०९ उपवर्षेण कथितं श्रुतेत्यरशनिदारुणम्‌

अगमं तपसा द्रष्टु निःसङ्गो विन्ध्यवासिनीम्‌ २१० वियोगदावदग्धानां तृष्णासंतप्तचेतसाम्‌

सुखाय सर्वसंन्यासः संतोषामृतनिभ्चरः २११ ततस्तपोवनस्थोऽहं योगनन्दपुरोदितम्‌

वाती यदच्छयायातमष्च्छं कोतुकाकुरः २१२ प्रोवाच मया प्रष्टस्त्वयि याते भूपतिः

प्रज्ञया शकटारेन पुत्रो विनिपातितः २१६ चरणाधातकोपेन मूरोद्धृतकुशं पथि

दृष्ट कोपनं विप्रं मत्या श्राद्धे महीपतेः २१४ त्यवेशयन्सुक्तरिखं चाणक्यं नाम दुःसहम्‌ उपविष्टमधः पङ्यां शकटारुस्तमव्रवीत्‌ २१९ राज्ञावमानितोऽसीति जञ्वार तद्विरा चाणक्यनाभ्ना ते नाथ हकटाङगृहे रहः

कृत्यां विधाय सपताहात्सपुत्रो निहतो दृपः २११ योगनन्दे यश्चःरेषे पूवेनन्दयुतस्तः

चन्द्रगुप्त धृतो राज्ये चाणक्येन महौजसा २१७ एवमन्तज्वरद्रैरः शकारो महीपतिम्‌ .

निपात्य सानुगं बु्या तपसे ययौ वनम्‌ २१८ शरुतवेति कंङिकि्ठोरुसंसाराणेवविभ्रमम्‌ | शुद्राणीमगमं द्रष्टुं जरामरणवारिणीम्‌ २१९

१. कथापीठे-गुणाव्यकथा ।] बृहत्कथामञ्जरी २१

ततो देवीप्रसादेन दृष्टस्त्वं सापमुक्तये खस्ति तेऽस्तु तनुं त्यक्त्वा प्रयास्येष निजं पदम्‌ २२० संगतस्त्वं गुणाब्येन चिरा्राप्स्यसि भरियम्‌ उक्वेत्यामश्य संहृष्टः काणभूतिर्येयो वनम्‌ २२१ मह्षिमिर्मोक्षिकथाः कृवा टषटथ पार्वतीम्‌ सवत्र ज्ञाननिधूतविकारः खपदं ययो २२२ इति वररुचिरूमरापमुक्तो घनपटलादिव निग॑तः शशाङ्कः अविकलनिजबोधदगेसिन्धुः शिवपदमेत्य बभूव निसरङ्गः २२३ इति भीक्षेमेन्दविरचितायां बहत्कथायां कथापीठलम्बके वररचिमुक्तिर्नाम द्वितीयो गुच्छः

तृतीयो गुच्छः माल्यवान्पावंतीशापादवतीये महीतलम्‌ अमात्यः सुचिरं भूत्वा शातवाहनभूपतेः गुरुगुणवतां रोके गुणाढ्य इति विश्वतः काणभूति समासा शापबन्धादमुच्यत जातिस्मरः प्रष्टोऽथ कथान्ते काणभूतिना उवाच निजवरत्तान्तं कथां श्रुत्वा हईैरोदिताम्‌ अभूतां दाक्षिणात्यस्य द्विजातेः सोमच्चभेणः वत्सगुल्मामिधौ पुत्रो श्रता कन्यका तथा गते सभार्ये कालेन त्रिदिवं सोमहर्मणि शरुताथौ यौवनवती आत्रोधिन्तावहाभवत्‌ कदाचिदथ कन्या सा गर्भिणी दुःखदा तयोः बभूव पोण्डुरम॒खी गभेजम्भास्खलद्भतिः परस्परं शङ्ितयोभरात्रोः सा प्राह रजता

१, श्यामि सख, २. "गध" ख. ३. भवोदि' ख. ४. "याते, ख, ५. "वा पाण्डु- मुखी, ख,

1

२१

काव्यमाल

खयं इृताहं नागेन ततो मे गभेसंमवः

ह्युक्ता. ध्यानमास्थाय ताभ्यां नागमदशयत्‌ सोऽ्रवीद्रासुकिभरातृपुत्रोऽहं दयिता मे शापाद्वियाधरवधूः कन्येयं युवयोः खसा गणावतारः पुत्रोऽस्या भविष्यति गुणाधिकः उक्तेत्यद शने याते भुजङ्गे मामसूत सा मजन्मावथिश्यापौ वत्सगुस्मौ निजं ततः

प्राप्तौ विद्याधरपदं काठेन जननी चमे १०॥ ततो निखिलविद्यानामाश्रयो वेदपारगः रातवाहनभूपाल द्रष्टुं यातोऽस्मि तत्पुरम्‌ ११॥ तत्राश्रुणवमाश्चर्य कलाविचाश्रयाः पथि

कथाः पण्यगृहद्ूतगीतवा्यादिजीविनाम्‌ १२ कश्चिदाह घनातोधतैतवायेऽसि कोविदः

कश्चित्माह प्रगल्मोऽहमेक एव धनाञने १६ उवाच कथचिद्धिकीय गतासुं मूषकं पुरा चणकैर्हमकोरीनां प्रभुरथासिमि भूरिदः १४ कथचित््रोवाच विक्रीय धनिनो मुग्धकामुकान्‌ बेदयागृहेषु मतिमान्दातातीव भजेऽस्मि तम्‌ १९ शरुण्वन्निति गिरसत्र नृपं वैश्रवणोपमम्‌

प्रविश्य शिष्यैः सहितो दृष्टाहं मच्रितां भरितः १९ तत्र मच्रिपदं प्राप्य दरष्टूखुचानयुचमम्‌ `

मया गोदावरीतीरे कात्यायिन्या विनिर्मितम्‌ १७ इति श्रुत्वा कथामध्ये काणभूतिरुवाच तम्‌

शातवाहनाभिख्यां कथं प्राप्तो नरेश्वरः १८ इति ्ष्टो गुणादव्यसतं प्रोवाच विकचद्यतिः दीपकणौभिधो राजा हरपूजारतोऽभवत्‌ १९

१. “्रातुः पुत्रोः ख. २. 'यूतवाय' ख, ३. “लषट' ख.

१. कथापीठटे-गुणाद्यकथा ॥] बृहत्कथामञ्जरी २७

तस्य शक्तिमती देवी वष्ठभामृच्छुचिसिमिता यस्याः कटाक्षबाणेन जम्भे विजयी स्मरः २० ततः कदाचिदानन्दसिन्धौ मधुपबान्धवे आमोदमन्दरे काङे कठिकालंकरृते मधौ २१ देवीकुचस्थरे राजा श्रफुष्ठरकुचस्थके विजहार स्मरोदारः खेरं हारिणि हारिणी २२ राजपुत्री रतश्रान्ता स्रस्कर्णोप्पका ततः अवाप निद्रामुचयाने बालानिर्चलारका २३ ख॒खप्रसुप्तामम्येत्य तां भुजज्गोऽदशत्करे रम्यं छिनत्ति सहसा पापः कालकुटारिकः २४ तया रहितो राजा विरहक्षामविग्रहः जह्मचयेव्रतः खमे ददर वरदं शिवम्‌ २९ सिहाधिषरूढो विपिने सप्वैषः शिद्युः स्थितः अपुत्रस्य ते पुत्रो भविष्यति वरान्मम २१ इव्युक्तवाक्यमारोक्य प्रणतः शंकरं नृपः अपरयत्काननं गत्वा बालं केसरिवाहनम्‌ २७ डिम्भे नरिनीखण्डक्रीडाडम्बरतः्पर जिच्षुभूमिपारसं जघानेकेषुणा हरिम्‌ २८ शादूलो निहतस्तेन यक्षो भू्वा वराङृतिः त्वल्नसादादहं सक्तः शापादित्यभ्यधानृपम्‌ २९ दातनामास्मि यक्षः प्राग्धनदानुचरो वने मुनिभिः कन्यकाकामी राप्तः तिहत्वमागतः ६० सिहीभूत्वा सा कन्या शि हरिणलोचनम्‌ अजीजनदिमं कारे मत्त एव महाबलम्‌ ३६१ ४, पूप स,

३८

काव्यमाला

तस्यां विंुक्तशापायामहं विधृतबारकः त्वच्छराधौतनिर्युक्तशापः प्राप्तो निजां भियम्‌ ३२ इति वादिनमामन्रय शातयक्षं नरेश्वरः शातवाहनमासायच पुत्रं प्रायानरिजां पुरीम्‌ ३३ इत्यन्वथौन्विंतः काले दीपकर्णसुतो कृपः

ररक्ष वलुधां धन्वी धेर्यमूः शातवाहनः ६४

कदाचिद्भरोयाने विमाने पुष्पधन्वनः

वसन्ते कामिनीकान्तो जलकेटिरतोऽभवत्‌ ६९ निषिश्चन्कङ्णमणिच्छापाश्चवल्वारिणा

तरुणीनां सनते विजहार स्मरोपमः ६९ तत्रैका महिषी राज्ञा हता सावेगमम्बुना