This is a digital copy of a book that was prcscrvod for gcncrations on library shclvcs bcforc it was carcfully scanncd by Googlc as part of a projcct
to make the world's books discoverablc onlinc.
It has survived long enough for the copyright to cxpirc and thc book to cntcr thc public domain. A public domain book is one that was never subjcct
to copyright or whose legal copyright term has expircd. Whcthcr a book is in thc public domain may vary country to country. Public domain books
are our gateways to the past, representing a wealth of history, cultuie and knowledge that's often difficult to discovcr.
Marks, notations and other maiginalia present in the original volume will appear in this flle - a reminder of this book's long journcy from thc
publishcr to a library and fmally to you.
Usage guidelines
Googlc is proud to partncr with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to thc public and wc arc mcrcly thcir custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we liave taken stcps to prcvcnt abusc by commcrcial partics, including placing tcchnical rcstrictions on automatcd qucrying. Wc also ask that you:
+ Make non-commercial use ofthefiles Wc dcsigncd Googlc Book Scarch for usc by individuals, and wc rcqucst that you usc thcsc filcs for personal, non-commercial purposes.
+ Refrainfivm automated querying Do nol send aulomatcd qucrics of any sort to Googlc's systcm: If you arc conducting rcscarch on machinc translation, optical character recognition or other areas where access to a laigc amount of tcxt is hclpful, plcasc contact us. Wc cncouragc thc use of public domain materials for these purposes and may be able to help.
+ Maintain attributionTht GoogXt "watermark" you see on each flle is essential for informingpcoplcabout this projcct andhclping thcm lind additional materials through Google Book Search. Please do not remove it.
+ Keep it legal Whatcvcr your usc, rcmember that you are lesponsible for ensuring that what you arc doing is lcgal. Do not assumc that just bccausc wc bclicvc a book is in thc public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other countrics. Whcthcr a book is still in copyright varies from country to country, and wc can'l offcr guidancc on whclhcr any speciflc usc of any speciflc book is allowed. Please do not assume that a book's appearancc in Googlc Book Scarch mcans it can bc uscd in any manncr anywhere in the world. Copyright infringement liabili^ can be quite seveie.
About Google Book Search
Googlc's mission is to organizc thc world's information and to makc it univcrsally acccssiblc and uscful. Googlc Book Scarch hclps rcadcrs discovcr thc world's books whilc hclping authors and publishcrs rcach ncw audicnccs. You can scarch through thc full icxi of ihis book on thc wcb
at|http : //books . qooqle . com/|
!
y >/ wm ^ --r \
» v^ .
PATROLOGLE
CURSUS GOMPLETUS
SEU BIBLIOTHEGA UNIYERSAUS, INTEGRA, UNIFORMIS, COMMODA, CECONOMIGA,
OMnDM SS. PATRDM. DOCTORIM JSCRIPTORDHOHE ECGLESMSTiCOROM
8ITB LATINORUM, BIVB OILBGORUII,
QUI AB jBVO APOSTOLICO AD ^TATEM INNOCENTII III {ANNO 1216) PRO LATINIS ETAD CONCILII FLORENTINI TEMPORA {ANNOU^) PRO GRjECIS FLORUERUNT :
REGUSIO GHRONOLOGIGA omniuii quib exstitere monumentorum catholig^ traditionis per quindegim priora
egglesij: s^gula et ampuus,
JUZTA BDinOlfH AGCURATlSBllfAS, INTBR 8B GUMQUB NONNULLIB G0DIGIBU8 MANU8CRIPTI8 G0LLATA8, PBRQ9A1C
NUGBNTBR CASTIOATA; DI88BRTATI0NIBU8, C0MMBNTARII8« VARII8QUB LBCTI0NIBU8 GONTINBNTBR ILLU8TRATA ;
0MMIBU8 0PBRIBU8 P08T AMPU88IMA8 BDITI0NB8 QVM TRIBU8 NOVIBBIMIB SiECULlS DBBBNTUR AB80LUTA8
DBTBCTI8 AUCTA; INDICIBU8 PARTICULARIBUB ANALTTIGI8, 8IN0UL08 SIVB TOMOB 8IVB AUCT0RB8 ALICUJU8
MOMBNTI 8UB8BQUBNTIBU8, DONATA; CAPITULI8 INTRA IP8UM TBZTUM RITB DIBPOBITIB, NBGNON BT
TITULI8 8IN0ULARUM PAOINARUM MARGINEM 8UPERI0RBM DI8TIN0UBNTIBU8 BUB^BCTAMQUB MATB-
RIAM BtONinCANTIBUB, AOORNATA; OPBRIBU8 GUM DUBII8, TUM AP0CRTPHI8, AUQUA VBRO
AUCTORITATB IN ORDINB AD TRADITIONBM EGGLE8IA8TIGAM POLLENTIBUB, AMPLIPICATA;
DUCBMTIB BT AMPLIU8 LOCUPLBTATA INDICIDUB; AUGTORUM 8IGUT BT OPERUM, ALPHABBTICIB, CHRONOLOOICIS»
STATISnCIB, BTMTHBTIGIB, ANALTTIGI8, ANALOOICI8, IN QUODQUB RBU0I0NI8 PUNCTUM, DOOMATICUM, MORALB,
I UTUROICUM, GANONIGUM, DI8GIPUNARB, HI8T0RIGUM, BT GUNCTA ALIA 8INB ULLA EZGEPTIONB ; 8BD PRJB-
SBRTIM DU0BU8 INDICIBUB IMMBN818 BT GBNBRALIBU8, ALTBRO 8CILICBT RERUM, QUO C0N8ULT0»
QUIDQUID NON 80LUM TALI8 TALIBVB PATBR, VERUM ETIAM UNU8QUISQUB PATRUM, NB UNO QUIDBM
0MI880, IN QUODLIBBT THBMA BCRIPBBRIT, UNO INTUITU CONBPICIATUR; ALTERO SCRIPTURiE
SACRiE, BZ QUO LBGTORt COMPBRIRB 8IT OBVIUM QUINAM PATRB8 BT IN QUIBU8 OPBRUM
8U0RUM L0GI8 8IN0ULO8 8IN0UL0RUM UBRORUM 8. 8CR1PTURJB VBR8U8, A PRIMO
OMNB8B08 U8QUB AD N0VI88IMUM APOCALTPB», COMMBNTATI 8INT.
BDITIO ACGUBATI88tMA, CJBTBRI8QUB OMNIBUS FACILB ANTBPONBNDA, 81 PBRPBNDANTUR CHARACTBRUM NITIDtTAS
CUAXTM QUAUTA8, INTBORITAB TEXTUS, PBRFECTIO G0RRECTI0NI8, OPERUM RBCUBORUM TUM VARIBTA8, TUM
NUMXRUB, PORMA VOLUMINUM PBRQUAM COMMODA SIBIQUB IN TOTO PATROLOOtJC DBCURBU C0N8TANTBR
•IMIUB, PRBTIt BZIOUITAS, PRiBSERTIMQUB I8TA COLLBCTIO, UNA, MBTHODICA BT GBRONOLOOIGA
8BZGBMT0RUM rHAOMBNTORUM OPUSGULORUMQUB HACTENU8 HIC ILUC 8PAR80RUM, PRIMUM AUTBM
nt N08TRA BIBLIOTHBCA, BX OPBRIBU8 RT M88. AD OMNBf iBTATBS, L0GO8, UN0UA8 FORMASQUB
PBRTINENTIBUS C0ADUNA10RUM.
SERIES LATINA,
m QDA PRODBUMT PATRBS, DOGTORBS SGRIPTORBSQUB BGCLBSIiB LATINiS
A TBRTULLIANO AD INNOGBNTIUH m.
AGGURANTE J.-P. MIGNE,
BlUl«lhec«e Clcri maUen»,
81TB CUHSUUM COMPLBTORUM IN 8IN6UL08 8CIBNTIA BCCLESUmCJI RAMOS BDITORB
PATROWGLE LATINjE TOMVS CLXIX. R. D. D. RUPERTUS ABBAS MONASTERII S. HERIBERTI TUITIENSIS.
.» » •
PARIS^IIS
APUD GARNIER FRATRES, EDITORES ET J.-P. MIGNE 8UCGESS0RES,
IN VU DIGTA: AVENVB DU MAINB, tOS.
1804
60
Clishy. — Ex typis PAUL DUPONT, 12, Ti4 dicU Bao^d^AsDieref. It6.8.93.
• ■
• • •
• • • •
.' • •
• • •
• • •
• -• •-
• •
• •
S^CULUM XII
R. D. D. RUPERTI
ABBATIS
MONASTERII S. HERIBERTI TDITIENSIS
VIRI LONGE DOCnSSIMI SUMMIQUE INTER VETERES THEOLOGI
OPERA OHMIA
JUXTA EDinOiaDi TBNBTAM Aimi 4748 PRiEVI\ DIUGENTISSIMA EHENDATIONE AD PRELUM
RETOCATA, YARIISQUE MONUMENTIS AUCTA
AGGURANTE3 J.-P. MIGlSrE
BIMUthM» Cleri UBlTerMe
8IVS CURSUUM COMPLETORUM Ui SINGULOS SCDSNTLE ECCLBSIA8THLE RAMOS EDITORR
TOMUS TERTIUS
•»;.?? . , . .
• » » * . »
• • • J
pAiiisus :.:
APUO GARNIER FRATRES, EDITORES ET J.-P. MIGNE SUCCESSORES,
IN VU DICTA : AVBNUB DU MAINK, aOI.
1894
ELENCHUS
AUCTORUM ET OPERUM QUI IN HOC TOMO CLXIX CONTINENTUR
RUPERTUS ABBAS TUITIENSIS.
(aKiim coimNiMLTio.)
De glorificalione Trinitatis ei processione sancti Spiritas. Gommentaria in Evangeliom S. Joannis.
— in Ap«ca1yps!n. De Tictoria Verbi Oei.
€ol
13
201
827
1215
• • •
• • •
• • • •
c t e
c
c
c e
R. D. D. RUPERTI
ABBATIS TUITIENSIS
AD BEOIS APOSTOLICifi PILFSULEM ROHANDliI PONTIFICEM
EPISTOLA
K
i-S Anle faoiem tuam, o priDceps, beatissime Petre testis Christi ac praeceator Ghristiaoa Qdei, simul, quo aDle faciem vicarii tai paps, viam latam iuTeaire el spatium habere nostra parvitas depoacit : diois autem qoidam de principibus8apieDti88imis:Donttm/^0mtntJf(ft/(i/af viam ejus^el anteprineipes spaliumejus facit (Prov, xviii). Ne igitur vacuus veuirem, donum prnseDtavi, quale manus mea reperire potuit, et utioam donum perfectum^ sive datum optimum, ut dicas : Hoc de sursum est^ descendens a Patre luminum l (Jacob.i.) Cst euim bocdooum non ex corruptibilibus auro et argento, quibus maxime delectantur priu- ' cipes ssculi, sed est opus ex gratia D\!i,qua sola delectati suutel delectaDlur principessancti; quibusipse Rex regumel Dominus dominantium prinoipatum dedit sBternum in regno suo ccelesti (4p(^(;.v),habetque amabiiem hunc in fronte titulum : De glorificatione Trinitatis et proceasione Spiritus sancti. Forle dicit aliquia : Surflciuut Jam principibus nostris dona sine doiiariahujusmodi.Memiois8edebe8quia«cumfieret tabernaculum Domini et iastanter quotidie mane vota populus ofTerret, artifiees venire eompulsitdi^^unt Moyn : Plus offert populus quam necessarium est, Jussit ergo Moyses prxconis voce canlari : Nec vir nec mulier guidquam offerat in opere sancluarii. Sicque cesmlum est a muneribusflfferendis,eo quod oblatasuffi* cerent et superabundarent (Exod. xxxvi]. Ad hxc inquam : Equidem memini, sed quorsum islu^i? Hoccine iotendiSyUt^quoniam tabernaculum illud manutaclum eecundum exemplar nebattabernaculi nonnianufa- cli sive coeleslis, quod in monto monstratum est Moysi (Exod. xxv), nos quoqoe secuadum exemplum iliios prohibitouis debeamus prohiberi etcessare a muoertbus ofTereadis io opere sancluarii cmlestis, cessare ab exercitio gratiarum sive charismalum, qusBpiritus sanctus prout vultdistribuit 8inguiis,8ci" licet a sermone sapienli», a sermone ecieatie, a geaeribus linguarum, ab interppelatione eermooum, quoniam antenos aliisatis 8apienter,satisque soienterlocuti suntetabundantersermones Dei interpretsti sual?(I Cor. xii.)Nunquid quiaillic vooe prsconis cantalum est, ut nec vir nec mulier quidquam offerre in opere sanctuarii^ U09 quoquequasi per aiiegoriam iacludere vis, ut Jam id opere sauctuarii coelestis Dullum ofTeramus donumde divitiis salutis.de thesauro sermoaisDomiDi? Noli.quseso, aoliesse allego- ricus nimis. Meminisse debes el tu quid sancti Patres ante nos seoserint deillastrophasimplicis Jacob: TollenSj ait Scriptura. Jacob virgns popuieas vindes el amygdalinas et ex platanis, ex parte decorficavit eas^ detraciisgue coriicibus in his qux spoliata fueranty eandor apparuit; itta vero quxintegra erant viridia per^ munserunty atque in hunc modum color effeclus est varius (Cenes, xxx). Deaique juxta mysticum illud exefnplum, doo passim ubique, sed iaplerisquelocis corticem iitteraa detrabimus el caadorem allegori» leoemu8,ia nooouliis allegoriam noa quffireates, moralem seosumiaviriditatelitterae retioemus.Bxempli gratia : Ignis^ ait Domious» tn attari semper ardcbit^quem nutriet sacerdos, subjidens mane tigna per singU' tos dieSy ett imposito desuper holocaustOf adotebit adipes pacificorum, Ignis iste esi perpetuus, qui nunquam defirietde aliari (Levit. vi. Quid valeret ia islo praecepto litlerfls corlex? Corticem ergo detrabimus et al* legiirica inteliigeatifiespiritum teaemus, dum altare Dei cor nostrum.et in hoc ignem qui semperdcbel ardere, charilatis flammam iotelliginius.Faleur tibi,magne sacerdos.quia prflesens opus, et 4 quaecunque hactenus simili studio.peregi, sic BfTero, sic flestimo velaestimari cu|>io, tanquam ligna, quibus nutriri possitignis chari'atis siveamoris in ailare [Jomini, in corde cujuitpiam legentissive aulientis» et legendo sive audiendo cupientis proiicere in dileciiononominisDomioi. Nequeeaimdoaumhocquo,utpr8e8cripsi, viam Bivespatium anle principps mibi cupio parHriyfanliflestimo quanti est aurum,et argenlumetpretiosi lapides, quanti hyacinthus et purpura,coccus<|ue bis tinctus et byssus^qusespiritualiler inconstructione spiritualis tabernaculi olfiTuutur. Bene oobiscum a}<itur, si heeoscripta noslra saltem pretium ii{;norum habere judlcentur, quibusjam dictus ignis inaltari Dominiincordecujuspiam pusilUefflcaciteroutrialur. Porro in eo quod jussit Moysus prseconis voce cantafi : Nec vir nec mulier quidquam uttra offerat in opere ianetuarit, siout et in multin aiiis permaneat sensus litteralis ; quomodo partibus virga*
Patkol. CLXIX. 1
11 RUPEPTI ABBATiS TDITIENSIS 12
rum, cortex viridis, quia Don siout iliio cessatumest a Bpiritualibus ofiTerendis. Non benevidentiumiroo
iovidentium est, t<ili dimUitudine uti, uldicant: Sicul tunc ofTardbat populus plusquamnecesariuoi
fuit, ita nuac plures scribuatur libri quam necessarium sit, semper licuit semperque iicebit uoicuique
dicere, salva QJe, quod sentit : noldattim autem nostra, nemo oompetlit- Vellem, quoniam lez prflBcipit
Domini, tibi summo sacerd iti probatavel accepta easehsQC Odelis anims oblata.utvereprimitiasdigneia
opus Domiai suscipiendas Ublnam hoc pr£e(»)pit mystica lex Domini^lncoastructione labernaculi supra
memorati, in verbis istis : /.o^u^r^ /S/ui Israel ut lollant mihi primiiiantibomai homine qui offertullroneus
accifnetis eas [Exod, xzv). Et quis esi illeon>ni8 homo primilius ofTereasultroaeus, nisi is in quo (ides.
quas prima virtus est, per dilectiouem operatur 7 (Gj/arv.) Nimirum rec!e dicitur illH uitroneus. liist
enim bilaris dator quem diiigit Deus {II Cor, ix), et proinde sive parum oflerat sive mullum, digne obla
tiones ejus primilifls dicuntnr et sunt. Quapropleret istud estnotandum quiaoblationes, quse secundiim
prelium eui viliores 8unt,non ultimo loco ex ore Domini nominats sunt,pili sciiicet caprarum et ruhri ^
cataj pellesarietum, sed ioco fere medio cunctarum oblattonum ;itaut primaposita videas aurum^argen'
tum el ceSyhyacinthum etpwpuram, coccumque biitincLum^byssum ; novissima autemaromata in unguentum
et ihymiamata boni odoris lapides onychinos, gemmas ad ornandum ephod ac rationale ; et med io^ s\cui
am dictum est, ioco pelles caprarum ei peltes arietum rubricata {Exod. xxv). Nonne per huno quoque or-
dinem uliliter commonemur quia qas parva hominibus videntur interdum pro bonavoluntate oCTerentia
Deo magis accepta habentur,et inter primitias ab eocomputantur ? Accipias ergo a me homineultroneo
primiliaa istas quas obtuli, in primis preesens opus ix distinotum libellis^ De gloriOcatione Triniiatis et
' processione Spiritus sancti. Sunt alia qua nunc usque prsesentare non potui,opu8 quoddam xii librorum
De victoria Verbi Dei. Itemque opusDe gloria et bonore Filii hominis.intotidem liiielliB.In zii Prophetas
XXX libri. In Apocalypsim iibti xii.In Bvangelium Joannislibri xiv. DdSancta Triaitate et operibus ejus
libri xLii. In Samuelem et David libri xv. In honorem B. Marias Virginis super Cantica libri xii. Scrtpae-
ram et ante hsc omnia opuscuium Desacramentia sive orflciisdivinisper circulum anni,distinctum libel-
^is sive tomis xii. Hoc donum, sicut initio memini exSalomonedicento: Donum hominU diinUd viam ejus
etante principes spatium eifacit {Prov. xviii). Hoc,inquam,donum quis prohibere debet nehujus hominis
viam diiatet el ante principes spatium ejus faciat, praesertim clamante desuper auctoritate divina : Ab
omni hominey qui offert uttroneus, accipietis primitiasl {Exod. xxv.) Hominem quippe me esse ultroneum
veraoi senteatia proflteori quia non conductus mercede hominis, sed soia delectatus dulcediae Verbi
divini, circa hoc dooum laboravi, offerendum in opus labernaculi Domioi,et ea causa hsec recordafus sum
el effudi in me animam fit^am, quoniam transibo in iocum tabernaculi admirabilis usque ad domum Dei in
voce exsultationis et eonfessionis {PsaL xu).
PROLOGUS RUPERTI AD GUNONEM.
5 Quid faciam,oPhilochri8ti omnesauditoresbe- A Hdiam Judaicam, primum e tribus personisunius
nevoIi,quia animus meus materiam qualemcunque summs Divinitatis, et demonstrare illi, quaravis
sibi objectam, quamvis supra vires sitjnterpreta- invito, Trinitatts gloriam lestiQcatam esse ex lege
tam sive inoperatam abire non sioit? Ecce cuidam etpropbetis ;quas nimirum Scripturas ipse legitet
amicorum sponsae vel sponsi, qualiumin Gaoticis recepit. Deiode cur vel quomodo magis ad perso*
est illa vox : Murenulas aureas faciemus iibi,verini' nam Filii pertinuerit eusceptio carnis.Deiade hoc
cutatas argeiHo. {Cant. i), multum roganti, opuscu- demonetrare quod tempus illud quo natus est hic
lum tribusedidoram libellis secunJum maleriam JesusChristus, quem confltemur et scimus Mes-
quam tilemini objecit, scilicet De sacramenlis fldei siam ipsum esse quem exspectabHntPutressaacliy
sub dialugoChristi'ini etJudiei quodvidelicetopus- promi^Bum sibi a veritate non discrepet, imo valde
culum, pro re vel qualilate suimet Annulum pla- coiicrepat Prophetife, quam p^triarcba Jacob pras*
oiiit appelbiri, atque hocracto, putabam me palis- loculus esl : Non auferetur sceftrum de Judn, et
feclHse illiuii volunUili bna:i' el luudattilii. At iile, duxdefemoribus rjuxjdonec veninttfUi iniltendusesl
juxta quod Sapieatiam dicit : Qui edunt me,atlhuc {CenfS, XLix) Haec tria proponenH, nuin parvam
esurient, tt qui bibuni me.anhuc niicnt {Eccii.xxw)^ aut tucilem mihi materiamohjecisse vi;3us e8:?Imo
ubi hootantiilum comeditet bibit, amplius esu- |^ rem magnam, rem difflcilem imposuit, et quanto
rienset sitiens, et quasi irritato mentis palato ex propinquius huc animus accedlt^etpostulatafacere
gustu boni Baporis, hoc rogare, hoc instanler pe- cupit, tanto pondus esse gravius sentit, et pene
tere addidit : utapponerem loquiadhuc contra per- refugit, nisi quod majora suis viribus jamdudum
13
DE GLORIFIG. TRINIT. BT PROCESS. S. SPJRIT. — LIB. I.
14
carn aoxilio Dei Tersare oooeuevil. Qaid igitur fa- A
ciana? nimirucD boc expedit etoptimum est, utba-
beos amicafn,eanaad ilium media nocle, el dicam :
Amic€^comm 4a mihi ires panex, quoniam amicia
meus venit ai m$ de via, et non habeo quoi ponam
ante iUum {Luc, xi), animus meus, amicus meua,
qai tafflensaepeeiongatarame, itaut rectoclamem,
ei eor meum dereliquitme(Psul, zxxix). Ergo verum
dicere licet, et amicus et deaertor ipee est.Amious
nimiram.ineodum iatusse continet;amicus dum
vocat et ad altquem sanctorum convertitur ; ami»
Gus, dum cogitataitius quodDei Fiiiuspropter nos
Yirginis QHus factusest ;amicus, dumadhucaltiua
iatuelur mysterium crucis, quod per iilam idem
Dei Ftlias omnia traxit ad se {Joan, xii) ; amicos
dum adbac certissime gloriam B. Trinitalis cupit n
videre, quaai per specalum et in snigmate. Hunc
deoique suimetprocessum, ot olim inquadam vidit
imagine, et nunc rebas aliquanlisper experitar.
Dam post fnulta quae acrutatus est in Scripturis
eJDsdem Cbristi Fili Dei (eslimonia, nunc tandem
aliqoid dulce vel jucundum de gloria S. Trinitatis
et proceesione Spiritus sancti eiTari desiderat. In
quo autem desertor idem est ? Nimirum desertor
ia cnsbra resoiutione, desertor in propositi obli-
vione, desertor in fenestris per quas non deberet
eiire, desertor in visu^desertor in auditu, desertor
in gustu, desertor in odoratu, deeertorintaclu,bic
talid ecce nunc ut sspe fecit, de via rediit ad me.
Sed qoid dicam ? iVoti habeo, ul jam dixi, quod po-
mm ante t7/tim, nonbabeoex mesermooembonum
sive rectum et i^ene sonantem, quod digne vaieam
ezsequiopus propositum. Reetat igitur ut, sicut
jam dixi, eam ad illum verum amicam, ad illum
singuiarem amicnm, qui, cum Deas esset, propter
nos bomo factus est, amicusei frater, dicamqueei:
Amiee, commoda mihi tres panes {Luc, xi) ; amice,
da sermonem qui et cor meum reficiat atquedeie-
ctet, et cultorea Trinitatis, quicunque legerint vel
aadierint, «dificet. Olim dum tu, amantiasime mi
Guno, Ratisponensis EoclesifB prasui venerabilis»
legato sedis apostolicae, I). Wilbeimo, Praenestino
episcopo, quaidamez operibus nostris demonstras-
ses, et ilie, ut vir studiosus et apprime eruditus,
intente legeret at|ue amplecteretur: inter cietera
Hbuit eumsciscitari, si aliquidoperisedidissem de
processioae Spirttus sancti. Quod quia satis desi-
deranter sciscitaius est, tu nimirum pro bona vo-
luntale pene indoluisti, quod non baberem, quod
per illum deportari posset ad vestigia sanctae apo-
Btolice sedis de materia bujuscemodi, ut essent
qu;isi margarita super opus illud, quod, ut tu pa-
tabas, velut aurum iile exoptavit et secum tulit
videlicet expianationem in sex priores ex xii Pro-
pbetis. Exemplar illud, te agente et illo expetente
amisi, sicut et cntera multa nostrorum operum
exemplar]a,quffi tu profeclus inepiscopatum abstu-
listi. Gumergo postuiatum ingredi vellem degloria
sancts Trinitatis memoriasimalillius dieimentem
tetigit, visumque estaugmentumforequaliscunque
utilitatisi si simui in procursuejusdemoperis dul-
cedinemsermonispermisceremsecundumbancma-
teriam de processione Spiritus sancti. Fateor quia
mox ut occurrit meotio sive suggestio hiec (qu»
utinam ipsius sit Paraclcti I) de quo Dominus : lUe
voi, inquit, docebit omnia et sugfjeret vobis omnia
quoMmnque dixero vobis {Joan. xiv), valde compla-
cuit,faciemque mentisad occurrendum sibi delivit»
et bilarem etfecit. Sedquomodo Juddpo competeret
bic stare in dialogo,ut ille amicus poslulavit,ante
faciem Cbristianirevelatalaciecontemplantis *8an-
ctaB Trinitatis, el quaestiones proponere, quarum
solutione magis ac magis reveletur vuitus Moysi :
cum iile a prima revelatione statim fugere con-
sueverit ? Amoto itaque iilo, sola cum quieto et
tranquillo otio sacrasperageretpaginasCbristiana
fides, quatenua etille non interturbet,et ta,Gbria*
atiane, nibilo minua babeas quod cupis, quantum
per no8, Deo juvante, fieri potest.
a. D. D. RUPSaTI
ABBATIS TUITIENSIS
DE GLORIFIGiTIOl TRINimiS
BT
PROGESSIONE SANCTI SPIRITUS
LIBER PRIMDS
H-I CAPUT PRIMUM. D mysterium Trinilatis, et tbesaurus abaconditua
Quod mysterium sanctx Trinitutis thesaurus sit quidem, sed taliter ut inveniri possia ab bomine
desiderabilii, d quod thesaurusin agro absconditus attento qui te quaerit, illumiDatoa per fidembabena
sU^ aus mentia oculoa. Ubi enim tbeaaurusiileabscon-
Tbeaaaruadeaiderabiliala nobiaea^o admirabiie dituaesttin agro. Sic etenim Dominus dicit in
15
RUPERTI ABBATIS TUITIENSIS
16
Kvangelio : » SimileeBtregnum coBloram tbeaanro abcoodito tn agro (Malth. xn\). » Mira rea I Non in sacculoy noo in diver<<orio, non in cubiculo intra cubiculu n,ubi tfolenlbominesBbscondertithesiurui!) Buum, quia de ruribussolliciti8unt,8ed «inagro,» id est iu propatulo Qualts, rogo.hscest absconsio, abscondiium esse in publico ? Atlatnen ita est, et omuino verum est. Hocopus nunc suscepimuB, et h8ec praesentisoperis nostri est intHntio,demon8tr.-ire (]ualitervelquotbe8aurusi8te8itab8condilu8inagro dicamus ergo quoniao^thesaurum istumsoliscccis ab8condituminvenima8no8,ethuncoculo8babenti- bus, qai tamen forte nondum satis viderunt et videre volunt, qoasi pretento demonslremuB di- gilo.
CAPUT II.
Quod sancta veteris instrumenti Seriptura ille ager 4t/, et qnam otf cauuim concenienter agri nomine iignificata sH*
Ager iste, de quo proposuimus, sancta veteris inatrumenti Scriptura est. Bt recte dicitur ager, quia prolecto res publica est^resin aperto posita, et cunctis hominibus, imo populis omnibuslegere vel audirecupientibustpropositaest. Hincest illud in Psalmo veraoiter dictum : « Dominosnarrabilin Scripturia populorum(Pja/. lxxxvi). «Quidnamque est quoddicit « inScripturispopulorum,') nisiacsi diceret,inScripturi8qu8epopuli8 exposits sant^vel quffi apopulisomnibus legipoasunt? Qaodut dice- ret non fuisset necessarium, nisi essent quf^dam 8cripturssiveqaaedam8cripta,qa£B nonsunl popii- lorum, verbi gratia, scripta Platonicorum, ecripta Aristotelicorum. Nimirumaddistaniiam eoramquia iili scripeerunt, Scripture sacre rccte dicuntur Scripturffipopalorum, quia videlicet populos, id est Bimplices, asuimetleclione nonrepeIlunt,quinetsi mysteria non cito percipiunt, at Eultem lilleralem sensumetmoralemquoquefaciiecapiuntintelleclurr. Al iilorumscriptaveldictalubriciBanfractibuB eCfu- giendo, simplices a se repellunt. Ezempli gratla : Si dixeris, mortuus esthomo, dicunl mortuus non est homo. Et ex parte verum dicunt, quia si homo eai, vivit ; si autem mortuus C8t, et homo et anima et animatumcorpusesBedesiit. Quod nonattcnden- tcs populi, id eBt8impliccs,8tant attonili.Sed nihi* lominus verum est dicere, mortuas est homo, eo videlicet sensu, quoeolftmusa parte signiOcare to- tum. Et recte appellamus hominem corpus humaT num viiaderuncium«ethujusmodilocul:onem8icut poptili, ita ct Suriplurae nostrs recipiunt, suntque ob bujusmodi t*implicitatemScripturaepopulorum. Siinitiler quod hic de the^auro propusuimus, di- cenles, ab:<coniiitum in a^ro, id cst in publico, illi dicerent vel scriberent, oppo^itum essein adjecto, edcaelera bujusdtoiii qualia populi noninlelligunt. Atlamen verum est, etnonita, ut sicut in eo quod auterius dictum est, aicel iu isto, a parle signiQ- cetur totami imo de toto sentias totum, videlicet quia tolum aperlum vel publicum est viJcQti*
\ buB, totam absconditum velclausomeat invidenti- buB.
CAPOT fll.
Quomoffo vel quntibu^ thesaurux ejuxmodi in tali- ayro abscondUus «tr, eta qualibus eitopossil inve' uiti,
Diximus qno in agro thesauras iste abscondttus sit, scilioet,gloriO!9a distioctio perBonarumS.Trini- tatis : jumdicendum quomodo illic abscondituB sit. Uirumr^ueetenimdemonstraresuprapropositumest, et quo in agro, S et qualiter ahsconditus sit. Non longe pro bac demonstratione exemplum petatar. Prffisens enim adest idoneum, si respicias ande dixerit: n Dominus narrabit in Scriptuha populo- rum {Psat, lxxxvi). » Utiqae dices mlhi quod hoc
|v dixerit de illo quod sub interroflratione prcmiBeraty dicens hoc modo : « Nunquid Sion dicet bomo, et bomo natus est in ea, et ipse fundavit eam Altis- aimus?» (ibid,) Quo modo, vel in quaotum hsc portio magna thesauri ab.«conditi, hoc talentum ma^oi ponderis,hoc8acramentum incarnationis ad solam pertinens personam Fiili, abconditum est ia agro 8®pe dicto, aic vel in lantum etnonoccultins ibidemmyBleriamtotiusTrinitalieabicouditumest. Soliaenim indignie, invidere et nonvidere volenii- bus, Biciuttabsconditum, utinvenirinonpossetdum qnsreretur, et porcis bona niargarita noa cuncul* canda non objicerelur. Proinde dlctt : «OSion, nuoquid dicit homo iste, et hoox) natus est in ea, » aubauditur civitiite sua, dequaprsmisit :»Gloriosa dicta8untdete,civita8 Ddi(i6id.).» -«etipeetundavit
^ eamAlti88imus.»NuaquiJ,inqaam,dicethocbomOf Bcilicet quispiam totoaterrenus, qualis est ju>ieu8 vel bereticus? Subauditurnon, hoc namque dicere deorum esl, si omnium tiliorum Excelsi (Psat. lxxxi), qiiod hichomo qui natus est in eancta Sion, qus una civitase^tomniumsanctorum atque electorum angelorumet hominum, priusquam in ea nasceretur, « ipse fundavit eam Altissimus. » Non boo dicet homo, noninteiligeretquiSfdeditas sensui terrono. Ergo thcsaurus abscunditus. Similiter de omnibus sacramentis et distinctione personarum sanctce Trinitatis, quithesaurusmagausest^soiendum quia modus absconsionis talis est, uthomoinQddlis non inveniat : deoram autemvelflliorum ExceUi mul- titudo fidelis citoapprehendat.
^ CAPUT IV.
Quodnon in una parte agri, sed per iotum agrum sacrae Scnpturx Umaurus Ute, et indignis abs- condvus, et a dignis sit inventus^ vel cito inve- niatur.
Qua tandem inparte,vel luibus in partibus agri Ihesaurus iste ob&^conditus detiet inveniri? Nam fortassis hoc quispiam putet, quod in parte seu in partibuK, el non in toto a;;ro Ihesaurusiste abscon- ditusveldeinonstrandussit.Ad heecinquam : Non in partibue, sive per partes, sedintoio, vel pertolam, per omnea termjnoa agri bajusylhesaaruaiste abs- conditus Jamdadum inventuset adhuoinventenduB
17
DE OLOHIPIO. TRINIT. ET PROCESS. S. SPIHIT. — LIB. I.
18
esl. Qnid illod totatn est ?Nimiram omne qaod ab A nominis principii. Sapientes quippe et pradentes
iDido creatarnn usque nunc Deua opera^us esl.Bre- viter hicpercurrerelibetlerminosagn\distinctiones operum utilium,de quibus omnis Scriptura sanrta consislitjamque promittere quod nasquam in omni- bus hisdesit, per ipsam designata litteram, coope- ratio Trinitatis. Primuin est creatio cceli et terr», sequeos conditio creaturs angelic6B ,post hsc plas- siatio h«^*mini8 cum benedictione piasmatoris sive Creatori9;deindepostdiluviumbenedic'tioreparandi geoeris humiini de honninibus pauc's,postheecfacta adAtirahim promissio beati seminis, quod est Cbristus,deiadedescensasDei in iGgyptum adlibe- raoiJan populum suum, post hiec moiiu.«« benedi- ctionis, quo peracto tabernaculo Moyses filii Israel
id est superbi,qualium quidam dicebant eidemin- carnatu Filio Dei,«Tu quis es {Joan, vm), • in hoo dicto:« In principio creavit,» nihil aliud invenerunt aut invenire vuluerunt,quafn ao si diceretur, primo velprimituscreavit,qu()sensuetpoetaethaicas,Iicet insignis dicere potuit :
Principio cmium, terram^ rMmpoxque liquenles, Lucentemqii^ globum lunx^ titaniaque asiru, S/jtrUus ifilus ulit,
(ViRG., VI /EnridJ)
At ille parvulo8att<>nden9,quieamerantaudituri, interrogaiitibus, ut jam dictum fsi, « Tu quis es ? Principium,» ait,<t qui et loquor voh\%{Joan. viii). » Hocdicens,nimirumiocumistam,capatistad8ancte
beoedicerejassusestfdeindesenxioqaidetrdiflcanda ^ Scriptune retexit, ita ut non dubites eum te velle
domo Dominiad David factus est, siinulque sacra- meota psalmorum et prsconia prophetarum, post hsccoosolatiosive reversio captivitatis deBabylooe. Deinde Machabaeoram victrices pugaae. Per hos omnes termioos eilenditur ille ager, et in his omnibus iste tbesaurus absconditus e8t,etutmani- festius dicam, ex istis operibus Oei sancta vetas Scripturacooscriptaest.etia siogulis horumsanctn Trinitatis comparationem non deruisse certum est etboc prspenii opere demonstrandum est. Quod cnrD demonstratum fucrit.subsequetur opus claris- simum Dominics Incarnationis, Passionis, Resur- reciionis atque Ascensionis, et adventus Paracleti Spiritus Fancti,qnod videlicet opus nostra quantu- lacQDque declamatione tanto liberius tantoque ve
simul agnoscere illud quoque quod io Psalmo dicit ipse : « In capite libri scriptum est de me [Psal. xxxix) i> Quod est enim caput libri,nisi hociDitiam omnium Scripturarum veritatis ? Omnis quippe Soriptura sacra,Scriptura canonica, anus liber est, qat ad anum tendit, etab ano Deo profecta, aoo eodemqae spiritu conscripta est. Econtra scripta omnia qoscunque non veniunt ex codem epirita veritatis,plares sunt lihri. Proptereasapiens Eccle- siastes dicit : « Faciendi plares libros nullus est ^ti\9{Eccle, xii). » Igitura in principiocreavit Deus coolam et terram, et Spiritus Dei ferehatur super aqaas (Gen.iY^y splendidum caputlibri f^loriam prs* dicat sanctfe Trinitaiib.Fugiaot qui oderunteum a facieista, sicut fugiebat tanc et accedere timebat
hementias persoaare poterit ingloriasanctffiTrini- ^ Israel carnalisi quando ex collocutiooe Oei splen-
tatis, qu« ab hino prsdicatione publica per totum muodum ccepit annantiari^quaatoploribus corro- borata faerit testimoniis ex dictis sea rebus gestis prscedentiam aetatum ssculi. Igitar ab initio cre=)tanB jam nano exordiamar cursuro sascepti operis.
CAPOT V.
Dtf capife libri : « In prineipio creavit Deus coslum et ierram, » quaUs ibi sii ahsconsio hujus tkesauri^ et quod pliun pnneipium sit^ sicul ipse dixil : « Ego principium qui et bquor vtbis, »
<( [n principio creavit Deus ccelum et terram : Terraautem eratinania et vaoua et tenebrs erant soper faciem abyBsi,et Spiritus Dei ferebalarsuper
dida faota est facies Moysi {Exod.Tuy),
• CAPOTVI.
Quam ob causam Filium sive Verbum Dei prineipium
decuerit nuncupari.
Quam autem ob caosam FiliumsiveVerbam Dei,
prinoipium decait nancupari?Nimirum quia omnia
per ipsum facta sant.Verumtamen adhucoro causa
prffi!^enti parum dictum est. Nam non solum per
ipeum, verum etism propter ipsum omnia facta
Bunt. 8ic enim Apostolus dicit : « Decebat enim
eum, propterquem omnia et per quem omnia, qui
multos Qliosin gloriamadduxerat,auctoremsalutis
eoram per passionem consummare^ff^^^^r. ii).» n«ec
estcansa vera, caasa digoa tanti hujaa nominis,
aquas {Gen, i). n Ecce qualis absconsio thesauri. D scilicet principij,quia ipse est « propter qaem om<
NoQ nos pigeat, neque tastidiam cuiquam pariat freqaentatiohao nominnm i$torumthesaari,etabs- eonsioois ejas.In ioventione gaudium ejt,etgaadium eirca inventum, discurrens libenler eadem repetit; facitenim loqui ex abundantia cordis (Matth, xii). Kcce ergo qujilis absconsio. Cum sanctae Scriplurae Bpiritus in isto capile libri sanctam Trinitatem Telit intelligi, unam tantummodo personam parvo BQbtegens velamine, faciem ejusdpm Trioitatis Bapientibus et prudentibus abscundit, revelaturus eam parvulis. Quo sub velamine, quam personam ibscondit? Nimimm personam Filii, sobvclamine
niaet per quemomnia: » ipse, inquam, est omnis creatarflB prinoipalis et efficiens causa.Dicit aliquis: BtDeus Pater,nonne principium est ? Plane princU pium Pater, principium Filia8,prlncipium Spiritus sanctus.Verumtamen non tria principia, eed unum principium, sicut non tres dii, sed unus est Dens. Cur ergo in isto CApite Iibri,8olum Filii personam, inspirator sanctee Scripturse, Spiritus Dei, princi- pium nuncapare voiuit? Ad h«c inqaam : Omnis iste liber, omnis saocta Scrtptura,cuju8 caput hoc est:* la principio creavit Deus cmlum et terram, » cui creaturae vel propler quam scripius est creatu
19
RDPEIITI ABBATIS TUITIENSIS
20
ram ? Nimirum prnpter creataram homanam, ad A instructiouem creaturas bumanfle sancta Scriptura Condita est. Huic cresturs sine dubio unabaec per- 8ona,Fiiiud Dei,triplici modo principiumest. Duo- bus modis tam ongeJicaE quam humanae creaturffi principium e^f, videlicet quia et propteripsum et per ip^um omnia, sicnt jum superins dicium est ; teriio raodo, solius creatur» bumans, quia per passionem salulis nostrae auctor consummatusest; salutis.inquam, nostras princepsetprincipium est. Quod futurum non lateLjat Muysen,cumisiam Scri- pturam digito Del prapdoctus scribere inciperet. Bene tgitur etvenernbilitersecundumrei Teritatem pro Ben,id est pro iilio.Bresith, id est principium, posuit, principuim nuncupans Filium Dei. Propter quem et per quem nos condidit,vidit, et salvandos ^ fore praevidit ? Proinde considerandum quia, licet Pater quoque principium sityiicet Pater et Filius et SpirituB sanctusysicat jam supradictum est, unum prinoipium sit, ex quo omnia, per quem omnia, in quo omnia(Aom.xi), nusquam tamen vel Pater, vel Spiritus aanctus legitur ita manifeste principium se nominasse, sicut Fiiius se nominavit, dicendo Judeeis: « Ego sum principium,qui et loquor vobis {Joan. viii).
CAPDT VII.
De eo quod in Psalmo cficit Pater Filio : « Tecum principium in die virtuiUlum in splendoribussan' ciorum ex utero ante lucijerum genui te. »
Et quidem in Psalmo Dominus Domino, Pater Filio dicit:'< Tecum principium in die virtutis tuao, in 8plendoriba8 8anctorum,ex utero ante luciferum ^ genui te {PsaL cix), » et boc ita intelligilur, ut dicat filio David, Domino David : Pater £>eus, cgo principittm tecam sum,tecam operorin dievirtuiis tuae, in processu victoriae vel resurrecfionis tuae, quo videlicet dle sancti splenduerant depulsis te- nebris, et accepia remissione peccatorum : ego inquam,« principium,» id est Pater, qui « ex utero anieluciferuro, i> id est, ante omnem creaturam, « genui te. »Nam Lucirer qui cecidit, quia prinoi- pium esse voluit,ruerit quidem principium viarum Dei, sed junior te exstitit (Jo^ xl). Verumtamen expositio bapc, qua Pater principium in hoc versi- culointelligitur,scrupulo8ae8tinnmisintellectibu8, quod experimcnto didicimus. Putant enim ex boc libere posae dici quod Pater sit principium Filii,et D ad eumdcm sensura pertrahere nisi sunt illud quod dicit Apostolus: < Gaput aatem Ghristi Deu8(I Cor. xi).8 Ut ergo scrupulum omnem amoveat, et illaeso callefidesprocedat^scieadumquialitterapraesoripti versiculi nuilam nobis nccessitatem imponit, ut Pater intelligatur nominc pnncipii. Gum enim di- cit {?sai, c:x) : « Dixit Dominus Domino meo, >iid est Pater Filio.Deus Chrislo,« tecum principium, » boc recte intelligitur ac si dioat : Idcirco « eede a dexiris ineis, t idcirco " dominarein medio inimi* corum tuorum, » quia Deus es, et non bomo tan- um Verbum et non oaro tantam* Deniqae boc
idem sonat : « Tecum principium. » Cum natura bumana, secundum quam visus vel reputatus ea novissimus virurum, divina natura esl in unitate, antiquum et increatum principium(/j(a. xxxv).Quid aliud loquitur Petrus in Aclibue aposloiorum, di- cens deboceodem Domino:« Qui pertransivit bene- faciendo oainea oppressos h diaboio, qooniam Df'us erat eum eo ? i {Act. x.) Nimirum non sicut dici poterat, Fuit Dominus cnm Moyse, et sicut ad Josue Dominus dicit : « Sicut fui cum Moyse, ita ero tecum(yo«u^ i);» non,inquam, tta dictum acci- pimus, « quonitm Deus erat cum illo, » scilicet Ghristo;8ed ita ac si dicerel,quoniam ille non tan- tum humo,sed et Deus erat et bomo.Similiter cnm hic audis dicentem Patrem Deum ad mediatorem Dei et bominum Jesum Gbristum : « Tecum prin- cipium, » ne occasionem sibi porrectam arbitretur AriuSf ut dicat,quoniam principium sehic appellat Pater, ergo ilie principium Filii est, et binc dicit Apo8lola8:»Gapat aatem Cbristi Deas {Ephes, v), >» compendio fao litis finem: aentiens et principiam, id est Deum aive Verbam,et hominem assamptum anamesseper8onam,Je8amGhri8tum,cujushuman8e naiuras ipsa, quaB illi inslta est, verbi Divinitas, et principium,et caput,et Deusest. Ampliuaautem et Pater, et Filius et Spiritua sanctus, indivisa Trini- laSyUnum principium,una8 Deus, unumcaput est.
CAPUT VIII.
Item de cauxa nominis principii, el de eo quod Apostolus ait : « Propter quem omnia, et per guem omnia,
Multa hinc jam dici poterantcollectisdetbesauro
Scripturarum testimoniis fidelibus, sed quooiam
seoundum ordinem Scripturarum procedere nobis
propositum est, succingi oportet,jamque per aiiud
eimile demonstrare, quamobrem scriptori Moysi,
imo ipsi, qui per Moysen locutus est et scripsit
digito Dei,FiIium seu Verbum Patris,prinoipium ia
isto capite libri nuncupare placueril. Jam quidem
supradictum e8t,quia«propterip8um et per ipsum
omnia,»et ob banc causam recte illumbocnomine
praescribi, sed adbibita similitudine melius eadem
causa complacebit.Virum esse caput mulierlsApo-
stolus dicit,idcirco quianoncpropter mulierem vir»
sed propter virum mulier (/ Cor, ii) » facta est.
Dixitenim Dcus : « Non est bonum esse bominem
solum,faciamu8 ei adjutorium simile Bn\{iim,u). »
Illud isti slmile est.Quod enim aliud habuit exem*
plar, ut taliter prius virum,et deinde propter virum
ac de viro mulierem faceret, niai Verbam saam,
Filium suum, « propter quem etper quem omnia »
facta suntYDeniqae quod fuit uni viro mulier una,
hoc e8t,et hoc futura tO erat uni Filio Dei, nna
omnium sanctorumangelornm atque electorum bo*
minum Ecclesia. DiITert tamen in facturis, sicut
praepositiones grammaticae, iia et veritas intelli-
gentiae. Nam et propter virum et de viro mulier
facta eMt,EccIesia vcro propter Filium, eed non de
Filio;non, inquam, de ipsa divina subslantia crea-
21
DE GLORIFIC. TRINIT. ET PROOESS. S. SPIUIT. — LIB. L
92
tara nlltt ereata pst Dnda Aposlolas reete dixH : A « Propter q em omnia, Pt per qQem oronia {llebr. n). • Et evangelista : f Per ipsan), inquit^ facta BQDt ooinia {Jt>an. i). » Per hoo ergo eimile va'et aliquateoQs roente percipi, qaam recle FiliusDei prineipiuin in iaitio creetur» DominaloB sit, quia, Bi vircapQt, id est principium mulieriB rect«^dici- tur, idcirco quia propter eum mulier facta eeU molto magissinedobio Filium Deirecleprincipium Scriptura iiuncapat, idcirco qaia propter ipeum et per ipsum omoia.
CAPDT IX.
Qufld aUiuM sonet hoc nomen prinripium dietum Ju» d^is, quam »i dixisset : Filius Dei sum, vet Chris* tus ego sum,
C. -.^U.r ^ ^ ,«U...,. „pm. .*,i PH.. » cipiom 80 esse asserit, hoc modo respondens Ju- dais : « Principium sum, qui et loquor vobis {Joan, Tiu}, » sanetam ao venerabile est perpendere quo- modo et malignam illorum inteotionem cludit, et veritalem eesentis su» non solam non abscondity imoaitiasdppromit. Alliusquippesonat boc nomen principium quam si dixieset : Filius Dei sum, vel Cbrisiusegosum. CuieniniHngelorum velhoroinum licelautcongruit utvoceturprincipium ? Incomma- Dicabile est ulHcreaiurahoc vocabuium.Qui dtcere 8Q8U8 fuit : tf Ego fecimemetipsum (Eievh. xxix}» boc eoim apud Ezechielero dixisse redarguitur per Spiriturn propheticum, quod idem est ao si diceret : Ego pum principium, propter hoo ipBum cecidit 8ng'4a9, et factus est diabolus. Porro nomen hoc ^ qaod est Pilius, communicabile est, et ipse pueris sais communicavit sive parlicipavit, quia commu- nicaverant carni ejus et sanguini, quemadmodum et in Psalmo Spiritas sanctus longe ante protesta- tu8 est : « Ego dixi : Dli estis, et fllii Exce^i omnes (Psai Lxxxi). » Neo vero illud repugnat qnod Apo- stolus dicit : « Cai enim angelorucn dixit aliquando: Filius meu8 esta {Bebr. i), n subjungit enim :« Ego hodie genui te, » quod totum nulli nnquam alli di- ctom, aut diceodum est. Christus qnoque commu* nicabile nomen est, verbi gratia cum ipse Deus in Pflslmo loquens de patribus Abraham, Isaac et Ja- cob : « Noiite, inquit, tangere christos meos {Psal. civ) ; » igitar el altios, ot jam dictum est.veritalem eBsentiaB sua deprompsit, diceodo principium tan- D quam si dlceret : Filius Dei vel Christus eg0 8um,e malignam intentionem illorum sic elusit^ut non pos« Bent eom accueare apud Romanum imperium,qua8i de assumptione regii nominis. 6ic et in loco alio, dam circumdantes illum dicerent: « Quoasqae aaimam nostram tollisfSi tu esChri8tus,dic nobis pslam iJoan. x), » non statim ascendit contra eos dioeodo, Ghristus ego sum, sed quasi gyrando post ^s, et atiqua iocutus de se Pastore et cvibus suis, quamvidelicet professionem, si de illa accusarotur, oon malium cararent RomaRi, tandein dixit ; « Ego el Pater unam anmos (Joan, xi)» » quod nimirum
longe est alttus qaam si dixisset. Ego som Cbrfstus, quia sicut Jam dictum esi, multi dictisunt christi, in tantuni, ut Saulem quoque reprobum David no- mtnare non dubitaverit Cbristum Domini (J l>g, xxiv).
CAPUT X.
Quomodo Pater^ et Filius et Spiriius sandun unum stt prineipium, et quam oh cauwm mngts de per- sona FUii scire oporluerit, visum esse jtrincipium.
De persona Filii pro posBc bactenus dicium est,
quam ob cau^iam recte et ralionabiliter principium
debuerit noroinari ; nono de persona Patris, quod*
et ipse principiam sit, noa necepse estartissimiU-
ter deinonstrare dcripturaruro testimoniis. Omnis
enim concertatio pravitatis hereticas seu perQdi»
Judaica, non tam circaPalris quam circaFilii per*
sonam oberrare consuevit : qualium acerrimi foe-
rant Arlani, qui non solum verbis rcfragati sunt
huic veritati, quam tenet Ecclesia Dei de coslerni-
tate Patris et Filii, veram etiam gladiis eamdem
veritatem persecuti sunt, volenles quidem Patrem
ir.creaiuro,Filium autem creaturam dici vel faaberi.
Quod si quis in initio Evangelii secundum Joan-'
nem, dum dicit : < In prinripio erat Verbum, »
Patrem velit intelligiperprincipiuro,ut sitsensuSfin
Patreerat Verbum, vim facit liiters, neclocum
relinquit sequenti sententis, qne praemisso : « In
principio erat Verbum, » statim sutgungitur, « et
Verbfiro erat apud Deum. » Quid enim operabitur,
« et Verbum eratapud Deum, » si idem intelligisin
hoc dicto : « In principio erat Verbom ? » Melius
ergo atque expediiius,« In principio erat Verbum, »
sic intelligimus, acsi dicat : Ante sfficulaeratVer»
bumDominus Cbristus, qui bomo apparuiiin Gne
Sttculorum. Ufficenim intontio cdt illiussancti Evan-
gelii defendere vel protestari antiquitatem Ghristi
Filii Dei, quod non ex Maria inilium habueritexi-
stendi, siout tunc aiebant, ei concertare cmperant
quidam haretici, interim dum in Pathmos insula
exsulavit ille dilectas discipultis Domini, qui et
proptereamdem causam oovissimus hoc Evangelium
scripsit ; sic ergo, ut jam dictum e8t,inielligi con-
gruit : • In prinoipio erat Verbum, • Christus neo
ex Maria sumpsit existendi initium, sed Deus erat
antesscula,qui homo factuseslin fine scculorum.
Hsc idcirco dixerim, non quod Pateretprinoipium
non sit,nam el hoosuprrius dixi, quodel Pater, et
Filius,et8piriiu88anctusbpata Trinitas unum prin-
cipium est, sed quod propter vel contra haBreticos
magis persooam Filii, quod personam Pairls opus
erat defendi testimonio Scripturarum, per hoc no-
men quod est principium, quod oon ipse factus vol
creatus sit, imo propter ip8um,etperipsum omnia
facta sunt, et in boc fuerit intentio Moy8!,^:ve ejus
in quo ille scrip.sit digiti Dei, dum in capilo libri
talem premiiteret seoteniiam ; u In principio
creavit Deus coolam et terram. »
RUPERTIS ABBATIS TUITlBNSIS
24
CAPUTXI. A
De Spiriiu tantto vet proeessione Spiritus satieti.quod tfibvf mrdis tfjfcia tit. Primo adcreandum om- nia^ quo dictum est : « El Spiritus Dei ferebutur super cquas ; » sccundo^ ut spirilualibus doffis ra- tionaliii exomurt tur creolura ; teriio^ ut in remis- stonem peccaiorvm daretur, quod ante Chnsti ad' venlum non fiebal,
Inveinsti igitur, o bomo, thesaurum bio, et tbe- eaurus tuus expressa est sancta Trinitas aubse- quente protinus boc diclo : « Et SpiHtus Dei fe- rebalur super aqiiBB. > Nam qui crfavit Deu8,ip8e Pater est ; et principium in quo crtavit^Filiuseet, et « qui ferebatur euper aquas Spiritus Dei, » ipse Spiritus Banctus est. De ista sanctffi 1 1 Tri- nitatifi persona tertia non ab re illud queritur,
CAPDT XiK
Cum et Pafer sit Spiritux, et Fitius Spiriius, quam ob enusam hoc ipstm subsiantude nonien^ sriiic^t Spiritus, huic uni personae ssspius in Scripturis sanctis assignetur,
Quamvis bicsolam banc personaro Spiritum nun- cupaverit Scriptura, dicendo : « Et Spiritua Dei fe- rebalor super aquae, » nihilnminus tamen et ipse Deu8,cujuB bic Spiritus prffidicatur,et ipeum prin- cipium Jd est Pilius, in quo « Deus creavit codlum et terram, » Spirilus est, etnon tres spiriius Bedonus, sicut non tres dli eed unus Deus* Uade in Evangelio^ cum dizissetDei Filiu8:«Vcriadoratoresadorabunt Palrem in spiritu et veritate, nam et Paler tales quffirit qui adorent eum, » protinus subjunxit :
imo quffisitu et acitu dignum est, cur et hio, et per g <' Spiritus est Deus, et eos qui adoraiit eum^inspi-
^ " ritu et veritate oportet adorare (/oan. IV). «Quibus inverbiBnonilludinienditur.ut spiritus sabjeotum^ et Deu8 prffidicatum sit, et iste eeosus sit^Spiritus saoctus est Deus, licet el boo suis in locia recte prsdicetur,8ed boc nimirom ut Deus 8ubjectum,et Spiritus sit prffidicatum, sitque sensas.Deus e8l8pi« ritus. Quia videliuet sancta Trinitas, quffi bic, ut jam dictum est, intelligitur : « In priocipio creavit Deus ccelum et terram, et Spiritus Dei ferebatur superaquas, » eicut unus Deun, itaveraciter unus prsdicatur el intelligitur Spiritus. Quam igiturob Causam hoc ipeum substantiale nomen,8cilicei Spi* riluSfSa^pius in Soripturis Panrti6 huic uni personffi assi^nulur ? Nunquid eo quod subliliorstt natura, cumsitUDasummsTrinitatisnaluravelsubslantia? Non utique subliiior est, neque enim ulla est sub- stantiffi di8similitudo,8ed estbujus personffi propria quffidam valde subtilis operatio. Sic enim Spiritus isteintelligitur in Deo,quomodoin anima consoien- tia 8ua sive intentio. Denique et Apostolos cum dizisset : « Quis enlm ecit hominum quffi dunt bo- minis, uisi spiritus bominis, qui in ipso C8t.»Con- tinuo subjunxit : « lla et qu® Dei eunt nemo co^no- vit, niai 6piritus Dei (/ Cor, ii). • Virtu^ Altiseiml esthic Spiritus Patris, etFilii, utraroque enim et personam, hic recte intelligimus in nomine uniu8 Dei, cum dicitur spiriius Dei, et in isto capite libri et in toto libro, id est Scriptura sacra, ubi passim prsdicatur Spiritus Dei, vel Spiritus Domini.Quod si distinctio personarum in bac ipsa relatione deei-
omnes fere veteris inBtrumenti paginaavoceturSpi- ritus Deisive Spiritus Domini ; in Evangelio autem, etabipao exordioEvangelii secundum Lucam nomi- netur Spiritus sanctus abeque relatione Dei vel Do- mini. Sic enim ease advertere poteris, si mentevel sedula intentione percurras Scripturas utriusque Testamenti Veteris et Novi. Hoc ergo ei qusras,uti- lem cito solutionem invenis, qa'a Bpiritus ejusdem processio, quero procedentem eancia Cbrisii Eccle- sia nuncupai,auctorilate ipsius dicentis : « Cum ve*' nerit Paracletus, quem ego mittam vobi8,Spiritum veritatis, qui a Putre procedit {Joan, xv) ;• ejus^ia- quam, pn cessio tribus elTecta esi modis pecuodum Scripturas veritatis. Primo, ut in principio, dequo jam dictum e8t,crearenturomnia, 8ecundo,ut spi- ritualibus donis bumana exornareturcreaturajnter quffi maximum est illud quod locutus estper pro- phetas ; tertio, ut in pcenitentiam et remissionem peccaiorum daretur quod ante Cbristi adventum non liebat. His ante perapectis^ patenter intelligis quia ubi priroo proceBsitadcreandum omnia,sicut hic babea : a Et Spiritus Dei ferebatur siiper aquas (Gen. i). » recte dictusestSpirilus Dei.quo nomine intelligitur, sicut ait Pater Augu8tinu8,quod sitipse bonitas Dei, « etenim quia bonus est,ait, Deus, id- circo omnia creavit. £t ubi dona sua distribuit,ibi BcriblturSpiritusDomini : »exemp]igrati8,ut illic : (( Et recessit Spiritus Domini a Saul, et fercbaiur in David (/ Heg. xvi). » Et ubi remissionem pecca* torum ccBpit operari.scilicet ab adventu Christi Filii
Dei, glorioso vocabulo Spiritus sanctus cccpit nun- D deratur,exemplum in promptu e8t,cum in Kvange-
cupari. Deniqueante adventum ejusdem Filii Dei, dabamr quidem in divit?ionem gr<>tiarum, sed non etiam in remissionem peccatorum.Undc est illud ; «Nondum erat Spiritus datus, quia Jesus nondum fuerat gloriGcatus {Joan. vii). » Quia ergo ipse est omnium peccatorum remissio^nostraestsanctifica- tio, pulcbre ex ore nostro tali bonoratur vocabulo Spiritus sanctuB, non quod sanctiOcatusJmo quod sanctificans sit, sive sanctificator, et ipsa sanctifi- calio. Veruro de hujusmodi suo loco plenius dicen- dum erit nunc ordinem servaturi redeamus ad ca- pat.
lio Dominusdicit : « Non enim vos estisqui loqui- -mini; sedSpiritus Patris veslriquiloquiturin vobi» {Matth. x). » Et Apo9to!u8 ad Galatas : « Quoniam, inquit, estis filii Dei, misit Deus Spiritum Filiisui in corda nosfra (Gal. iv), • et alibi loquitur : « 6i quie autem Spiritum Christi non habet,bicnoneBt eju8 {Rom. iv). » Virtus, inquam, Altissimi est, sicut et Filiusfortitudovel braohium Domini,hoc in 8ua operatione proprium habens, quod per bra- chium quidem Domini, id est per Filium, facta omnia natura, vel formala est omniBcreatorasiva BQbstaDtiai por hanc autem viviQcata est, et vivit
2S DB eLORIPIC. TRINIT. W PR0CES8. a. SPIMT, — LIB. I. * »
• - .
Deo omnls elefta ratioDalia creaturay tam aDgelica A omnia quas fecerat, et erant valde boba. li Parixm,
qaam humana.
De proeessione Spiritus saneti, eujus vifJelieet pro- ce»»ionis tUwi erat inittum, quod ferebttur suf-er aqunSy ei quousque in opere suo processerii hic Spi* ntus Dei,
Jam Bupra mentio incidtt de eo quod huncSpiri- tum Dei sancta Eccleeta procedentem appellari con- Buevit apellatiooe aolemoi, auctore ipeo Filio Dei qni primuB boc verbo uaus esi, ubi dixit: « Cum venerit Paracletus, quem egb mHiam vobis a Patre, Spiritum vieritatis. qui a Pdtreprocedit (ioan. xv) » Uode sumptamputas verbi sive vocabuli bujusau- ctoritatem, niai ex hoo eodem oapite libri, quia sio dictume8t:«Et8piritu8Dei ferebatur8uperaqua8?>, g Quidnam ferri super aquas, nisi Jam procedere erat ? Cuncta que locutus est bomo factua, et inter homines ambulans, el docens Filius Dei, nimirum auctoritatem habent de sanctia Scripturis, et in luas aspiciebit etiam cum nova putarptur loqui, juxta quod de semetipao dilecta in Canticis jamdu- dum dicebat : « Oculi ejua sicut columbo super rivulos aquarum qu89 lacte sunt lotffi et resident Joxta iluenta plenissima (Can^ v.) • Itaque sicut cor- tum habemus, quia diceudo : • Ego principium qui et loquor vobis {Joan. viii), respiciebat, sicut su- periuB memoratum est, ad istud caput libri, quo dictom est: « In priocipio creavit Ueus ccDlum et terram, » itn et ubi Spiritum sanctum procedentem
mquam est attendere hflbc in prdcessione hujus Spi- ritus Dei, nisi levalis, ut jam dictum est, oculis vi-. deas quousque processerit, et adhuc in oper^ suo processurus sit, videticet donec eedeat PiliuB Jib-* minis in sedd majestatis sus, potestatem babens faciendi judicium a dextris et a sinitris ; Piiius, rnr]uam, bominia prlncipium croaturs^ et summa creationis sive proces:>i6niij biijuls SfHritus Dei,' quia propter ipsum et per ip^^um omnitt factasunt, sicut dupra memoraium est cum testimonio sermonls aposlolici, quo dixit : Decebat enim eum, propter quem omnia et per quem omnia qui multos (ilios in gloriam adduxerat, auctorem saiutis eorum per passionem consummari {Hebr. n), »
CAPOt XlVi
Item de processione Spfritus sancliy quid differat a processione Fttii, quoniam dixit Filtus : « Ego enim ex Dto processi et veni. »
Sequamur attentius cum glorificatione Trinitatis majestatem bujus processionis, et boc nobis sit Tor mare vel Jure sacerdotali edere panes proposi- tionis de mensa sanctuarii coclestis, quam Domini in conspeclu nostro paravit (Psal, xxii), quod Scri» ptura8verilatisndeliterlraclando,dignasDeo,quoad po8sumus,racere pos^umus hostias pulchr® laudatio. nis. Dicenduminprimisjpsaprocessiovelipsumpro- oeHerequidsit^deindequiddistctinterprocessioncm Spiritus sancli el processionem Filii, quoniam et ipse de semetipso loqueos, hoo verbo usus est, di-
dixit, non dubilemus eum respexisse istud quoque, q t^^^^Q Judfeis : « Si Deus Paler vester esset, dilige.
quia scriptnm erat : « Bt Spiritus Dei ferebitur su- per aquas. » Magna res et processio Spiritus sancti, cojus videlicet proceasionis itlud initium erat quod ferebator super aquas. Levemus ocuios no8tro8,ocu- los hominis interioris, oculos fldei diligentis et in- tellectu qusrentis, et videamua quousque in opere BDo processerithic Spiritu8Dei,ettonoaliqnanti8per t% perpendere poterimus dignitatem, sive pondus dicti hujuscemodi spiritus « veritatts, qui a Patre procedit. » (^rte cum procedere inciperet, quando ferebatur euper aquas, terra de nihilo facta « inanis eral et vacaa, et tenebrs erant super faciem abypsi (Gen. i). » Nuno autem qualis est terra et qnid in ea factum eat ex Omnipoteotia procedenlis? Parum est attendere quod in primis facta est lux intelte-
retis utruDiqup. Ego eoim ex Oeo prooessi et veni- Neque enim a meipso veni, sed ille me misit (yoait. viii). » Duoverbadixit, »prooessietveni, »et nimis auguslum est, si in his duobus verbi unum idem- que intelligere velis, sciiicetnibil aliud quam quod iu huno mundum veniens, quiiqvtsibiliseratapud Deum, visibilis per assumptam carnem apparuit. Latior simsua et amplioris intelligenti» lumen est, si duas nativitntes ejus auscipias in bis duobus ver- bis, « processi et veni ; » aativilatem bumanitatie, qua ex substantia Patris ante sscula genitus est ; et nativitatis, ipi:ius bumacitatis, qua ex Bub- stantia matris in Sfficulo natus est. Quamvis et hoc quod venit prodiens ex Virgiais utero, procedere fucrit, sicut scriptumest : « Ei ip )e tanquam sponsus
ctoalis. Oeinde flrmainontum in medio aqnarum D ppocedens de thalamo suo (Psal. xviii). » Item, in
diviilena aquas ab aquis, deinde ex arida, qnam appi>llavit terram, productio omnis berbs vireniis, et omnis iigni fruoium facientis.et semen suum in semetipso habentis. Deinde omnis ornatus flrma- menti sive coeli, aole el luna ao stellis miro ordine dispositis. Oeiode omnis creatura qua inaquisna- tat, qus snper terram in aere volitat, qo» per ter- ram sive quadrupea, sive bipes ambulat, aut elne pedibus reptat, ad summum quscunqiie Deo dlceDte facta, Deo mandante sunt creata, quorum novissi- mum aique pulcberrimum eatcreaiura bumana^ et dequibos omnibos eoriptum, et quia « vidit Deos
alio Psalmo dicitur ei : «Intende prospere, procede et r«igna (Psal. xuv). » Quod recte intelligitur de praesentihumansiatisejusvitajjuxlaquamveraciter dictum est : « Puer Jcsus proflciebat ABtiite et sa- pientia (Luc, u), videlicet, eo usque proficieos, ut appareret diclis et fdctis, quod ipse esset ipsa Sa- pientia ; ot sicut dictum ita et factum est, quia pro- spere processlt per annos paulo plusquam triginta ettam brevi exacto tompore, ecce nunc regnat in po- testatema^na quemndmodum dicit : « Data est mib^ omnia potestas in coelo et in terra {Hatth, xxvni). » Verum nos hio agimus de illo antlquiore proc8B80
37
RUPERTI ABBATI8 TUITIENSIS
eJOB (l6 qoo non sine magno pondere dixerii : <« Ego A deincepe cpeavit, qnam anteillam peqolem soam in
enim ex Deo proceesi {Joan, vixi). » Quienam ille
processus, sive illa prooeasio qu» fnit, nisi illa mi*
rabilis atque inefirabilis d ilectio dicentia ; ■ Fiat lox,
iial flrmamentom {Gen. i), » fiant luminaria et rs.
tera omaia« de quibus PsaloQista, contemplalor iliios
dicti aive verhi : « Statuit, inquit, ea in sarulum ct
in sfficulum asculi, prfficeptum posuit etnon prspter-
ibit(P«a{. ciLviii). M I^iturutsuprapropositum est»
in primis dioendom nobis, ipsaprocesi^io, vel ipsum
procedei^equasisit et deinde processio Filii qoi dixit:
V Ego enim ex Deo processi,» inquo diCferal a pro-
cessione Spiritus sancti, de quo idemdixit:a Quem
ego initlam vobi?, Spiritum veritatis, qui a Patre
procedit (Joan. xv). n
CAPUT XV.
Quid sU proe^snio, sive procedere^ ei cur de temftipso loquent, praeterito tempore dixit^ « proeetti; » de «an- etoautemSpiritu dixitpriesenti iemporef« procedii. »
Processio est solemnis egressio personarom maxime spectabilium, non sine quadam gravitatia festivitale suam prssentiam exbibentium, tsliter ut veaerationem quoque digne mereantur a conspectu plebium, magna, ut sspe fit cum jucunditate occur- rentium, magno cum gaudio deduceniium. Et no* Btrum quidem proceHere, qui locales sumus, est proficisci de loco ad locum :Divinitati8 vero localis Don est, licet interdum Iocoh illi ascribatur, exem* pli gratia, cum dicit quispiam : « Vere etenim Doroi. nus est in loco isto, et ego nesciebam {Gen. xxviii). »
genere soo non oreavii.
IS CAPUT XVI.
Quod neque Filius ad crenndum omnia proresserit absque coo/ietalinne Spintus sancti^ ne.qne S{iiritus sanciusad sanvtificandum fjrocedat absque coope- ratione Fitii.
Nunquid vero processionem Spiritus sancti qua nonc usque procedil ad sanctincadonem creaturaa rationalis, secernimus aut secerni patimur proces- siune Filii, qua9, sicut J^m dictum est. dudum pro- cessii et prucedere* id est, novas creaturs spccies condere vel pairHre cessavit? Nuoquid hoc diciiiius» aut dioi vel assftimari patimur, quod Filius ad crean- duir processerit absque cooperatione Spiritussancti, B aut Spiritus sanctus adsanctificandumprocedatabs* qoecooperatione Filii? Absitboc 1 Inseparabilis enim eat totius operatio Trinitatis, unius Dei, unius et inseparabilis imperii, et tunc, quando processit Fi- liua ex ore Patris dicentis, fiat boc vel illud, ductor totius operis eratSplritus sanctoa, etnunc, qoandiu ad aanotiGcandum proceditSpiritussanctus, fertur- quesoperHqiias bHptismi, etidom ipsecc qui ferebatur super aquHS » in imtio, sicutScripturadicit. Filius arbiteretetiicieoscausaestfijusdeiriSmctificationis. Et iilic : ubi Deus Pater cum Spirltu sanctoper Fi- lium cuncta creavit (amnia per ipsum facta sunt, et aine ipso fiictum est nihil), etbic ubi Deus Pater cum Filio sanctificat electionera creatura raiionalls, deii- ciffi parantur, vel perficiuntur cooperatione totius
Bstautem processiodivinitatiseffectusmirandiope- p Trinitatis, illffi nimirum deiiciffi cbaritivtis, quarum
ris, unde sic perpendiiur, sio mente conspicitur, majestas tants dominationis, sicut ex facie oogno- scitur dignitas hominis reverendi, de looc ad locum venerabiliter procedeniis. Igitor effectus operis, si dociles, si attenti, si benevoli aumus ad conlem- plandam pulchritudinem tante proce8sionis,docere nos potest, ut cognoacamus Dominum majestatis : Don^inum, inquam, majeatatis, Filium quijamdu- dum processit, Dominum majestatis nihilominoa Spiritum sanctum qui adhuc procedit. Ilfficdenique disoretio in temporibos verbi hujua prudenter au« dienda est, quia de semetipso loquens Filius Dei, Becundom proteritum tempus dixit : u Ego enim ex Deo processi {Joan. viii), » de sancto autem Spirito loquens prsaenti tempore dixit : « Qui a Patre pro- cedit (ibid. xv). > Proinde nimis incongruum esseti ambos, scilicet Filium et Spritum sanctum dicere procedentes, oum procedens parlicipiumsittempo- ris prssentis, sicut et Verbum procedit, quod de solo Spiritu sancto dictum esl, Filius autcm Jamdu* dum, sicut dlctom est, processerit, cojos processio fuit ille effectus operis, a qoo Deos, qoi per illom omnia creavit, Jamdodom cessavit, sicot manifeste 8criptura dicit : « Ei requievit Deus die septimo ab universo opere quod patrarat, et benedixit die^ septimo, etsanclificavit illum,quiain ipsocessave' rat ab omni opere suo qood creavit Deus ot faoeret {Gcn. 11). » Nullam quippe novamcreators speciem
ita meminit Sapientia Dei, Filios Dei memor pjua, qoam dicimos sos processionis : • Quando prspa* rabat coelos aderam, quando cerla lege et gyro val- labat abyssos, quando slhera firmabat aursumi et librabat fonles aquarum, quando circumdabat mari terminum soom el legem ponebat aquis ne trana- irent finea aoos, qoando appendebat fondamenta terrs, com eo eram concta componens, et delecta- batpersingoloedies,Iodenscorameoomnitempore, iudena in orbe terrarum, et deliois mes esse cum filiishominum (Proi;.viii).»Quidnam esthoc, nisi ao ai diceret, quando dixit Deus » Fiai lux, » quando dicebat, u Fiat firmamentum in medio aquarom, oongregentor aqoae qus aub ccslo sunt in locum onom, » quando, inquam, bso et cstera dicebat et persingulos dies viJebat « quod esset bonum {Gen. i), » cgo procedebam ex ore ejus, ego enim Bum illa dictio, sive Verbum ejos. Igitur processio Filii tempore vel loco a processione Spiritus sancti non secernitur, quia videlicet, tunc ista facta sunt, quando Spiritus Dei « super aquas ferebatur ; » et Bicot Pater, ita et Filius, ita et Spiritos aanotus unos Deoa, ubique est, et nullo loco concluditur. Tantum ineffeclumoperisdistantia agnoscenda eat prooessionis utriusque, scilicet Filii et Spiritua BNncti, quia vidolicet a conditione creaturarum sive Bobstanliarum, qus utique per Filium faots sunt» omoia enim per ipaum facla sunt^ » septimo die
w
DE 9L0RIFIG. TRINIT. ET PROCBSS. S. 8PIRIT. — LIB. I.
M
Oeiit reqofoTtt. » A Ba&ctiflcatione vero creatnra raiionalis(quod opus perSpiritom sanctum flt) noa- dum Pater aut Pilius requtevit, nondum cessavit, nnde dixit el JDdeis idem PiliosDei: « Patermeoe usque modo operatur, et ego operor (Joan. v). » De illis deliciis Sapientiaa dicentia : « Et deliciae mea ease cum flliis bominum (Prov. viii), » aoo locoin illo speciali opere Trinitatii, acilicpi in fa- etaravel plasmatione bominls.erit pleniusdicendum
CAPUT xvn.
Contra ilh$ qui dixeruni Spiritum ttanrlum a lolo Patr^, et non eiiam a Filio proredere^ dietum a Supi*^itia : « En proferam vobis Spiritum meum, ei o$tendam verba mea. «
Eadem ippa Sapientia dicit parvulis: « En profe- raro vobis Spiritum meum, elosteniiam verbamea (Prov.t) » Quid boc est, nisiquod facturamsepra- videbatjamqoe fecitipsaincarnataSapientia ?Gum enim resurrezisset a mortais,8tan8 in mediodisci- poloromsoorum.insufflavit etdixiteis:» Paxvobis» accipite Spiritum sanctum (Joan, xx), » et sicot aliuB evangelista dicit : u Tonc aperuit sensum ot iDtelligerent Scripturas (Luc. xxiv). » Nonno boo eratSaptentifiJdest dePilio [Filii] Dei, proceden- tem de seroetipso dare vel profene Spiritum suum, Spiritum sanctum.et oslendereverba sua ? Itcm in eodero libro scriptum est: « Sapientia edillcavit •ibi domum, excidit columoasseptem (Prov. ix). » Quid boc eat dicere, nisi quia Verbum Dei, Filius he\ naturam assumpsit, sive corpus bumanom, et eidem assompto bomioi sanctum infudit septifor- mem Spirttum ? Hiecidcirco dicimus, quia fuere Donaulli maximeGr8Corum,qui dicerenta 8pbp&- tre et non etiam a Pilio procedere bunc Spjritjum sanctum, quos tamen sancta liomana Ecclesia, La- tina EcclesiaB columnajamdudumpermo-lta-po/aat^ lia^Iuce coruscaos evangelica et super petr^irj,ildet firmiter stins fundata, sic reverberavit, concento« rem ex ipisGrscis babensAtbanasium catbolicum atque ortbodoxum, ut Jam non sit nobis nrcesse quidquam addei*e, nisiquia spontaneum in sermo- nibasnostrisbuioprocessioniofrerimusobsequium, et in scribendode bujusmodi quoddam dulce in pa- lato cordis ruminamusdelectamentum.Tuncautem delectamentom boc doplicatur, etspectatoremtan- im processionis letiflcatabundantius,8icum aucto- ritate Scripturarom ratioqaoque 8uppeditat,ut non dubitet intima fldes, quod non minus a Pilio,quam a Patre, bic amborum Spiritus procedat, Deus ex Deo, noD dilTerens in substantia, par ambobus in majestate.nonpar in gloria.Igitur ut de ipsaproces- sione otililer deleotemor, et deleclabiliter utilia loqoamQrydicendomin primia qoot siat et quisiot modi prooessionis ejusdem^sancti Spiriius.
CAPUT XVIIL
Ad enmiem verifalis rationem muilum tllud valere quod ait Filius nocte itla qua iradebatur : « Sed ego veritaiemdicovobi$.ejepeditvobi$ ut etjovadam; $i enim non abiero^ Paraclenu non veniel ad vo$; $i autem ubierOf nUttam ewn ad vo$. »
Jam quidem longe superiuspraBlibatum est, M
A. noDC repett,et latios explanari caosa poslolat,qoia
processio sancti Spiritus Iribus effecta est roodis Becundom Scripturas verilatis. Primo,ot in princi- pio, id est in Filio, sive per Filium crearentur omnia, inter qua ubi dictum est : « EtSpiritus Dei ferebaor soper aqoas, »maximaatquepulcberrima narratur facla esse crcatura, lux intellectualis, sciiicet oreatura angelica. Secundo,ut8piritualibu8 donishumanaexornareturcreatura^interquemaxi-
muroestilludquodlocuiuaestperprophetas.Tertio, ut in pmnitPDti^ro etremissionem peccatorum dare- tur,quod ante Cbristi adventum non flebat.De isto efTectu procesaionis.quode^^tin remissiooem pecca- torcm dari, quie dubilet hoc 14 dicere, quia se- cundoro bunc roodnm SpiritossanctusaFilioquo- Q que procedit ?NamdeiIIoquoquedato,qQoSpiritu8 idem divisiones gratiarum dlstribuit, postmodom drceDdum erit.quia nihilomiDos boc etiam roodoa Filio procedit.De isto nonc dicereprnstatqoodest io remissionem peccatororo dari,qQo sioe datonol-
los onqoarohominom salvaripotoitautpoterit.Hoc ergo in prioiis libenler, ot 8pero,etefflcaoiteracci» piet anditor fldelis. <rVado, » inqoit ipsePiliosDet, c( ad eom qui memisit.et nemo exvobis interrogat mn : Quo vadis.Sedquiabso looutussuro vobis.tri- slitia implevit cor vestrom.Sed ego veritatem dico
vobis : expedit vobis ut ego vadam. Si enim non abiero, P^iracletus non veniet ad vos ; si autem abiero,mittam eum advos (7oan.xvi) » Scioquidem et miror locum huncaquibusdammagniselsanctis p Patribus sic esse tractaturo, ot dicerent apostoloa Christi.circa ip^um Dominum non potoisse habere
•
,dyh*ct1oQ(^ml3pirif¥talfmV nisi prssentiasoi subtra- heret corporarem, a(que hoc esse quod dicit : 9 Si «nici Qon cbiero. Paracletus oon veniet ad vos ;
'si aiitem BbieVo,*TJTifta*!n e^ia ad vos. » Deniqoe talis hojus prssentiscapltulf^pxpositio, verticem rei sive majestatem sacramentidequotuncagpba-
tur in illasacrAtiRsimacGBna^no 1 altingit ;utdicere non dubiiem.quia pro rei roagnitudine spu pondere, sensusistebonus quidem,sed nimium videturexilis. Amplius autem ethoc dicere Iicet,qnod non idcirco factum est, quod hio prasdixerat. « Tristitia irople- vit cor vestrum, » quia corporalem sui praesen- tiam ascendens in cQQluro,ab8tuIitaboculi8eorum, Q iifio et proindemagisgavisi subt,sicut Lucasmani- fe-t'os narrat : « Et factom est, inqoien9,dum be« npdiceret illis, recessitabeis.et ferebaturinccBlum, et ipsi adoraotes regressi sunt in Jerusalero cum gaudio magno (Luc. xxiv). » Unde ergo contristari babebant, aut onde tristitia implevit corvestrum? Niroirum do roortc ejus, de qoa tandiu contristati 8ont, donec venit Maria Magdalene, resorre^^isse illoro Dontians hts, inqoit Marcos, qui curo eo foerant lugentibus et flHntibua (Marc. xvi). Hoc- cine, inquit, fuit ire ad PHtrero, scilicet mori, quooiam dixit : « Rt nunc vado ad eum qui misit me. » Plane hocad Patrem ire tuii* a qoo et coro- DaDdos erit gloria et honore propter earodero pas-
»1
RUPBRTI ABBATIS TUITIBNSIS
32
sionem mortis (Hebr. ii). Aanoo et boe evange- A goinem ejne. Et qu«, rogo, prima vel maxima eet
lisla dicit in initio ejosdem eermonis ? « Scien8,in- quit, Jesus, quia venit eJusbora,uttran9eatextioc mundo ad Pairem {Joan. ziii). » Itemque : «Sciens, ait, quia omnia dedit ei Pater in roanus, et quia a Deo eslvit, et ad Deum vadit (ibid.), »
C\PUT XIX.
Item de eodfm diclo, ei quod Spintus sanetui tune primum appellatus fuent Paracletus, id est conso- lator, eo guod sit ipse peccatorum remissio^ qwm videtJret remissionem peccatorum non dubatpnus^ nondum gtonfiraio Jesu.
Igiiur,nt aliquid dicamusdignumtanta gravitate oris ipsius Domini, uiceotiH : « Sed ego veritatem dico vobis : expedit vobis {Joan. xvi), » simui et
sauctorum omnium consolatio, nm peccatoruoi remissio ? Cum igitur dicit : « Si enim non abiero, Paracletus non veniet ad vos, • sic inteiligi vullac si diiiesot : Si eiiiin per paesionem mortis non transiero ex boc muodo, neque vobie, neque anti- quioribus, neque ventorispo8tvo8,dabiturSpiritus sanctus Becondumbocddtum,quode8t peccatorum reniissio.QuAm proptercausam recte dicituretvere est consoJatnr. Cumque protinua subjungit : « 8i autem abiero, mittam eum ad vos, » boc patenter enunliat, quod abipso procedat hicconsolator.llic Spiritus Sinctuspeccatorumremiesoretipearemis- eio. Bt quis, nisi infldelis, dubitare aut nescire vellet, quud de ista persooa, de isto P<lio Dei,pec-
illud perpendere opers pretium est,quia nusquam Q catorum nobls remissio processerit ? Nonne boo
< •II .• • 4^ • «M^a.— - _^L.!_ 1..^^ ^i».:. — r^.:i ..^_:i^^ ci^— _^..i:: _
anle illam sacratissimam Co8nam,in qua BeroLonein huno habuit,Spiritum sanctom Paracletom nanco- pavit. Brudita mentis e8t,persentirecau8am nomi- nis hujus, soilicet Paracleti, quod Latine dlciiur consotator, Quam videlioet eausam sentiens, simul etiam percipiet, quia multom pertinuit ad rem, ot tali in lempore poti88imum(quod ante non fecerat, neqne per semetipsum, ne(|ue per prophetas) Spi- ritum sanctum Paracletom nuncuparet.Quale enim tunc erat tempus, vel quid illo tempore agebatur ? Tempus erat passionid, lempus gluriQcationis ; et- enim bora ejus instabat, ut per moriis paesionem transiret de boo muodo ad Patrem, et idcirco tali transitu mox transiiurus erat, ul acciperemus pec- eatorum remissionem.Neiiue enimnliternobispec-
oata remitterentor aot remitiontur. nisi ner san- tinem preseniia libelii.
• •••.•• ••••••• • ••?!•••
ipsom nobieluce clarius facitveritasEvangeliiyCum ipse qui dixeral ; « si aulem abiero, roittam eum ad vos ; » postquamabiit^rediensetstans inmedio discipulorumsuorumyinsufflansetdicens, «accipite Spiritum sanctum ; • statim subjunxit, « quorum remiseritis peccata, remittuntur eis iVoan. xx). » £t quidem Spiritus sanctus non est flatus corpo- reu9,verumtamen perboo verbumquoddictumest, • insu flavit, » duo haac nobis dat intr^liigifetquod ex ipso procedat ista paraclesis, el quod per huno Spiritum sanctum tam facile sit omnia peccata dimitti, qnam facile, cum vult, insutflare potcst aliquis. Snourrunt multa cum ratione famuluntia veritali huio, ei idcirco, utsermo prolixus minus fastidiosus sit, quasi respirandum esl faciendo
• • •(
• • ••
'» ■
••
• • •
• • •
• •
• • •••
• • • •
AAM^
:•: :•: :/: •%aBERi-^OTS©US ••z ••• ••• ;••••••• • ••••*•
15 CAPUT PRIMU.M. De thesauro nominis Domini^ quem qui ihestturivxnt sibi ipsiSy juxia beatum Job^ reges et consules sioe principes suni.
Qui tbesauros nominis tui fldeliter tbesaurizant slbl, 0 Trioitas Deus, ipsi reges, ipsi consulessive principessunt;dequibu8 beaios Job,simili8talium divitum esse cupiens, loquitur : « Nuno enim dor* iniens silerem et somno meo requiescem cum re- ^ gibus et coniulibus terr»,qui oJiflcant sibi solitu- dines ; autcum principibus,qui possidentaurumet replent domos suas argento {Job iii). » Quid ergo tantillus, qui tbesaurum huno invenisee me arbi- «^ tror, absconditum in agro, siout prssoripsi in pra- ceilenti iibro ? Putasne sperare audeam, quod oum possedero aurom hoo et domom ir.eam replevero hujuscemodi argento,dormituru8 sim in silenlioet requieturus somoo meo cam illis regibosetconso- libus terr»,qui semetipsos regere et aliis suoquis- que tempore noverunt consulere. » Cum iliis prin- cipibus, > id est sanctis dootoribue, qui ot aurum hoc et argentom po88iderent,ndif!oaveront sibi so-
litudines sanete contemplationisjoxtaillam senten- tiam veram : Scribe svpientiam io tempore olii,el qoi minorator acto ipse percipiat eam ? {Eccli. xxxviii.) 0 81 (iat Juxta prsvisum olim memorandi Otomatis pr»8agium ! utinam, Jesu Cbriste,cuncia- rum Uominus mansionum qul ostiarius ipse es ^et ostium, adducas me in domum illorum usque ad pedes,ne dicam consessum ipsorum,scilioet regum, Jam dictorum, consulumque ao prlncipium, cum sponsione bac : c Ingredieris in abundantia sepul- crum {Job v). » Haoigiturspe cooptum fldelis sermo peragat cursum et procedentis.Spiritus sancticum laude et gloriasummcTrinitatis.quoad pote8t,per« aonet prsconiumi scrotelor de sanctis Scriptoris iestimonium.
CArUT II.
Quod non mtnus a Filio quam a Patre procf^dai Spi* ritus sanctust et de eo quod ait FUius : « Qttem vgo mtftamvobisa Pairey Spirilumoeritatis, qui a Paire procedit. »
Jam deproce86tone»quiaprocedit inremissionem
peccatoruro,paucadiciasuntetadhaoaliqoadioenda
33
DE GLORIFIC. TRINIT. ET PROCESS. S. SPIRIT. — LIB. IL
34
iunt, prostipulatlone ver.iatii hDjQ8«qaod Don mi* j^ gratia : « Et, sicut maodatam dedit mihi Pater, sio
DQS a Filio quam a P<itre p^>cedat bic unueidem lue Bpiritus. Dixit enim ipse Filius : « Si enim non abiero, Parncletus non veniet ad vos ; si autem abiero, miltam eum ad vos {Joan^ zvi). » Etdehoo jaro dictum eet. Reslat ul ejusdem Fiiii dictum pro hoc ipso negotio ad me>1iumdeducamu8, cuiforliier ioQiti visi Buntsibi, quidizerunt,quodasoloPalre« etDon etiam aFilioprocedatSpiritussaoctos.tiCum veoerit Paracletas, quein ego mittam vobis a Patre, cpiritum veritatis, qui a Patre procedit {Joan. zv). • Ecce,ioquiaQt«quomododi8tiDXit,quamdiligeDierez. pre89it.NamdixitqaidemtaDtam,«qaemegomittam vobis, » sed addidi^ « a Patre. »Sed necsemel dixisse conieotas, ne parum ezpressisae videretar, eab-
faoio {Joan, xw),» Humiiiora namque sunt haBC, ot assumplffi bumanitatis humilitatem, qua sice dubio majoreet unus Deus Pater, et Filius et Splritus sao- ctus sonsDt ea quAB ibidem loquitur, scilicet bsc : « 8i diligeretis me, gauderetis ulique, quia vado ad Patrem, quia Pater mHJor me esi {ibid), » — « Jam non rnalta luquar vobiscum : Venit enim princeps mundi bujus, et in me non babet quidquam {ibid,)^ » etc.Promptum esseidiscretionem istHm, fere ubique observatam, in Scriptura Evaogelii, nm longum Dirois viderelur legenti ; prsserlim curo ei paucis isiiscommonitas, csterapersemelipsum valeatex- periri. Qui etsi cantare consuevit ex persona Filii: « Rogabo Patrem, et aliam Paracletum dabit vobis
janxit : « Qai a Patre prooedit. » Itaqae ad coDflr' (/<,«». xiv) ; » itemque : « Meus oibus est ut faciam
inaodum quod eque a Fiiio, ut a Patre proeedal 8pirit08 saoctus, parum ill^s est, quod dixitPilius
ploribas io iocis : « ego mittam vobis, • otsi ratio- nem demas, cur vel quid intfndens addiderit, « qui a Patre procedit » Magna planequsslio, et ad solven* dum esset difllcilis, si jam constaret et concedere- musquod, ubicumqueDominaturPater,unatantum persona debeat inlelligi, scilicct Di^us Pater unici Filii Jeso Christi. At vero sicut Apostotus dicit : « Cnu8 Deus et Pater omnium {Efkes. iv). » et nos in oraiione Dominica dicimus : « Divina iostitulione forroali : Pater noster, qui es in co&lis; » di^crete accipiendum est oomeD Patris, ut altasinteliigitur Pateromoium flliorum adoptionis, aiios Pat*>runici
voluDtatem Patris mei {Joan, iv), » sciaievaDgelistam DOD 8crip8i88e,meu8 cibus est ut faciam vuluotatem Palris mei, sed voluatatem ejus qui misit me ; neque scri psisse rogabo Patrem meum (curo rogare si t na tu r» inferioris, et rogatioejus, sacriQcium passionisejua fuerit) « et ego rogabo Patrem, inquit, et alium Paracletum dabit vobis. s
CAPUT ni.
Ilem de eodem diclo contra hTsrelieoSf quia non se^ quiiur Spiritum nandum non proeede^e a Filio piopier id qw)d aii : « Quia Patreproeedif^ » imo sequitur Sf)iritum sancium Deum e%ie^ quiadioini' iate procedat,
Ergo, quoniam procedente Spirita sancto dixit,
« quem ego mittam vobis a Patre, » et meo non
et consubPtanliali'* Pilii. Denique nobis», qui non addidit; itemque : « Qui a Patre procedit, • et meo nati, seil adoptati sumus, Pater est unus idemque ^ ^^n apposuit ; sic luta elprovida fldes recto intelli-
trinus Deus, Pater et Filius, etSpiritusFanctus ;ilii Butem qui solus &§t naturalis Fiiius, una persona Pater est. et ad illum uuicum Filium relatife Pater dlcitur. Discretiotiis hujus signum hoc est. In Evao* ge!ioest,ubi cun:;addita(recto possessivi pronominis dicat hic Filiu?, Pater meus vel Patris mei ; et est ubi dicat, Pater vcl Pdtrem, et a Patre, sicut hic absque addilamentr bujusce prooominis. Quod si dtligenter discreveris perpulohrum est aoimadver- tisse, quia cum sij^nanter dicitPater vel Patri8,cum proposiLione hac meus vel mei, eaquas tuno loquitur longe communionem excelluot nostrs fraterni- tatis, Bcilicet et qaalia tuno loquitur, nemini Doatrum qui per gratiam fratres ejus vei Piiii
git, a Patre, ac si dixisset a divinitate, qus scilicet diTmilas una Patris etFilii substantia esi. Requira- tur nunc in'eotio vel causa propter quam dixerit hic ille te8ti8ndeli8,quia,Spiritu8eaDCtu8aPatreproce- dit,ettUDC8ic80Dabit, sio aodieturdictumistudei, « qui babet aures audieodi, \ ut vere vox flrmameoti, vere sonussublimis Dei. Qttsnaminteatiovel causa est, nisi ipsa propter quam natas est, et ia bunc roundum venit, scilicet in testimonium perbibere veritati ? Sic enim dixit : « Ego in hoo natus sum, et ad hoo veoi in mundum, ut testimoaium perhibeam veritati {Joan, xviii). • GuJub videlicet tesiiflcaDds veritatis quae summa est, Disl quod situDUS verus Deus Pater, et Filius etSpiritu8 8aDcius?Nimirum
Dei Domioamuretsuraas, loqui fas, aut licitum sit. D ad teslimonium hujus veritatis magnifice pertinet
Exemplt graiia : v Pater mous, inquit, usqne modo operatur ; » quo I deinde sequitur, « et ego operor.» Ei : « Ameo, amen dico vobie, Don polest Filiusa se facere qmdqiiam, nisi qnod viderit Patreiii fa- cientem. » li!t«iubinde : « Sicutenim Palersuscltat mortuos et viviflcat, sio et Filius, quos vult,vivifi- cat {Joan, v) ; » bsc et caetera qus sequuntur, cui filiorum dicere unquam iicuit aut licebit, nisi buio unico Pilio Dei ? Ubi vero absque pronomineposses- sivo dicit, Fater, sic loquitar bamiliora de se, ut pene congraant vei imitanda sint 16 parvitaii no- stra^, qcoram frater digaalardiciveiesee.Bxempli
illud, quod idem Filius Dei et de semetipso dixit : « Ego enim ex Deo processi {Joan. viix) ; » etde Spi- ritu sancto testiflcatuf esl, « qui a Patre procedit [Joan. xv). » Quid enim, o hsretici Ariani, qui d xistisquia Spiritus sanctus creatura est, etvo%o Macedonianl, qui dixistisquiaSpiritussaoctusDeus non est ?quid, inquam,o insensati 1 quid aiiudquam Deus ex Deo processit aut procedit ? « quod natum estex carne, oaro est; etquodoatumeslexspiritu, spiritas est {ha%, iii).» 8ic procul dubio quod pro<* cessit et quodprocedit ex Deo, Deus est. Processit aotem ex Deo Filius, proeedit Spiritoa saoctos. Brgo
kM
35
RUPERTI ABBATIS TUITIENSI
36
Deusest Dei Filiud, ergo Deasest SpiritQs saDctusi A luris, ex eo quod bomo ejuamodi diziseet : « Quem
Bccequam brevedictum.quammsgnum sonat teeti- monium ! Hreve dictum est, ergo ez Deo processiU et msgnum perbibel testimonium veritati, quod Filius Dei Deus sit. Breve diclum est, «f qui aPatre procedit,»etmagniimperbibettestimoniumverilati, quod Spiritus sanctus Deus sit. Mugna ba*ovoz,ut 8Upradictumest,nrmamenti,magnu8bic8onus8ub- limis Dei,super eerpentem antiquum detonuns, qui viclus est ei de coelo projectusest tn lerram {Apoc. zii), et super aquam doclrinie neqiiam.quauimisit ez ore suo tanquam flumen post mulierem. id est Ecclesiam, ut iaceret earo trabi a fiumine, et bttc voce confortata terra, adjuvit mulierem,aperien808 8uum et absorbens illud flumen, convenieDtibas, scilicet Patribus de toto orbe terrarum, tanta cam oris apertione, utpertestimonia Scrlpturarum an* nibilarent blasphemias bsrelicorum, quorum deter- rimi fuernnt Ariani el post illos MacedoDiaoi, qai dizerunt creaturam esse Dei l^iiium, creaturam et non Deum esse Spiritum sanctum.
CAPDT IV.
Ilem de eadem sentenlia, quo pertinuerit, ut in illa sacraiiisima coBna, qua tradebatur^ non conienlut dixisse : « Quemego mitfam vobis,>y addidit dicens : « qui a Patre procedit, n
Itaque illud, qurd cum dizissel Dei Filius : vpa- racletum ego mittam vobid a Patre, » elad'iidit vei repetivit, dicfus : « qni a Paire procedit ;»et a Fiiio non procedit, verum etiam ampiiuemBgDiOcandam* demonstrat majestatem procedentis, ne pulel quis, et dicat bereticus, quis spersat ab bomioe, et dod procedit ab ipsa substantia. Ecce per simiie boC| quod dicimu8,noonihii adjuvalur inleltigentia Gdei. Apud Marcum evangelistam cum dizisset : c< Quis- quis unum ez bujusmodi pueris receperit in nomiae meo, me recipit, » continuo subjunzit : « Et quicun- que mo suscipit, non me suscipit, sed eum qui me misit (Marc. iz). » Uumiiis enim erat bomo inter homines^mortaiisintermortalesapparebat, el homo tantum videbtttur, et Deus esse non agnoscebatur. Proinde ne diceret aut cogitaret quis : Quid pro magDO reputas te suscipi, aut quid magoum est in nomine tuo quemquam recipi, cum et tu homo sis Qt isti, qoo8 vis in Domine tuorecipi ? Recte et op- porlune proseculus est, • et qui me suscipit, non me
B
ego mitiam vobis, » recle et necessario addidit, c( a Patre, » et repetens, qui, inquii,a Patre,id est abaltissima procedit divinitate, unde et credi, vei agoosci debel quid eitaltissimus ipse. Per hocergo simile, eicut jam dictomest, fldP8debet,ut flrmior sit, adjuvari ; presertim quia non, sicut ubi dizit, c etqui merecipit, » quastquamdamnegotiationem supposuitdicens, «uoo me recipil, sed euroqui me misit ; » non enim, inquam, eicut illic, ita et bio tali locutione usus est, ut diceret : Quem ego mittam vobis, non eg) mittam, sed is qui me misit.
17 CAPUT V.
llem Filinm fontem esse proeessionis hujus, sieut est et Pater, Psalmista dicente : Quoniam apud le est fons viUe.
Ut igitur hauriamas vitam, etbibeaies nonsitia-
muB unquam, accedamua tam scienter, quam fldu-
cialiterad huDc procedeDtemyDODdubitantesFiiium
sque ut Patrem bujus esse processionis fontem.
Unde et cum Psalmistadicamustibi.Domine, c< Quo-
niain apud te est fons vitae Psat, zzzv).» Vita enim
Spiritus sanctus est; et «fons viis,» FiliusDeiest
et Dominus cui baec loquitur : « Domine, in ccelo
misericordia tua, « etc, u^que cc inebriabuntur ab
ubertatedomus tusB, et torrente voluptatis iuse po-
tabis eo, quoniain apud te est fons vitse (ibiU.), •
Deus Pater est. Sic ergo in boc psalmo intell>giinu8
footem apud Dominum, eicutin Evangelio, Verbum
apud Deum ; flumen et de fonte, et de foniis vena
C procurrit ; Spiritus sanctus et de Filio, et de Patre
procedit. Flumen, inquam, verbi gratia Phisoo sive
Gehon,profluitdefontequiestapudparadi8Ufn(Gen.
ii). « Fluminis impetus, qui Istiiicat civitatem
Dei (Psal, zlv), » procedit de fonte qui est apud Do-
minum de Verbo quodest, vei erat apud Deum.At-
tamen similitudo hflec non est omnino perfecta
Nam paradisus ct fons, lerra et aqua diversa est
subslaniia. El fluvius localiter egreditur de foute
sive de terra illa. Fons autem et Dominus, apud
quem est fons vita, et ipsa vita^ ecilicel Spiritus
sanctus, una substantia est. Vide nuno ordinem
sivejoncturam Verborum. Gum dizissset : cc Inebria-
buntur ab ubertate domus tuse, et torrenle volupta*
tis tua potabis eos, » causam subJuDzit, cur hoc
sascipit, sed eum qui me misit. • Similiter quaado D deberet et uude posset Oeri, diceos ; c< Quooiam
b«c dicebat,quaDdoParacIetumSpiritum sanctum promitlebat, nonne et multo magisbomoinfirmus, et quasi novissimus virorum apparebat illa qua tra- debator vespera, in illasacratissimacceoa? nonne, inquam, tunc mazimein inOrmitatenostralabora- bat, et non erat species ei, ncque decor, unde et vidimus eum, inquit propbeta, ei non erat aspectus (Ua, l'ii), et desideravimus eum despectum et do- vissimum, virorum, virum dolorum ei scientem ia- firmitatem, et quasi absconditus vultus ejas, et despectus ? Proinde ne majestaa Spiritus saaoti minor videretur, vel tune pipaeatibus vel post fu-
apud te est fons viss {Psat, zzzv). ■ Nam proposse sive possibilitate lalem praesens conjunctiuncula Btructuram facit. Dizi, c<torrenievoIuptatistu« po- tabis 608, » id est, perfectam et iosstimabilem ju- cundiiatPm eis dabis, et boc bene poteris facere, c< quoniam apud te est fons vitse, » de quo procedit Spiritus sanctuB, qui ipse est torrens valuptatistu». Pro causa vero sic : Dizi, « potabis eos, » et hoc id- circo debes facere, quoniam ipsi credunt et confi- tentur quod sit apud te ilie fons vits.
37
DE GLORIPIC. TRINIT. BT PROCfiSS. S. SPIRIT. — LIB. II.
38
CAPOT VI. A
Ad eamfiem ventaiisralionem fiertin^ere quodclamani dixii fons il^e : « Si quis silit ueniat ad me^ et bi' 6tti, > ei defaniis ejusdem aperiione,
Nonne bocestqaod clamans dixit roneilleFilias ipse ? M 8i quis 8ilit,veniat ad me el bibat.Qui cre- dit in oQe, sicut dicit Scriptura, flumiiia du ventre ejus fluent aquie vivse \Joan, vn). » Cujus rogo ma- gis vei melius congruit quam foiiti, ut dical: « Si quis sitit^ veniat ad me et bibat ? » llabet enim fons quod desemetipsoefrundat ;babet,inqaam,fon8 vits qui apud te est, Domine, vitam, id e8t,vivifl- cantem spiritum qui ex ipso procedat, et in os si- tientis sive bibere valeotis, id esl in interiora ani- me credentis, desiderantis et vivere volentis, iarga di^natione inilaat. HiDC et apud Zacbariam pro- ^ phetam scriptum est : « In die illa erit fons patena domoi Oavid,el babitantibus Jerusalem.in ablutio- nem peccatoris et menstruatae {Zach, xiii).» Oaude- mns enim nominefontisChristumDei Fiiiuminhac ratione designari, dum hoc intendimus,qaodna1ii dubium esse debuerit.qood nuncEcclesiucatholica firn<iter credit, quia Spiritus sanctus non minus a Filio qaam « aPatre procedit • Primum in remis- Biooem peccatorum,de quo videlicet d^to •'Jusdera Si>iritu8 sancti et bic propheta dicit manife6te« in ablulionem peccatoris el menstruatVt » scilicet po- puli utriaeque^peccaloris populi gentilis rmenstrua- tds Synagoga*, cujus ex nobilioribus liliis unus Isaias boc ipsum conflteturet dicit : Etfacli sumus ntimmundi omnesnos.etqaasi pHnnusmenstruaia omnes Joslitis no&trs [ha, xlvi). » Sed nec illud C igoDtum esse debet,quando vel exquo die fons iste patens factos sit, et pecoatorem sive menstruatam ablaerity quoniam sic dictum eU : « In die illa erit fons pateos domui David {Zach, xiii). » Nimirum dies ille nunc est, dies gloriflcationis Jeso Cbristi Domini nostri (Joan, xii), ex quo^exallatos a terra ntomnia traheret ad ee, cum emisisset spiritum, « uous militamlancealata8ejusaperuit,etcontinuo eiivit sanguis et aqua (han, xix). Tuno fons iste palens factus est, et extunc patet, quia non ante, sedextoncSpiritus Sdnctasin remissionem peccato- rnm datos e^t. Eatenus quippe, ut Jam dictum et Bcpe dicendum semperquesciendum est,indivtsio- oesquidem gratiarum spiritus idem Patribusetpro- pbetis datas erat, sed bujus dati,quod est ablutio, D tam peccHtor eatcnus quam rrienstruata expers fue- rat. Hinc est illud dictum:« Nondum enim eratSpi- riius sanctus datus, quia Jesus nondum faeratglo- rincatus (Joaii. vn). •
CAPUT VII.
Deprrpriefale fontis itlinsqui est awtd te, Dowine^ ei de ^vquiuocattone foniium m Scripluris, tU ittit! hauriat uquas in guudio de fontibus Saluawris.
FoKe dicit aliquia : Moltorum commuoisappella* tio mystica eat fons,etentm multi in Scripturisfon- ^ nominati sont : molti, inquam, 8anctibomiDeB| scilfcet prophetas et apostoli nomine fontlam signi-
ficati 8unt. Exempli gratia : « Haarietia aqnas in gaodio de fontlbus Salvatoris [Isa, xii). • liem in Psalmo : « Et apparuerunt fontes aqoaram (Psal, vii). j) Ipse quoque Salvator mulieri Samaritan» loquitur: « Qui autem hiberit ex aqua quam ego dabo ei, non sitiet in sternum; sed aqua quam ego dabo ei, flet in eo fons aqu» salientis in vitam teternam {Joan, it). ^ Quomodo ergo, pro docu- mento processionis Spiritus sancti, dum aslruere volumos quod nonminusa Filioquani aPatrepro. cedat idem Spiritas sanctus, tan topere gauden^us de signiflcatione Filii, vocabulo fontis, quia sio scriptum est : « Quoniam apud te est fons vits {PsaL cxxxv), s el « in iila die erit fons patens do- mui David, et habitantibus Jerusalem, in abiutio- nem peccatoris et menstroate {Zach,iLin), » Ad hfio inquam : Magna distantia est (ontis qoi est apud Deum, et ceterorum fontlum, qui omnes,at efflce- rentur fontes, de plenitudine ejus acceperont. De- nique com et in hoc maltum ab iilo diirerant^quod omnes, utjam dictum est,de plenitudineejusacce- perunt.et adbuc multae sint difrerentis ilioram,nna- xima b6BC distantia est, quam protinus dicam, De illo funte unico,qui erat etest apud Deum {Joan,})^ ipsoprofundo corde Patris, non solie voces aut verba, sed ipsa procedit substantia Spiritussancti. De foniibusauiem aliis.tantummodo vocesseover- ba ejusdem Spiritus sancti non ipsa ejus subhtantia procedit. Qntenam sunt voces, seu vetba Spiriius sancti. Nimirum oinnes Scripturae veritatis. quas utique per os sanctorum hominum locutus est Spi- ritus inspirator veritatia (// P^lr.i^.Proindediligen- ter perpende verba bac ;« Sed aqua quam egodabo ei, flet in eo fona aquae salientis in vitam ftternam {Joan, iv). » Hoc ita recte intelligitur. Gratia Spi« ritus sancti quam dabo, vei dare potero 1S «i (ille enimspiritus ex me procedit) nonest,neceril8tcut apiritos hujusmundiysive sapientiasfficuli.qoffinon viviflcat, Bicut aqoa putei hujus quam haoris, non facit tibi ot non iterom sitias.sed faciet in eogratia eadem intelligentiam Scripturs viviflcffi,quffi vide* licel intelligentia sic perseverat.siout de fonte aqua profluere non ceasaty ut loquendo sive etiam scri- bendo, qaasi quibuadam rivis, prata multa, id est multorum irriget animas, flatque quod dictum est per P^almistam :« Rivo8 ejus inebrians multiplica genlmina ejus, in stillioidiis ejus laetabitur germi* nans {Psal. lxiv. » Et hoo quidem facere poiest quisque fontium,8cilicetsanetorum hominum,quia a Deo iospirAti sont, profoadere doctriuffi rivulum« pruferre sermonem bonum, ipsum autem Spirltum sanctum homini perferre non potest.quantocunque dono ejusdemSpiritusabundct^nisisoiusilleetuni- cus fons vitffi, qui apud te, Domine, esl.
CAPUT VIII.
De eo quod ail eoangetisia : « Boc auiem dixit de Spitilu quem accf-piuri erant eredentes^ in eum. •
Proinde valde diligenter attendendom est illod
qood obi dfxil fons ille,8icut sapramemoraVumett,
29
RUPERTl ABBATIS TUITIENSIS
40
elamaDS in lempVo ia magno die festivitalis: « 3i a flumina prinoipalia ; flumiQa,iDquaroyid ^st sacra-
quis sitit, veaiat ad meet bibat ; qui credit in me« sicut dicit Scriptura, flumina de vontre ejus fluent aqu.B vivs,» proliaus evangelista subjuaxit : « Hoo autem dixitdeSpiritu,quemaccepturi eraotcredeo- les io eum {Joan. vii). >• Oenique potest quidem simpliciter et absque uCTeDdiculo in pace fraterna suscipi sive intelligi, quod illud totum de Spirita aancto clamavent, aed ubi dissonantia sit^sive coa* Ira dissonantes declamaadum est. Quemadmodum hic dumaf^imusde processioneSpiritussanciiiCaa- te discernendumest^quiaaon soium uuum sedquo- dammodo Domioo diiit, biquidem in ipso litterall sensu aliud e8tbibere,et aliud est flumina fundere, sicut aliud est accipere, et aiiud dare vel reddere.
menta. Sioutenim unus est foas, 8ive«fluviu8,qui egrediebatar,#> inquitScriptura,« de locovoluptalis ad irrigaodum paradisum, qui iade dividitor ia quatuorcapita (GenM).» id est principaliaflumina, sic de muitisvel multipticibussaoranieniisquatuor 8uat prscipua Gbristi sacrameata, quibus intendit omnis Scriptura divinili^s inspiratH, eciiicet incar- natio ejus, passio ejus, resurrectio ejus, ascensio eJus.Hec flumina t&m de venlre eJuB,quamdeven- tre credentis ia eum fluere non desinunt.et vocem Spiritus sancti tamperosejusquampercredentium in eum apostolorum hco sacrameota praBdicaatis totus mandus audivit, hoc iterum ezoepto,quod ez abundaoti esl a8truere,quia sacramenta hec ezipso
Quia ergo neo si evangelisU soripsit, bec autem Buctcondita pariter et aonuatiatai c«teri autem
dixil de Spiritu, 8ed boo dixit de Spiritu, libera patet expositio, quia quod olamavit Dominus : « Si quis sitit veniat ad me, el bibat, » sine dubio de Spiritu dixit,te8tincan8 quod Spiritus sanctus de ipeo procedat. Quod autem subjunxit ; « Quicredit in me« flumina de ventre ejua fluent aqu® vivs, • item de Spiritu dizii, sed boc sensu quodnon ipse 8pintu8, sed vox vel doctrina bpiritus sancti de ventre vel ore hominis inspirati sese elTundal^juxta quod alibi dicit : « Spiritus ubi vult 8pirat,etvocem ejusaudis (Joan.ii\),n Sicut enim voxper bominem sonans Spiritu sanctoinspiratum, v. gr. prophetam fiive apostolum, et proloquens sive dapientia>, sive scientis 8ermonem,autquoJlibetdegeneribus lin- guarum, non est ipsa substuntia Spiritus sancti in
annuntiationis hujus ad no8, minislriet adjutores fuerunt.Nuno de eoquod Jam prslibalum est,« spi- ritus ubi vult epirat, » sciiicet de ipsa processione vel prccedentie per8ona,quod Deus et Dominussit, el ejusdem cum Patre et Filio majef^tatis sive po- testatiSfin hoc ipso dum proceditjatius drcendum est. Nunc quod non minus a Filio quam a Patre procedat, hactenus a nobis sermo hatitus, prose- cutus est.
CAPDT X.
De ipso procedente Spiritu sando^ ei divfna ipsius potiniiti^ juxta quam dictum est : « Spiritus ubi vuttspirut, >i
Clau8u1a haec quam brevissima : « Spiritus ubi
vultspirat (/oan. ni), » divinam ejusdem Spirilus
anima, prout vult spirautis; sicflumina credenlis C gancti naturam, divinam nihilominus polentiam,
de ventre fluentia, non e^t ipsa substantia aqu» quam fons iile dat, vel ad quam iovitat, dicendo: . Si quia sitit, veniat ad me et bibat, » attamen et vox quam audis, flumioa qufle per votem loquentis homini8diiIidunlur,rectesignantur ijoriMDespiritus, eo videlicetlocutionisiiioiioqiiopUiijmquesoleaius efficienB exprimeru pci id quod etticitur,veluti cum ferrum cale r.^ aicimus ignem, et aquam frlgore cc icriaru dicimus hiemem.
CAPUT IX.
(^ loi' il oentre credenVs in Fitium Dei solimmodo iu> '(fnenta Scripturarum^ qux per Spiritum san- cinr^-^ administraia sunt , de illo autemfonte.id est { ,lio Oei, ipsa quoque [jrocedit substantia ^piriius sancii,
Igitur ab illo fonte quiDeus et homoest^multoro, utjam dictum est,caeteri omoes dilTerunt, quicunqae fontes dicti 8unt,vel dici merueruat.Quia videlicet, de fontibus illistantummodoufluiuiaaaquaevivae» fluxerunt, qua; noa sunt ips.i substantiu Spiritus 8ancti,sedadmini8trata perSpirilunisanctuinsacra- roenta Scripturarum ; ub illo autcm et ipsa substan- lia Spiritus sancli procerlii,quiriDeua('st,elflumina Scripturarum voce corporea fluxerunt, quia homo est. Et multaquidem sunthujusmodi «flumina de ventre » iliius^etde ventre credentis in eum fluentia •ed qaaiuorsantfluminum canotorum oapita,ideBt
magniGce OGbis» qui in eum credimu8,enuntiat, et manifeste quiedam delinitiocst, hunc seceroensab omni 8piritu,quicunque Deus non est, vel sub Deo spirat. Nullus enim spiritus prseter hunc Spiritum qui Pens est « ubi vult spirat. » Creatusquilibet 8piritus,bonus sive malusspirat quo spiraremitti- tur vel permittitur, nec ita spirat ut tpse epiritus nostri substantiam ingrediatur, nisi eolus creator Spiritus. Quii ergoest, inquit,quodquiIibet homo Bpiritu maligno plenuB dicitur? Sicotenimlegimus hominem quempiam sanctum vei fldelem, verbi gratia: « Strtphanum plenum Spiritu sancto (Act^ vi), » ita et Judam legimus persuasum a spiritii^ maligno, non quomodocunque, sed itautdeiilo D dicat evangelista, quia « intravit in illum Satanas (Joan. \ii],n Similiter de bonis spiritibusboo exem- plum est apud Zichariam prophetum :c< Et dixitad me angelus qui loqueb tur in me : Ego osteiidam tibi quid sint hsc. » 19 Item : • Ei responditDo- minus angelo qui loquebatur in me, verba bona, verba consolatoria (Z'ich. i) ». Et post uliqua : « £t Gcce an^elus qui loquebaiur in me,egredtHbatur,et alius an^elus egrcdiebatur in occursum ejus (ibid. II). » Ad haec inquam : Nec ista Scripturffi lestimo- nia compellunt nos,necipsa ratioconsentit^ui dica- mus vel 8uspicemur,quodcreaturi8rationali8 8piri- iu8 ratlonali Bpirilui Bubstaatialiter unquam polue-
41
DE GLORIFIC. TRINIT. ET PROCESS. S. SPIRIT.— LIB. II.
42
nit aat possil iQfondi, vel quod ratioQalis spirilus
capax sit aileriQB, aisi solios spiritus Oei. Iq babi-
lalioQem duQtaxat corporismissus aul permissus seae
ioserit. Et malus quidem spiritus comprebeQsum
bominis spiritum veaeQO malitia iofioit,aat furiosis
agitat flagellis; boQus autem aagelascustosapposi-
tus hnmaao spiritui, demalcet eum verbis bouis,
▼erbis coQsolatoriis ; in ipsam autem sabstantiam
nealer sese iQfuQdit.Nequeeaim ita subliiior spiri-
las angelicasbumaao spirito est, at aller alteriue
capaz, vel alier alteri capabilis sit. Solus oreator
Spirittts, solus, iaquam, et uqus Deus, Pater et Fi-
lias et Spiritus sanctus, bamaoo spiritui capabilia
est, qoia looge subtilior est. « Si quis diiigit me,
ait Pilius, et Pater meus diliget eum, el ad eum
veniemus et maosioQem apud eum faciemus(Joayt.
xiv). » De isto autem Paracleto Spiritu aanoto idem
dizit : « Vos autem cogQoscetis eum, quia apud vos
manebit, et ia vobis erit [ibid,). »
CAPUT XI.
De iUo tnodo spiramenti ejus, quo spirans ubi vult ipsam animas substarUiam pSMtrat,et abyssum ^us perambutat,et quod hujus dtgnationis experimentum teniire in kac vita valde paucorum est,
Igitur hio Spiritus Deus est,et boc prsseQsquo-
que senteotia confirmat, dicentis : « Spiritus ubi
vqU spirat. » Gum vultydeforisper aogelum spirat,
id est praeceptum vei coQsilium dat. Btcum vult
ictas per semetipsum 8pirat,id est, animo substao-
tiam seosibiliter perambulat. At vero istud quod
postremum dixi, vaide paucorum est, dum iu cor-
pore viveates peregrioamur a Domioo. Illud quod
primom dixi, quia dnm vutt, spirat deforis, adeo
muitornm est,ttt etiam malis ioterdum accidere po-
toerit. Ezempli gratia : « Mislt Saul lictores ut ra-
perent David. Qui cum vidisseut cuQCum propbeta-
ram vaticiQantium,et Samuelem staatem super eos,
factos est etiam in illis Spiritus Domini, et pro-
phetare coeperunt etiam ipsi (/ Reg.xix). » Propbe-
taverunt et alii aaalii, propbetaveruut et tertii.
Abiit et ipse,et factus estetiam super eum Spiritus
DorniQi et propbetavit. Effectus eoim quidam est,
valens aperire iuteriores oculo8,etiam ejus qui qoq
merelur iQgressum ad se ejusdem Spiritus DomiQi,
ut Tideat quod aute ignoravit,et iQtelligat voluota-
ijm DomiQt ; aimirum ad judicium sibi. Quemad-
modum et ille Balaam, qui de semetipso ait :
<< Dizit Baalam fllius Beor : Dixithomo cujus obtu-
ratus est ocolus ; dizit auditor sermonum Dei,qui
visiouem OmaipoteQtisintuitusest, qui cadit,etsic
aperiuntur oculi ejus [Num» xxiv). De quo vide-
licet Balaam iu praeseati ralioae perpeadeQdum est»
qoia cum semel et iterum dictum vel scriptum sit,
qaia occurreas ei Domiaus, posuit verbum in ore
ejus(t^ifif.),Qusquam dictum est^posuitia corde ejus
licot dicitar digno et fldei viro, Prope est verbum
io corde too et iu ore tuo (Deut. zzx).Noq enim ia
corde per dilectioaem sapiebat ea que Dei suat,
qoamvis ore per scieatiam proferal ea qus Dei
lUQt (/Cor. ii). latum modam spirameoti, de quo
Patboi. CLXIX.
A dicere coBperam, quo « Spiritus sauctus multiplex, ut ait Sapientia, subtiiis, mobilis, discretus, iu- coinquinatus, certus, suavis, stabilis, securus,om- nibus mobilibus mobilior (.Sap.vii), » ipsam anims substaatiam peoetrat et abyssumejusperambulat, valde paucorum est experiri, quaudiu ia bac vita suQt a Domiao peregrioi ; et cum vix quispiam eorum expertus fuerit, qoq valet verbis exprimere si velit, quoaiam iQeffabile est quod seutit Hio Qimirum qoo opus babet ut eum doceat quis, quodSpiritus sanctusDeussit.Ipsaenim iafusioQis ejus unctio docet eum, quemadmodum Joaaaes apostolus ia epistola sua dioit : « Et vos UQctionem babetis a saacto, et aon aecesse habetis ut aliquis doceat vo8,8ed sicot unctio ejus docet vos de omni-
r^ bus (/ /oait.ii). » Utique in semetipso expertus hoo dicit : Et aliquos inter illos esse noverat, qui qoq- nibii babereat, de ista uoctioQe mirabiii, uuctione iueiTabili, per quam iatelligitur beata aaima, quod Deo placita sit, sicut et postmodum dicit: « Iq boc intelligimus quooiam ia eo maaemus, et ipse ia Qobis, quoaiam de Spiritu 8Uo dedit uobis (/ Joan, iii). •
CAPUT XII.
Quod si Paraeletus iste spirare velit^ ubi non gua^ ritur vel recipitur consoUuio prasseniis sssculitet de eo quod ait Dominus : « Rogabo Patrem, et alium Paracletum dabit vobis »
Ubi,quaB80,spiritushuJU8cemodia8piratioQem8pi- rare vult? Namquod spiret ubi vult tauquam Deus
p et omnipotens Dominus, credimus et scimus ; sed hoc QOQ frustra diligCQS aaimus qusrit, ubi ille spirare velit, vel spirare coosueverit.Ad htec iu- quam : Illic spirare vult et illic spirat aspiratioue illa mirabili, quam dixi, ubi qoq est coQsoIaiio prffiseotis Bcculi, ubi qui dicat, u Reouit coaso- lari aaima mea {PsaL lxxti). • Item : « Heu mihi quia incolatus meus proloagatus est, habitavi cum habitaQtibusCedar,rouIlum incolafuit anima (P5a2. cxix). .<Sed hic gemitus,cai nisi Deo vel spiritui ejus est manifestus ? Idcirco et altius dicit : « Secretum mcum mihi, secrelum meum mibi,vffi mibiI»(lM. xziv.) Quam ob causam ? Confractioneconfringetur terra, contritione conteretur terra, commotione commofebitur terra, agitatione agitabitur terra, et subaurlias, idcirco renuit consolari anima mea,
D qnia consolatio stabilis non esl in terra con- fringeada, et coatereada, commovenda, agi- taoda. Quod Jam ia partibus aliquoties factum est, uQiversaiiterautem ultimo judicio flet irrecu- perabiliter. Ubi pro bujusmodi causa luctus est vel gemitus, ubi spirilus iste Paracletu8,id eet conso- lator, spirare vult? Omnes hujus saeculi aliam ha- bent coQsoIationem suam, et « Ve vobis divitibus, ait Domiuus, quia habetis coQSolatiooem vestram [Luc. vi). • Ad discipulos autem suos dicit : « Et ego rogabo Palrem, et alium Paracletum dabit vo- bis, ut maueat vobiscum iu ffileraum (Joan, xiv). • Alium Paracletum dixit, videlicet idcirco, quiaduo
4S
RCPEHTI ABBATIS TUITIENSIS
44
8ant Paraeletl.miiTtum diBBimilea.imo et oppoaitf, A biDn SpirituB De1,illine apiritua hujns mundi.Unde eteum dixieeet! « EtnliumPdraelelumdabit vobia, Bub|unxit, • quem mundua non pot^at aocippre, quia non videteum,neQ8citeum(JiNifi.xif),n videli- eet aua paraoleei copsolatum et ineraeeatum babens eor auum.Et quidem bonna etaeceplua esi eenana, quo dictum eet ante no8,S^>iritum aanetum idoirco alium Paraeletum a Filio esse nunoupatum, quia Pilius ipee Paraeietus est, alios in persona, non alius in natura ; sed nibilominus bic aeneua quem nuno dicimus plaoet,imo et expeditior est.Denique in beeta Trinitate eat quidem,et neoessarlo confl- tetur ad salutem, qui^ est personarom pluralitae, sed 90 non ibl nlla paraelesooa, id est eonsoU- tlonts dualitas.Hio profeoto in hao opposiiione,ubi ^ Deo mundus oppoultur, dioendo : w Bt aliam Para- detum dabit vobis Paler, spiritum veritatls, quem roundue noo potest aoclpeFe,quia non vidil eum, » manifesta eetdualitas paraeleeeoe, qnia sieut duo sont 8pirita8,alius mondl, alius Dei.Unde Aposto- lus loquitnr : « Non spirltum bojus mundi aecepU mus, sed Spiritum qui ex Deo est (/ Corai);» sie et daos paracletos, nihi) eommune habentes recie dici ratio oon8entit,alium epiritum buJusmQdi,qui oonsolaturfllioBBVouli in deiioiietriineitoriis.alium Sptritum Dei, in quo eoio consolationem habeot fllii Dei, fllii Sponsi, qni ablatus est ab eis {MMh. ii).
GAPUT xin.
Itmda M^ dignaiUme spirantis ubivuU.juxla Hlud in prover^iti : « NoU ngibus^ o Ijimuelynoli 0 rcgibu» iare vinum ; tiate siceram maerentibus^ et vinum b,is qui amaro sunt anfmo. »
Igitur quoddio(umest:«Spiritu8ubivu1t spirat,» sic veoerabiliterintelligitur,quodnon ca8u,sedcum ratlone Jndicii alie8 8pirarevelit,etalia8 spirareno- lit, quamvidelicet judiciirationem Sapientia nobis ioeinuat in parabolisSalomQnis verbiebujuscemodi. « Jio\\ regibus, 0 l^amuel, noU regibus dare vinum, quiaQuUumsecretumestubiregnatebrietabfneforte bibanl et obiiviscantur judiciorum, et mutent cau- eam flliorum pauperis. O^te siceram moBreDtibuSi et vlnum bis qui amaro sunt «inimo. Bibant et ohliviscantur egestatis sus, et doloris non recor- deotur ampliu8(Prov.i(Xxi). » Lamuel quippe,quod interpretatur in quoDeus, ipse est Cbristus in quo p revera Deusiiquemadmodum Apostolusdicit : «Deu8 erat in Ghristo. mundum reconciliii^Da sibi (// Cor^ v), Neo vero ita Deus in illo, sicut in nobis, sed multo differentius, ita videllcet ut verbum Deus, et aseumptus homo unos Christi:t9,una personaeit. Vinum guod dat iete I^amueliSipe dubio hio Spiri- to8 eanctus eet, qui cum datus OBset apostolis ah ipso dioente ; « Ego mittam promissum Patrie mei in voa {Lue^ xxiv) ; » et illi loquerentur linguia, 8tupente8,qui audiebant,ne8cieatesquidem ipsi quid dicerent, sed tamen verum dixerunt, quia musto pleoi sunl Isti (4^/. ii). Hego& quihu^ vinum hoc dare nolit Lamuel, divites sunt bujus saeouli, et in
ipsie divitiis superbl, quibus.ul snpra Jam diotum est, <( Vs vobia, »» ait ipse Lamuel,«quia habelis consolatiooem vestram (^uc. vi};» et quasi qnxre- ret idem Lamuel, quaro ob causam trflitiud vinum hoo, talibua noht mittere isium Paracletum, « quia nul]um,ait,8eoretum est ubi regnat ebrieias, • ebrie- tatem nominan8i)lorumsuperbiam,ipsam coosola- tionia ipsorom abundantiam seu coDlldentiam. Ibi profecto nullom est seoretum eJu8modi,quuIe vinum iaiud expetit, quale ParMcletus iste requirit. Quale enim aeeretum exoptat? Nimirom ut homnjugum portans ab adolescentia eua, solitarius sedeat et lugeat (Thren, iii), praBsentem ante oeulos suoe faaljena cauMm cur lugere debeat, videlicet quia mortalis in peccatia, aut in periculis prccatorum vlvit, rationem redditurga ante tribunal tremendi jud ois, ubi quaniacunque habita fuerit consoiatio prflBsentis saeeuli, nihil pruderit (// Cor. v). Quttm- obrem sicut vere vanitatemillam contemnit,dicen8 cum Psalmista : « Raouit consolari anima mea [Psal. Lxxvi), » quia ergo non est ibi tale secretum, « Noli, ait, o Lamoel, regibus, » id est superbis f dare vinum. • Plerumque accidit, ut talium quispiam gUbtata, ut sibi visum eat, aiiqua vini biyua portiuncuia. soilicet accepto 8apienti<B etve scieLtiee aermone, sive propbetia, sive generibua lioguarumiBivo aliquo cteterorum cbarismulum qu« diatribuii idem 8piritu8, w idem Dominus, idem Deus, dividena singuli^ proult vult (I Cor, xii), • uterotur eo in superbia faceretque haereaes et 8chi- amala.Hoc est quod dicit de regibus illis : • Neforte bibanl et obliTisoantur Judiciorum, mutent cau« 8am filiorum paupers {Prov.xxxi). » Obliviacuntur namque judiciurum hsretici,dum male judicant vel sentiunt de Scripiuria saDCtis, ei boc est mutare causam filtorum padperis.scUicet Ghri8ti,qui, cum dtves esset, ait Apoatolus, pro nobis pauperfactus est (ilCor, viu). (iuibua ergo vel qualibus debetur vinum consolationia hi]jus? • Date, inquil, siceram mo)renUbu8, et vioum bis qui amaro sunt animo.» M»rente9 iUi 8nnt,emaroaoimo UU sunt quibusest prssentis vit» t«dium, et futura desiderium, et idcirco laqdant magia mortuoa quam viTCDtes, eicut dicit Gcclesiastea : cQui cognoscont lacry- moeum exsilium suum (Eccle. iv), » juxta illud: « Sqper fluminaBabylooisillic sedimuaetflevimus, dum recordaremur ^ion {Psal. cxxxvi). m Isti « bibant, » iati Spiritum Paracletum accipiantyu et obliviscantur bujusoe egealatia suaa, etdoloris bu* jusmodi non recordentqr ampliua;» certi faoUex (sto pignore (Ephes, i) quod pedes sanctornm jam sunt atantce in atriia tuis Jerusalem, ubi nuUaeet egestasi et dolor non erit ultra (Apoc. xii).
CAPUT XIV.
Quod morror sanetorum, et amariludo animi eorum de^eendat em magna virtuie ^4ei, et idcirco vmso^ latioue Siiiritus sancti digni sunt,
0 igitur dulcls rooBror et o amabilis amaritodo antmi,iam magnam habens remnnerationem gandii
45
DE aLORIFIO. TRINIT. ET PROCBSS. S. SPIRIT.— LIB. II.
49
saRctl, tam jucuDdani vlfitationem tantl Domini, A iolHoitudinein acriorem vitam aggredi sobterfa-
tam suaTem coosolatiooem taoti Paracleti l unde X& babet spintos hominis^unde illi promiBisti ?Nimi- rum i9x virtute fidei,et verum ilii testimoniom per- hibe8,quod fldea ejua magna ait. Nisi enim Adem haberet in penetralibus suis, non ineederet mm* reos, non eseet nmaro aniroo, non se oognosceret egenam ei pauperem, non diceret, verbi grati^, quod dixit Rex prcpotens et splendidtts in gloria resrni eui: « Ecfesieut oculi aervorum in maniboe domlnorum 8aorum,sicut oeuli anoillflB in manibus dominao bua, ita oculi nostri ad Dominum Deum Dostrum donec misereatur nostri (Pm/. cxxii). » Ne8cir«»t dteere,quia multum repletisumos despe» ctione, neeciret quatem vel qoantum in Adam bo-
giant, et pene desporent de cura Uci, si in uliquo horum vel ad tempuedeficiant.IdeoDomiQue dicit: « Si autem fenum quod bodie eet, et cras in cliba- num mittiiur, Deus aio veatit, quanto magia vos minime fidei ? » (ifriViO Modica vero Qdes cst, ubi propter metum mortie, aob articulo peraecutioDis, vocem quia absconditCbriatianieconreaeioQisiquod fecit Petrus ubi Gbristumaegavit(itfar<;.xiv}, etce- teri aposloli, qui relicto eo omnes fugeruot. Ideo et Petro dixit, oum cmpisset merKi, quia videna ventum validum timuit:<Hodic9 tidei, quarodubi- taati? I» {Mailh.xiy.) bimiliter et in alia tentpeatate, tam Petro qoam caleris discipulis : « Quid timidi eslis,modic« Hdei?'* [Malik. vuu) Utraque namque
norcm perdidit.quantum in illo opprohr!um,quan- g tempeatas,futuramturbationem Judaeorumsignifi-
oabat. Prima, ubi acriptum eat : « ipse vero dor- miebat,oum navicula operiretur fluctibua (ibid.), » Ejuarei aignum eratquoddormienteDominodormi- tione mortisydiacipulorum tideebabebatpericlitari. Secooda, ubi ii ventt ad eosambulana super mare (Matik. ziv), » et apprebendit manum Petri cla- mantia, quia dubitana ee»perat mergi, signum fuit resurreetionis.in eo ipsoquod supra mareambula* vit^ambulaturussuper fluotua mortis.sicutscriptum e8i:«c Qui asoendit auper oecasum,DominuaQomea ilIi(Pfa/. Lxvii),» et consolaturas eumdem Peirum, Dt non amitteret gradum apostoiicum, qui tune otlque clamavit, eo quod empisaet mergi» qoando egressas foras, a i»are flevit.et Dominua laoryman-
tam despectionem hfleredilavit. Hoc etenim scire fidei est:Pides aalem ipsa hominis vitalest (Hahac, u). Unde et Dominus in Propheta dicit, etAposto- losmeminit :» Justus autem ex flde sua vivit [Rom, i),t aive : « Ju»tus autem meus ex fide vivit {ffef^r. x).»PuIchrum ergo et piom est viderehano introitum Paracletf, ubi stanti illi ad ostiom et palsanti.fldes Januam aperit, et ille ingressos, de- mittit se dlgnantissima inolinatione in amplexum iidei, et cosnat cum illa, et Ipsa cum eo. Nunquid soli Pilio Ddi dicerc competit: « Ecce sto ad ostium et pulso; si quis audierit vocem meam et aperuerit jaruam, introibo ad illum et coenabo cum illo. et
ipse mecum {A[>nc. iii), » et non etiam Spiritui
Paracleto?InQo et buic, nam ipse Pilius Dei, sive p ^^^ respexit. Porro magna fldes est, ubi tam apo-
Vsrbam Dei, nunquam nisi per Spiritum san- •^** q"*"^ casleri sancti, non solum mori non ti-
ctam, huc ad manendum introire consuevit. Fpse Spiritaa sanctua dux est itlneria,sive introitio- nis, et miro atque iQefTabili modo, eum ipse sit dooum Patria et Filii, cum eo ncodo, de quo «anc agirnaa.scllicet senaibili gratia, qu« magn» prfero^ gatlva eal, introierit* et Patrem dat et Filium. id esteogQitiooemefflcit Patriaet Filii.
«1 CAPUT XV.
De dhtantia fidei quod et magna fldes, et modiea ^des, ei mi*ama ^des^ eertas ol eausas nominemtw^ ta verkis Domint.
Et nosquidemfareomnea fldem faabemo8,etenim • sioe fida, ait Apostolae, impoaaibile est placere Deo(He6r.xi), > aed magnam fldem non omoes ba*
mueruot.verum eiiam mori propter vitam «teroam
praoptaveruQt {Lue. xxii)« aecundum exemplum
illorum triom puerorom, qui, cum dixissent regi
Nabuchodoooaer:« Bcoeeoim Deus quem colimua,
potest eripere de camino ignia ardentia, et de ma-
nibua tuia, rex, liberare, a sddiderunt adbuo :
« Qttodai nolaerit» aotum ait tiK)i» rex, quia deos
t«08 noD eoiimu8,et atattttm aoroftmquam eresisti
noQ adoramua (Diut. ui)» »
GAPUT XVI.
Uem de majfuw fidei mcsrore sive (^maritudiue^ et de eo quod Saiomm loquitur: « Cor quQd uovit amari- hidinem mim» sus^ m gaudia t^us uou miseebUur exfraneus. »
Nimirumadhaoc fidem pertinetiUadolorinQeren-
bemns.aode et ejuamodi gratiam non omnea acce- ^ tinm, vel eorom qui amaro animo aont, propterea
pimus. Dentqae eat et magoa fldes, est et modioa fides^est ei miBima fldea ; st non ita eaaet, non di- eeret alibi Doniinoa : <« Magoa eat fldea toa (Mattk. xv). » Bt alibi:« Qoid timldi estis, modioai fidei ? » {Meltk. viii). Et alibi : m Quaatd nagia voe, mini- mc fldeil » {Lue. xii.) De tribos Istis differeotiia, breviter aliquid pro elucidatione dieendum eetrMi- Bima fldes eet, obi bomines Chrlstiani qoidem, ei Cbrislom eonfltente8,aed infeoulart oonversatione viventea. ita de orastino oogitant, et Boiliciti aont, dieentea:* Qoid mNnducabimos, aut quid bibemua, «M qoo eperiemor (IfeM. vi), » at propter hanc
quia din peregrinaotur a Domino dum lo oorpore vivoBt(i Cor, ii),ei nallam ab heo saM^olo consoia- tionem reelpere vo)aiit.GemoAt,gemunt,oec8altem idcireo gemuot quia moritori 8UQt,sedideirooquia vlvoQt;et idoirco vitam ipsam defient qoia vivendo peeeare timent. Ibi est loflna,ibi eauaa postolat, ut 00, quo jam dietoro eat, modo apiret, « Spiritue, qoi abi vult,apirat.»? Quo froctu?c«goe reie^ctu ? Nimirum,utdonomaliquodaaimetinfueiooetribuat, et tribuendo quasi maau pi« oooaolationia faciem piorantis anima demolceat, et lacrymam ejus aba- tergat et quasdam peroipiat geudti primitiaa» « ut
47
RUPERTl ABBATIS TUiTlENSlS
48
mitiget eia disbus malie {PsaL zciii), et patieater A suiMset.quid coDtiauo sequitur? • et factusest, ia-
vivat,doaec veoiatlcmpuB eu» vocatiooia.et Bedens homo solitariua cum Deo loquatur quoties vull et in dooo quod accepit exerceator. Hioc eet illud : (i Gor quodaovitamaritudioem aainass 8Uffi,ia guu- dio ejus 000 miscebilur extraoeus (Prov, xiv). > QuasaamestamariludoanimSyOisiperegrioatioista, pro qua vel cujus iatuitudicit,utjam8upramemo- ralum eal, Psalmista: « Heu mibi ! quia iocolatus raeus proloogatus est, multum iocoia Fuit anima mea, renuit consolari anima mea (PsaL cxix). » At vero istam amaritudinem noo omne cor novit. Multa corda sic obtusa suot, ut ooo sentiant, imo amaritudinem,duioedinem pulant ; noo peregrina- tionem, sed patriam exislimant vit» hajus moram
quil,in corde mcoquasi ignis exssluan8,clau8usque in ossibus meis, etdefeci, ferre non sustinem (Je- rem, xx). >» Juxta hunc sensum se babet et illud quod P8almi8la prsBmisso, « Posui ori meo custo- diam,cum consieterel peccator adversum me, ob- mutui,et humiliatus 8um,et silui a bonis ; > cooti- nuo subjuoxit : < Et dolor meus renovatus est, concaluit cor meum intra roe et in meditatione mea eiardescet ignis (PtaL xxxviii). » Vere ergovocem ejus audis, quia tacere non potest, si- ierenon audet. Ibi enim est prsceptor, qui tubam vocis largilus est, et dicit ei : « Clama, ne ceeses (/m.lviii),» et his similia. Sed tu forte boc ignoras, quod talem intus monitorem habeat, et idcirco lo-
aliquantulam. Et quidem amara iiiis est mors cor- ^ quentem derides, clamantem subsannas. Sequitur
poris,imo et ipsa memoriamortis.quomodo Sapiens dicit : c( 0 mors,quam amara est memoria taa ho- mini pacem habenti in substantiis suis;viro quieto et cujus vi« directo sunt in omnibus, et adhuo valenti aooipere cibum ! « (B^dt.XLixjSed causam mortia, quee vere amaritudo est, non considerant quod perpeccatum morsintroieritin huncmundum, non recogitant.Non parvaergosejunctionelugentes sejunglt non iugeatibu8,dicendo, • cor quod novit amaritadinemanimasuSiiogaudio ejusnonmisce* bitur extraneus, • et hoc idem est quod Salvator ait:« Beati qui lugent, quoniam ipsi consolabuntar (Malih, v). : Quod enim est gaudium cordis iilius, nisi consolatio Paracleti hujus sancti Spiritus^visi-
ergo:<c Scd nesois unde veniat autquo vadat {Joan. iii). V Revera oescis unde veoiat, oam forte io alio cubiculo eras et dormiebas, quando ille Dominus, ille Paracleta8,illum coyus vocem audis vigilantem videns sicut Psalmista dicit: « Anticipaverunt vigi- lias oculi mei (PsaL lxxvi), » magna dignatione declinavit in eum,aDt sicut flumen lactis^aut sicul torrens igQisJuxta illud propbeticum : « Quia hsc dicit Dominus : Eoce ego declino in eos ut flumen pacis, et ut torrens inundans gloris gentium (Isa. lxvi). • Soletenim ipse procedens,quocunque pro- oedit,8Uffi processioni competenlem facere appara- tum et secundumgratiamquam importatdemullis divi8ionibusgratiarum,congruum adventusvcl prac-
tantiscor illud propter scientiam amaritudinis ip- senliaesuieseasibusanimflB^autcorporiseliamoculis
sius ?Ei bene de isto gaudio dicit,quia ineo « non ^ exhibere signum.
CAPUT XVIII.
Narratio quorumdam signorum, cum quibus rt«i7a- iionem sui Spiritus sanctus diebus nosiris quibus- dam dignanter infudit.
De aignis majoribus nuno interim laceam,videli-
eet de signo vel sigoificatione qua super Dominum
ia specie columbs (Mai/A. iii), et saper apostolos
eju8 apparuit in igne(i4c/.ii),ut erat et iiiius judicis
iram nobis initigaturus et istorum cordaeatcnuB
infirma perzelum bonum accensurus.De minoribus
quo8 nostro tempore vidimus non pigeat, vel noa
8cribere,aut aliquem atteodere^si fuerit beoevolus,
quicunque b«c legere dignabitur. Puell<e cuidam
nomioe Waldrads, cum esset io apparatu ouptia-
miscebiturextraoea».» Ipseest eoim spiritos veri- tatis, et doceos omoem veritatem, siout et Psal- mista dicit : « Spiritus tuus bonus deducet me in terram rectam (PsaL cxlii), » custodit animam, ne subrepatspiritua deceptionis vere extraneus, quia veritali oontrarius. Hic jam fructus est magna fidei qus Januam sicut supra dictum cst Paracleto huic, ut introiret, aperuit mcBrendo in amaritudine, et nolendo sive renuendo teraporaliter consolari.
GAPUT XVII.
De eo quod Dominus prcemisso, c Spiritus ubi vntt spirat,» subjungit^ft^ et vocem ejus audis, sed nescis unde veniatf aut auo vadet; ■ et quod veniens idem spiritus signum aliquid ostendat, competensgratix quam importat.
Quidtandem cam taiiveltanta dignatione spira- " nocte,vigilanti enim aliis dormientibus sic afflavit
rum, qus tamen animo ejus noo sedebant ipsa
verit spiritus ubi vnlt?« Et vocem,inquit, ejus au- dis.sed nescis unde veoiat autquovadat(yoan iii). » Verus sermo quem dixit, « et vocem ejus audis. » Noo eoim tacere potestquigratiani accepitejusmodi, etiamsi ioterdum propler causam vel discrimeo aliquod tacere velit.Exempli gratia: • Factos aum, ait Jeremia8,ia derisum totadie,omaes subsaooaot me, quia olim jam io^uor, vociferaos ioiquitatem, et vastitatem damito.Et factus est mibi sermo Do* mioi 10 opprobrium,etia derieum tota dfe,et dixi: Noo recordaboreju8,oequeloquaria nomiaeillius.» Cum boc dizisset, et hoc dicto %% facere propo-
ieteParacIeius, utprs magoiludiae caloris evigila- reat qui dormiebaot,et inclamarent putaatesquod arderet ipsa domus.Jacebat Juxla matrem viduam, saoctffi viduitalis propositum babeotem, cum per feaestram domus superiorem ecceadveoit et iotravii igois magous et desceodeos ad eam,quffi solaha^c videbat,ia os etio secretaventris illiusillapsusest. Priroa ipsius mater prs magoitudioe ardoris, quo fortitertaogebatur,somoo excuasa estet loclamaoa altias:8argite, inquit, surgite, ardemus, ardemus. At ille igoiserat ooo combureos, sed illuminans, ooo corpus coosumens, eed anima luoens. Gaa>
49
DE GLOaiFiO. TRINIT. ET PKOCESS. S. SPIRIT.— LIB. II.
50
ergo turbarenfnr et ardorem qoidem seDtirent, sed A ignem non viderent, tandem perseneit mater quod ardor ille de filia veniens seee diCraDderet,quffijam divino amore inflammata, vulnerato corde fiebat abandanter, ita Dt ex illa bora per muHum tempus lacrymis flnere non ceBsaret. Quam vocem ejua ez- tnnc audivit aliquis ?Gontigeratenim illiaecundom hoc ipsum capitulum, quod traetamns nuno, quod dixit Dominus : « Spiritus ubi vult, spirat, et vo- ccm ejus audis,8ed nescisnDde veniat aut quo vadat [Jonn. iii). » Quam ergo vocem ejus eztanc audi- Tit aiiquis nisi votum et propositum, et tenorem aanctae virginitatis ? Denique asque ad senectutem in propusito permansit et in reclusione vitam soli- tariam doxit, tandemque cursu consummato ante hos annos ferme quatuor pro terrenis, de quarum n medio vocata fuerat, nuptiis ad coalestes, ut credi- mDs,nnptias transmigravit.Aliusquidamcum pene iDConsoIabiliter lugeret incolatum snum prolongari [Psal, cxn), et cum Ecclesiastico laudaret mortoos magis quara viventes (Eccli. iv), et sicut de Anna legitur (/ Reg, i) nusquam vultus adoleseentis in diversa mutarentur, quadam nocte cum se sopori dedisset, dolore plenus et totus in luclu, ecce vidit qaodamnQodo ccslom desuper modice aperiri^atque inde quasi talentum lucidum substantie ineffabilis, substantiae viventis, velociter atque dicto citius demitti,quod illapsum pectori ejus,magDitudine vel pondere suo protinus illum somno exoussit, auro gravius, melle duleius. Quod ubi illapsum est, pri- mnm qnidem aliquantula morola quievit, sequeab omni motu continuityilloquoque quiescente(ut forte C resupinus jacebat),et exspectante eventum rei,mox antero Tnoveri ccepit et circuire uterum interiorls bominis, oterum anima, quem, ut fatetur, ipse Desciebat eatenus, qaod tants esset capacitatis. Circuibat itaque modo mirabili res viva at vera vita, semperque circuitus sequeos erat praecedente major;muiioqueampIior,doDectandem ultima infu- Bioveluti quoddam magnumfluGQeninoDdans,hocda- bat iDtelligt vel sentiri,quod totum animffivelcordis exceptoriam plenuro e8set,et pluscoperenonposset. Quo facto,iterom quievit pauIi8per,atnequeiDfiueret quod jam fecerat,neque efflueret quod postmodumfe' cit,etinterim volebat homo interiorquasi faciem ola- riosvidere illius substantis viventis,sedquodamaQodo <»ccultabat se utnon videretur facies eJu8,oum valde D magno pondere portarelur et in magna dulcedine sentiretur. Postmodum ccspit reflecti, aliamque in partem circuitus agens in modum fluminis per 1«- TQm latus effluxit videntibus oculis interiorisbomi- Di8,quod com uUimis fliictibus efflueret,paulularo sobsistit, et ecce videbam, ait, quia subbtantiailla pclcherrima qaasi aurum liquidum erat.
CAPUT IX.
item deea quod ail : « Et vocem ejus audis ; » quodvox hominis %n$piraii gemiiuosa sit ; quid sil nescire unde veniat, quid sii nescire guo vadal,
Igitur qoianemo scit, nisi qui accipityquamlibel
gratiarum ejusmodi,recte et veraciterdicitipsa Ve- ritas, < et vocem ejus audis,sed nescis unde veniai, aut quo vadat. » Audis vocem gomentis, audis vo- cem verba Dei loquentis, sed nescis vel quali de camino gemituosa vox formata 8it,vel quali de flu- mlne vox exsultationis et confessionis imbuta et Im- lificata sit. Hoc est nesoire unde veniat ; et quid est nescire quovadat?Nimiram nescire quid desi* deret, cur exsultans gemat, gemen exsultet. Ipse scit quo tendat, et secundum scientiam verum lo- quitur : « Quemadmodumdesideratcervus ad fontes aquarum,ita desiderat anima mea ad te,Deus (P^a/. xLi), » et cffitera his similia. Tu forte, dum ille se- oretum se esse putat, vel secretum habere quod amat, ut absque arbitris fortiter pro velle suo ge- mat,et vocem sai gemitus ipse audiat,quam utique ipsnm Hudire, sicut panem comedere delectat, ita ut veraciter possit dicere : « Fueront mihi lacrjrmffi meffi panes die ac nocte (ibid,\ » tu, iuquam, forte casu, illo igDoranie prope !tS accumbebas, et eo ejulante in sublime et gemitibus frena laxante,au- disti et roiratuses, audisti et compassus es,quippe qui ejusmodi vulnus necdum expertus eras, et id- circo nesciebas tantorumgemituum.quae vel qualis causaerat, et rcvera mlrari poteras. Quis eoim tam fortiter gemere putest pro aliqua saeculi amari- tudiDe, quam gemit ille qui ejasmodi est pr» di- lectioDis Dei d ulcediDe ? Ibi plaoe est quod Apostolus loquitur : « Nam quid orerous sicut oportet, oesci- mus ;8ed ipseSpirituspostulat pro Dobis gemitibus iDeDarrabilibus (Rom. viii). » Et vere mirum atque ineffabile est, quod cum iste Spiritus illis, qui di- cuDt : tt Super flumiua BabyloDis illic sedimus et flevimus, dum recordaremur Sioo (PsaL cxxxvi), » pro consoIatioDC detur,UDdeetdictus vel nomioatus est Paracletus, bic idem adveniens,cum se infude- rit totumque animffi habitaculum in possessioaem 8uam redegerit,adauget gemitui«,multiplioat lacry- mas, crebriora distendit suspiriay facie tamen permanente Iffitissima, ita ut tu oppido mireris hi- laritatem vultus in pjiblico,cujus quasi per insidias delitescens audieras gemitus in occulto. Sicut ergo nescis unde veniat,ita et illud nescls quo vadat,nec satis unquam soire poteris, nisi et tibi similiter contingat, nisi simile vulnus ab isto spiritu pie* tatts excipias.
CAPUT XX.
/n isto qui inspiratus gemit,probatum esse illud quod Veritas promittens dixit : « Amen^ amen dieo vobist si quid petierilis Patrem in nomine meo, dabii vo- 6t5, » et de eo quod Apostolus terPominum rogavii,
In isto sane probatum est illud quod Veritas pro- mittens dixit ; « Amen, amen dico vobis, si quid petieritis Patrem in nomine meo,dabit vobis (Joan. xvi). nQuam enim ob causam, vel quo jure istud oontingit«ut quod petit accipiat,nisi quia quod pos- tulat non oisi secundum Deum postulat? Hinc Apo- stolus cum dixisset, quod supra memoratum est, f ipse Spiritus postulat pro nobisgeroilibus inenar-
51
RtPERTI A8BATIS TDITIEN8IS
52
rabilibus » coniincio tubjuoxit : « Qal ftutem eeru- A postquam semel llla, de qua Dobia hacteuuBsermo
tatur oorda, ecit quid deeiderel BpiHiae, quia secundum Deum postulat pro sanctis (Hom. ▼iti). » Non ergoquivisrestinaredebetfCum audit,«Biquid petieritis Patrem in nomine meo, dabit vobis, » ut fiat eibi quod petit, qufa non omnibua istud con- gruit,8eduli9duntaxat quiParacletumietudaccepe- runtsecundum Deum poatulantem pro ftancti8,quod ^evera est, postulare In nojiine Salvatorie, quem tunc ineodem eermone promittebat apostoliB enie. Sed dicit aliquie : Tpse Apoetolus qui illa ecrlpeit quie pra*mi88a sunt, • et 8piritu8 postulat pro nobis, » et cietera,quique prtecipuam habebat ejusdem Spi- ritUB gratiam, eicut ibidem loquitur : • 8ed et ipsi
fuit, famiiiari vieitmlone eeae inrud<'rit in 8ecreia< rium animae, rursue ita seBe inde auferat ofTensus
aliquo crimine,ut animam semel deosculatam sua
oonsolatione prorsus deserat et derelinquat desola-
tam sempiieroa desolattone. Super hoo breviter
respondere libet,quia oimia conGdentia res pericu-
losaast.NonvoltApo8lolusquemquam nimiumcon-
fidere,qui de semetipso dixit,el ulique pro ezempio
ad uiilitatom nostram dixit : « Ccce enim me non
arbitrorcompreheodisse (P^t72>.iii).>Al idem alibi
cumdixisset:«8ed etgloriamur in iribulaiionibus,
scientes quod tribulalio patienliam opcratur,patien-
tia autem probationem, probatio vero spem, » con-
tinuo suLjunxil •* « Spes autem non confuntiit,quia
nos ipsi primitiasspiriius habentef>, ipsi intra noB gemimus (ibid,); ipse, inquara, petivit, et non n ohariUs Deidilfusaest in cordibusnostiis perSpi- datum est illi: Ait enim ;« Datus csl mlhi stimulas ritum sanclum,qui datus est nobis (Hom. v). » Igi- carnia me». angelus Batan» (// Cor, xti), propter *"«• «»on audemus quidem eecuritatem praedicare
quod terDominum rogavlutdiscederetame,etdixil mihi :<(9urf!citt{bigratia mea(t6/d.).<cNam virtusin infirmitate perficilur.* Nonne seoundum Deum pos- tulavit ? aut nunquid non erat ipse unua de eanctis, pro qutbus istum gemitoosum sptritum poslulara dixitf Attamen non fuitdatum illi.Ad haBOinqoam : Ondo hoc babemus quod non datum fueritilli? Nunquid boc ipse dicit? Scimus quidem nostros majores et nobis multo meliores hoc dixisse, hoc soripsisse quod non fuerit exaudttus, et olrea hoc laborasse ut osteoderent illi non fbisse utile ut exaadiretur. Verum et si auctoritate illorum, qui magni habentar,no8 quisquam premere velit,nlhi
illi,quieunque est cju8modt,qui talem sanctiSpiri- tus gratiam dequaloquimur,accepit,quam appellat Aposiolus « primitias spirllus, ■ verumtamen hoc dicere non dubitamus, quod spes illius flrmior sit aut essedebeat pro tali con8cientia,pro eo quod jam senseritquia custodem babet illum dequo scriptum est : « ficoe non dormitabit neque doririet,qui cus- todit Israel (Pjai.cxx.) » Hoo enim dicitur illi,qui- ounque Israeli aimilisfaotusest.Inquo^nimirumiQ eo quod sioutille oum Deo luoiatus est(Gffi. xxxii), et contra Deum fortis fuit et invaloit, dixitque ad eum flens et rogans eum, quae vara fortitudo est, sicut Osee meminit, dicens : « £t invaluit ad ange-
lominus dicere non dobitamus^qoia exauditos fuit» ^ ^^^ ^^ conforUtus est ; flevlt et rogavit euni : non
Quid enim si non etatim, non ad primam, non ad
secundam.sednequead tertiam rogationem exaodl-
tus fuit? Denique nec Salvator hoo dlxit : 8i quid
petieritis Patrem in nomine meo,statimdabitvobi8.
Sed neque sic intelltgi voluit^quippequi dicturus:
u Petite et accipietis ; pulsate et aperletur vobis
(Matth, vii), » pulchrum exemplam perseveraniift
prsmisit. « Quis vestrum,inquit, habebit amicum,
etibit ad illum media nocte, et dicet illf: Amice,
commoda mihi tres panes, > et csetera, usque
« propter improbiiatem tamen ejus surget, et dablt
illi (Luc, XI.). » Ne ergo dicas mihi quia non fuit
exauditus,et quod ab illonequamangelotalisheros
ueque ad finem vitie fuerit colaphizatus. Denique
dimittam te, nisi benedixeris mihi, et beoedixit ei in eodem loco(0^. xii); • sio et iste nonnibil luo<- tatus est oum Deo, flendo quodsctret seesse pere- grinum, et fortis fuit coatra Deuro et non poterat Deus superare eum, toon potuit se conlinere flente iiloet rogante quio de tr.uUitudiae viscerum suo- rom Bpiritum Paraoietum f ffunderet in eum. Qui ergo oustodivil illum Israel et genus eju8,ut conflr- mata benediotio, quamvis muitisillius populi pec- catis offensa non defloeret, doneo G^risius ex eo nasoeretur :« ficoe,inquitP8almi8la,non dormitabit neque 94 dormiet (Psal. cxx), «» te verum quoque Israelitam cuatodiet ut noo pecces,sed etsi peccave- ria, eito peccatum deplorei, juiita illud : « Amen,
fuerit hoc divioie dispensationis.ut interim colaphi- D ^^^^ ^^^ tibi, qut oredit in me, etiamsi mortuus xaretar,ne juvenem exiolleret magnitudo ravelatio- fuerit, vivet {Jcan, xi.) »
nam, nam at virum proveotam mihiemque emeri- tum,deindeab ejusmodicolaphis redderetsecurum, bene decuit illum omnia suaviterdisponentem (Sap, ii) cani et reverendi eapitis antiqaom dierum.
CAPUT XXI.
Vtrum postjuam iste Paractetus semet famitiari viti" tatione sese infud&ril^ eonHngere possit ut sess auferat^ et animam itlam deoseutatam prorsus ei irrecuperabiliter derelinquat.
Hic Jam quairitur, utrum necne iste Paracletns
caput xxn.
Quod nulli nimia seouritas hahenda sit^ et de eo quod ApOxtolus ait :ff NoUte contriHare Spiritum sanctum Dri, • ei quod IfaiHd, quia eonsiritaverat ium^ « Rodde, inquitf mihi Iseiitiam saiuiaris tui, •
Igitur non nimia securitas habenda vel prseau- menda est cuiquam dum vifit, imo quanto fami- liariaaexpertus est oseulom illud conaolantis Para^' cleti, de quo, ot supra meminimus, Apostolus dixit : Quia cbaritas Dei difTusa est in cordibus nostris per Spiritom sanctum qui datus est nobis
53
(
DE GLORIFIG. TRINIT, ST PR00f£SS. 8. BPIRIT.— LIB. III.
54
/ioin. v),i»tanto sollieitioressedebet, neoon9iri8tet A Spiftlus Domini, de quo eio eoriptum eet ; m Ubi
eumdem Spiritutn.siout idem Apostolue dioii ; m Et Dolite constristere Bpiritom sanctum Dei^ in quo signati estfs in die redemptionie {Sphe*, !▼]. » Bt exponene quibue ex accidentibue eoleat oontrietari: <f Omnis, inquit, amaritudo, etira, et indignMtio,et clamor, et blaepbemia tolUtur a vobie cum omni malitia(t6ii. ) » Nam eet qnidem impaBeibillB natora Spiritus sancti, verumtamen dum se oommovetba^ bitana in bomine donum ejuedem Bpiritue eancti, ipiefaomo in ipeo motu mlnuedulcedinie, et plue^ seotitacveritatie,8i quidnegligentus egit:quodme- lius noverunt ilH quiexperii eunt. Exempli gratia. David h»e experlue erat, qui dicebat : < Bt Spiri«> tiim Banctum tuum ne auferas & me, wetatim eub-
SAmuel uniLiteum etdirectueeetSpiritue Dominiin David, a die illa (I Reg» xvi)» in reliquumised non tam latum vei jooundum in moto vel attraotu euo se exhiltMbat,aiouteatenu8 8olituB fuerat, neo tam oito recuperavit latitiam eiva jucuoditatem iilami niei uBque ad satielaotionem ooogruami paesaB interira foras ot intuB tribulationem migoam, ita ut fere nulii magis quam ipsi congruerii dicere : « Tribula- tionem et dolorem inveni (Ptal. xiv). n Sciendum qnippe quod intoe doluiti eo quod oontriBtasset Spiritum Domini (// A^^.xin)» et qu« foris tribula- tio provenit, eoiHoet domestica oladee; Bine dubio acriter illum tetigit ; et quamvis eeoundumoorpas evaserit gladium flHi Buif gladius lamcn aeque ad
juQgene : « Redde mihi Ifttitiam Baiutaris tui, et . enimam pervenit, « ferram animem ejae pertran- spiritu principali confirma me [Ptal. l). »Nimirum, ^ aivit {Lue. u). • quamvis graviter peccaeeet, non receseerat abipeo
LIBER TERTIUS.
GAPUT PRIIIUM.
Bi,n^ rAcendum ette Dominum anohit quantumponu' mus^ et quod major sit tn laude, muUa eftim abtcon" diia suntf ei pauca vidimus operum ejut.
« Beoodiceutes Dominum,» ait quidam Sapiens, <( Exaltate illum quantum poiestis^mi^orenimomni ]aude.Exaitanteseum,replemini virtuie, ne labore* ti8,non enim pervenietie. Quie viditeum,et enarra- vit ? et quis magnificavit eum, eicut eet ab initio ? Multa Buntab8Condita,muJorahie| paucaenim vidi* mus operum ejue {Eccli. xuii). > Que pauca vide* rat i8te,cumh9C diceret: « AUitudinem firmamenti et polchritudinem eJuB, solem Bpeoioeumi vasadmi- rabile, opus Excelsi, speoiem lun» et gloriam steN iarum, quainuminant mundum?» ut oetera opera Domini; ac deinde viros glorioBOs iegerat vel audie* rat quos vel in quibue Dominum laudare inoipiena: <« Lnudemus, ait, viroB gloriosos et parentes nostroB in generatione sua (Erc/i.xuv).» Hccomnia pauoaet parva judicaoB comparatione migorumvel plurlum, « Multa, inquit, abscondita eunt majora bis , pauca CDim vidimuB operum ejue. » Qunnam eant iila majora vel plura abscondita et non viea^nimirum ante allitudinem firmamenti pulobri a quo laudare coBpit, fa<:ti fnerant angeii quammulti ac novem ordinibusdistincti^de quibusvel dequorum gloria ordinata ac multiplicirpctedicere potuit,abBcondita sunt a nobis, et « post vin»B gloriosos» » quorum laudem in ordinem digeeeit usqne ad Simonem Onie niium, venturus erat CbristuB Dei filius tanla fac- turuB in primo et eecundo adventu 8U0( ut de omni- bus quae noverat, vel qu» eatenus anteipsum facla fuerant, recte dicere potnerit : « Pauca enim viJi- mus operomeJu8;netno8quidemJuxtapropoBitum qood propoBaimus,abeconditum in agro Scriptura^ rum^quaeriire eive ostendere tbesaurum sancti no-
minis Patris et Filii et Spiritas BanotiiBtetimas aii« quantisper in capite libri quo diotam eet : « In prinoipio creavit OeUB ccBlum et terram» et Spi«- rituB Dei ferebatur Buper aquae {Gen. i) ; » Bcd di* ligenlia contemplandi prooeBBionemSpirituBsanot longiuB abduxitnoB. Redimus nanoad ipaumcaput et de felicitate Banotorum angelorum aliquid ejua- dem nant» Trinitatisi oui asBidae benedieanti di- oere intendimus.
M CAPUT II.
De angetica crcaiwa^ quod facta tii uhi dixii Deut : « Fiat lux, » et de judieto Spiritut tancti in dam- fiatione tenebrarum, tive principit tenebrarum diO'
Mi.
Ubi dixit Deue: t f\kx lux, et faeta est lux; et
C vidit Deuslucem quod esset bona, el divisit lucem
et tenebra8(G^. i). » ereaturam esse Bngelieam fa-
ctam, et nomine luole bonos angelos, tenebrarum
autem vocebulo meloB esee angelos BignlflodtoB,
multorum et maxlme Petris Augustfn! non parvi-
pendendaflrmatauctoritas. Verum noe in alio opere
de creatura ista mirabili, et rffiterie quie debinc
BcHpturtt eeries oreate vel facta nerravit, latius
tractavimuB, etreruroordinem propOBfiediligenter
prusecutieumuB.Nunc ad prfisenB propoBitnm per*
tinetpiajucundifeetivitate eermonis celebrare bea-
titudinem bujus luoie* tanquam epeculum summffi
Trinitatis, et iaudare sive admirari Judicium SpiH-
tuB Bancti in damnatione tenebrarum eive principis
dieboli tenebrarum.quia pertinetcontemplatiobatc
ad laudem processionie ipsius, de qua Jam aliqua
D diximos, ad glqrificationemTriniiatiB dequa eimul
dicere proposuimus.
CAPUT III.
Df e^ guod ait Dominus ad B. Job : « Nunqnid nosti orlinem casli, et ponet ratianet ejus in terrai m
t Nunquid nosti ordinem ccsli, ait Dominui ad
J
55
RUPEPTI AbBATIS TUITIENSIS
56
beatum Job, et pones rationes ejus in terra? (Job, A ^^^ <^qu(B que eubflrinamentosuDtiDlocumunum,
xxxTiii.) Subauditur, ut cgo, et pespondeas : non. Nemo eaim niei eoius Deus novit hunc ordinem coBli, cujue uoiversitas hic designata est nomine lucis, dicente Scriptura : « Dixitque Deus : Fiatlux, et factaest lux.» Attamen aliqnibusSpiritus sanctus revelavit ut partim quasi per specuium et in leni- gmate viderent (1 Cor. xui) adhuc viventes in car- ne lllum dicentem cgbIi opus beat® Trinitatis ter trinisdistinctumchoris, quorum nomina haecsunt: angeli,archangeli,throDi,dominatione8,principatus, potestale9,virtutes,cherubim atque serapbim {Rom. vni). Iste ordo cosli ordinatus ad videndam atque laudandam gloriam sanctc Trinitati8,tantffi est bea- litudinis, ut recte admiretur Apostolus et dicat
et apparoatarida {Gen. i), » ita et hic continuo post prffiscriptum versiculum subsequitur : u Congregans sicut inutre aquasmaris, ponensinthesaurisabys' 80S. Timeat Dominum omnis lerra, ab eo autem commoveanlur omnes inhabitantes orbem. Quo- niam ipse dixit, et facta sunt, ipse mandavit, et creata sunt(P<a/. xxxii). »Inquibus nimiromdictis et si pulcbra subest allegoria, nihilominus tamen veridica magniflcs historis manet elnonevacuatur liltera. Igitur u Verbo Domini cceli firmati sunt,et spiritu orisejns omnisvirtuseorum, • id est,sancti angeii babitantem in semetipsis babentes beatam Trinitatem, unum Deum Patrem, et Filiuro,etSpi- ritum sanctum, flrmiter in ordine suo consistunt.
omnibusqui illQd ad societatem illorum secundum g Nam Domious ipse estPater, Verbum Dominiipse
prffiscientiam et prffidestinationem Dei vocati sunt, ot justificati atque magnificati illuc pervenhint ac perventuri sunt: c Oculusnonvidit,necauris audi- vit, nec in cor hominis ascendit, qu» prffiparavil Dens hist|uidiIiguntiUum ; » statimqne subjungit: « Nobis autem revelavit Deus per spiritum suum (/ Cor, ii). » Quibus nobis? Utique hominibus in terra manentibus,terrenamhabitalionem hujuscor- poris inhabitantibus. Quisalius istis revelaretnisi DeuB? Gum igiturdicit : « Nunquid nostiordinem cceli, et pones rationes ejus in terra? » bene, ut jam dictum est, subauditur, ut ego, etrespondetur: non. Nunc ipseordocoeliquid sit, et quomodo ipse qui loquebatur bffic Deus,rationes ejus posuerit in
est FiliuB, Spiritus oris ejus, ipseest Spiritus san- ctus^unum et unicum sanctorum angelorum et ele- ctorum hominumfirmamentum,utJam inffiternum noo moTeaturpes alicujus eorum,et qui Jam ordi- nati, adhuc illucordinandi sunt.
CAPUT V.
Primum in illo beatorum spirituum sancto ordine coniemplandum esss ordinem sanct« Trinitatis, quod iUa gloriosa civitas^ cujux sancta Scrifdura loiies meminil, amaiorem kabeat Deum amore inef^ fabilif qui videlicet amator apud Jeremiam cori- temptum se esse queritur ab atiima infideii.
Ipsa est civitas glorioea, de qua tam multa Scri-
pturae loquunturnobis, et exempli gratia, &ic Apo-
stolus dicit : « Sed accessistis a«1 Sion monlem et
terra,quantumpoB8emusetquantum accepimusex -, civitalem Dei viventis Jerusalem ccBlestem, etmul-
Deo, vel exipsis quibusDeusrevelavit per spiritum suum,QOStrainfantia gestiteffari parvulissirailibus nostris.
CAPUT IV.
Quid sit ordo cceli, sive ordo cosiorum, et de versus psatmi : « Verbo Domini coeii firmati sunt^ et spi- riiu oris ejus omnis virius eorum,
OrdocGBli sive ordo coelorum illud est firmamen- tum eorum, de quo Psalmista : • Verbo,iDquit,Do- iRinicoeli flrmatisunt,et8piritu oris ejusomnisvir- tuseorum (Psai. xxxii).»Qui suntenim illicGsli,ni8i omnes sanctiinquibus Deus habitat? quamobrem, et dicuntur et sunt coeli, quia Deus habitat in illis. Angustior vero sensus eslsolos intelligereapostolos Cbrt8ti,quo8incarnatum Verbum suaprffisentiafir
torum millium angelorum frequentiam, et Ecclc- siam primitivorum qui conscripti sunt in coclis {Hebr, xii). » Item ad Galatas: « lila autero qu® sursum eet Jerusalem libera est, qu» est mater noslra (Oa/. iv), » et multa his similia. In hac ergo beata civitate, in isto beatorum spirituum ordine, quemDominusnovit.primumcontemplaricupimus, oculo licet exiguo, gloriam sanctffi Trinitatis.elqui aiiquam similitudinem vostigare pulchritudinem 11- lius flrmamenti,- quo 96 istam matrem nostram, istam civitatem gloriosam, sibi copulando firmuvil Dominus,et VerbumDomioiet spiritusoris Domini, Qualem vel cujus rei per simililudinem ? Nimirum per similitudinem viri legilimi,genusvel posterita- tem Buam propagare oppido cupientis. Et ob hanc
mavit,etSpiritum8anctumadperfectionemconflrma- ^ causam conjugium sibi as8umentis,exempli gratin.
tionis misi teis de coalo sedens ad dexteram Patris. A n- tecQBlo8istosvaldepaacos,quampluresetnobisinnu- merabiles erant coeli, id estsancti.Etlevabatoculos suos David illuc,dicen8 :« Adte levavioculos meo8> qui babilas in cobUs {Psal. cxxu). » Maxime ergo prffisenti loco dum dicitur: Verbo Domini coeli firmatisunt,etspirituoriBejusomnisvirtuseorum,» sanctos angelos intelligimus, prffisertim quia sicut illic, ubi scriptum eet : « Dixil Deus : Fiat lux ; et facta esl lux. » Deindesequitur : « DixitDeus :Fiat firmaiDentum in medio aquarum, etdividat aquas ab aquis, » Et subinde : « Dixit Deus : Googregen-
qualis fuit David,forlis utique, etin omni mQrilali copulalegitimus vir, excepto sermone Uriffi Etha^i. Nam revera illo excepto, legitime vixit, quuquot uxores habuit, utpote pluribus indigens filiis atqnc cognatis, qoia rem grandem susceperat, Bcilicel gubernacula regni, cum esset homo ejusmodi, ui ipse dixit: « Ego autem sum virpauper et tenuis (/ Reg, xviii) ; » paoper videlioet rerum posses- sione, tenuis exiguitate familiffi. Neo vereamur ni- mium pudorati, de hoc viro, sive de aliquo huic similiysecundumremconjugalemassumeresimilitu- dinem, ad coniemplandam causam Dei, propter
57
DE aLORIPIO. TRINIT. ET PROCESS. S.SPIUIT.— LIB. ni.
58
qoim illam matrem nostram Jerasalem coBlestemet A creavil et sibi copulavit. Ipeemet quippe in maUis Sciipturarum locis seipsum vult agnosci quodama- tor sit. Exempli gratia, cum in Jeremia dicit : aquomodo si contemnat muHer amatoremsuum,8ic coDlenipsit me domus Israel (y^r.iii). » Ergo econtra veraciter dicas : • Quomodo si libenter admittat mu- lier amatorem suum, sic libenter admisit me vera domus Israel, veracivitas Sion^CGBlestis Jerusalem. Ita^ae secunduoi ejusmodi similitudinem causam vel opus Dei, opus sancts Trinitatis speculari licet in illo ordine cceli, in illa sanctaet ter beata Jeru- saleo). Est enim in his similitudo, quamvis dissimi- lis,qaia videlicet caro spritui quidem dissimilis est, sedtamen dissimiliuroistorum aliquasimilitudoest: « Quod natum est ex caroe, ail Dominus, caro est, n et qaod natam est ex spiritu,spiritus esl (Joan.iii).» Sed jam accedamus ad rem.
CAPUT VI.
Qttod secundum timUitudinem amatoris, in quo hxc tria iunt, amator iw^ amar ipsius, et eremen' tum, propter guod ad propagandam protem amore suo iucitur^ unus sit Deus Pater, et amor ipsius Spiriius sanctus^ et Verhum ipsius,
1q amatore tria 8unt,amatorip5e,etamoripsiu8, et crementum, propter quod ad propagandam pro- lem amore suoducilur. Similiter inCreatore nostro qai amatorem se noniinat, ut supra dictum Bit,sunt Ires. Ipse et annor ipsios, scilicet Spiritus sanctus, et VRfbum ip8ius,quod noo est aiiud quam oremen- tam ejus, semen ejus, Filius ejus. Haec similitudo ^ qua.iivis, ut sicutjam dictum est, longe dissimilis, ita ai spiritus carni, vel caro spiritui, adeo vera est ut in Isaia quoquo scriptum est : « Nunquid ego qui alios parere facio, ipse non pariam, dicitDomi- nus, si ego qui gener&tionem caeteris tribuo,sterilis ero, ait Domious Deus tuus ? » (/<a. Lxvi.)Loqueba- tur eoim huic ordinicGBli,huic, de qua nunc loqui- mur, Jesu»alem magofle et sanctae civitati. Uode et protinus dicit: « LsBtamioi cum Jerusalem et exsul- tate in ea, omnes qui diligitiseam. Guudetecum ea gaadio,univer8i qui lugebatis super eam, ut sugatis etrepleamini abubereconsoIationi8ejus(t6tflf.),»eto. Nesciremos quidquam de ordine vel geoeratione ejasmodi, nisi raliones ejus in terra poluisset ipse qai novit. Quomodo eoim posuit } Ipee spiritus Dei, qui tuoc ferebatur super aquas, dicente Deo : « Piat D lux. » Ipse, inquam, etiam nunc tertur super aquas, daoi inCbristobaptizamur.Ethocest Deumdicere: Piat lux, regenerare nos, ut qui eramus aliquando teoebrs, jam nunc in Domino sumus lux. In boc est regeneratio, quia jam dictus amator Deus animam credentem impraeG;nat Verbo suo, dignam amore 800. Verbumenimsemenest ejuF, sicutaitjacobus apostclus: « Volnntarie genuit nos Verbo veritatis, Dt simus ioitium aliquod creaturae ejus {Jac. i). » Semen hoc nonniai cum amore suscipitur, Verbum boc oonnisi per Spiritura sanctum immittitur.Heec ^tTrinitas unus Deus amator creaturse rationalis
Deus, et semen ejus quod est Verbum ipsius, et amor ejus qui cst Spiritussanctus. Igi(ur,quamvis, ut suprajam dictum eet, caro etspiritusdissimilia sint, nibilominus tameu aliqua bic similitudo e&t quia videlicet, sicut generatio carnis ab aliquo se- mine ejus et amore ejus patratur, sic generatio spiritus a Deo Verbo ejus et spiritu oris ejus con- summatur. Et si aliter exponi potestjam dictasen* tentia : « Nunquid nosti ordinem cceli, et poncs ra- tiones ejus in terra {hh xxxvii), nibilominus ta- men sensus iste, quem diximus, locum habet et pondere non carel,quia nullo modo splendidius ra- tiones ordinis ccali Deus interraposuit, quam rege- nerando per aquam fiiioslucis, iturosinillumordi- nem cceli ad angelos lucis : « Erunt enim, ait ipse Dominus, sicut angeli Dei (Matth, ii). »
CAPUT VII.
De eo quod Apostolus ; c Decebat enim, inquit, eum propter quem omniOy ct per quew omnia^ » et quod parum nobis sit scire quod per eum, nisi etiam scia- mus quod propter eum facta sit et angelica crea^ tura, et omnis creatura,
Adhocadsupradictam similitudinem et illud pul- chre accedit, quia, sicut legimus, vir nonnisi pro- pter amorem sobolis conjugem ducit, sic et Deus Paternonnisipropter amorem Verbi Buicreaturam rationalem, creaturam aogelicam de qua nunc lo- quimur, et creaturara bumanam de qua post baec ioculuri 8urous, cundidit. Hinc Apostoius de illo scilicet Dei Filio loquens : Decebat enim, inquit, eum propter quem omnia, et per quem omnia,qui mullos filios io gloriam adduxerat,» etc. Non solum hoc dixil, « per quem omnia, » sed primum dixit, « propter quem omnia, » quia viJelicet ipse est omnium causa. Per ipsum facta est ista lux, quia sic scriptum est : « DixitDeus : Fiat lux, et facta est lux. » Si dixit et facta est, utique per Verbum facta est. Sed parum est scire hoc, etenim plus babet delectamenti haec senlentia fidei, sciendo quod etiam propter ipsum facta sit, BCilicet ut ipsum in semetipsa creatura h«c haberet, et habendo lux exibteret. Ipseenim lux est, et utique lux non facta, lux ab aliquo illuminata, 8edilIuminans,etproinde lux vera. Comparatione ejus qualiscunque )ux,qoi- vis aogelus lucis, recte et fideliter negaturesse lux. Hinc JoannesevangelistadeBaptisii.a Joanne:ctNon, inqult, erat lux, sed ut testimonium perbiberet de lumine. » De ipso autem Christo Domino : « Erat, inquit, lux vera, quae illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum {Joan, i). » Joannes et quivis angelus lucis, sive homo filius lucis, siclux dicitur vel est, taoquam lucerna, id est, lux non ca- rens materia : Verbum autem Dei, Verbum Deus ipsalucis est substantia.Nec enim aliud est illi esse, et aliud lucere ; istis autem aliud esse, et aliud est Iucere.Diligeodo quippe iucera, ipsi sunt lux,Hicut econtra apostatee angeli odiendo lucem tcncbree sunt.
80
ftUPEKTI ABBATIS TUITIBNSIS
60
»1 CAPUT viir.
Item de procexxione Spiritu.^ sancti : quod in nos homines duobus datU dif^undatur, aiteto quod est in remissionem peecatorum^ attero quod est in divisiones graUarum ; in tanctos autem angelos uno tantumf guod esl in diVi$iones gratiarum.
De processione Spiritud da&cti, qul hocoperalur, et in illis beatidspiritibufl et in nobis hoininibu8,ut per boc ipsum quod verbum Dei, Filium Dei, tna- nontcm in nobis habenles, Filii Dei nominemui^et Bimus {Joan, ui). hoc insuperiore dixlmus, quod duobus datis, sive per duadatadiffundaiur ;altero quod est dari in rcmissionem peccatorum, altero quo-1 est in divisiones gratiarum.Verum nobis dun- taxathominibusistisduobusmodisdatur.Insanctos
A Adam quasi unoe et nobis faetas est (Oen. iii) ; » cum revera potius propter peeeatum « comparatus sit jumenti8,et simiiis factud sitiliis (Psat xlviii).» £t sieut fllia fiabylonis virgo dicitur cum sit mere- trix (Isa. ilvu). Itaque et quod Ibidem illi dicitur : «OmniBiapispretiosusoperimenttimtuum.sardius, topstius, Jaspis, chrysoiitns, onyx, beryilQS, sap- phirus, carbuoculus et smaragdus (Stech, xtviii),'> qui sanctorumsuntnovem ordinesangelorum^cum improperio dictum esse seutimus, quia sic sibi ille arrogavit, ponen8,ut supradlctum est, « corsuum quasi cor Dei, » et dicens, • in cathedra Dei sedi. n DentquesoliusDei «estoperimeotum omnis lapis» ejusmodi, id est omnis periucidus ordo angelic» dignitatis.sicut dicitur inpsalmo : « Confessionem
autem angelos uno modo, sciticelin divisiones gra- to «^ decoremindulstiamictusluminesicutvestimento
tiarum larga dignatione. aiTusus est. Nam ut in " * * ^ ^ ^ ' '
remissionem peccatorum nuuquam deturapostatis
angplis,Judioium vcrum ruit,etestejusd^m Splritus
sancti. Illi namque cum suo principe diabolo non
per infirmitatem seu per ignorantiami sed per
Buperbiam peccaverunt. Gujus videlioet auperbiffi
magnitudinemSpirituspropheticusapudBxeohielem
donotat verbis hujusceujodi, diaboium coarguens
sub nomine prinoipis Tyri : Eo quod elevatum est
cor tuum, dixisti : Deus ego sum, et in ca*
thcdra Dei sedi, et dedisti tor luum quasi cor
Dei (E%ech. xxviii). >» Item sub nomine Pharaonii^
regis iEgypti : « Bece ego Pbarao, draco rnngne,
qui cubas in medio flumlnum tuorum, et dicis :
Mcu8 est fluvius, et ego feci memetipsum (Ezech.
xxti). » Pro hujusfi^odi superbia sententiam dam*
nationig aBternfle accepit, de coelo projectue (Apoc.
XII) factusque princeps tenebrarum diabolus, qui
fuerat angelus speciosus. Undeapud eumdem pro-
phetam dicitur ei : « Tu signacuium similitudinis
plenus sapieniia et perfectus decore, in deiiciis pa-
radisi Dei fuisti, » et es&tera, usque u repleta sunt
interiora tua iniquitate, et peccasti, et ejecl te de
monte Dei (Ezech xxviii). » Quibus utlque verbls
triaprasdicanturyhorribilisejussuperbiffiinstrumen-
ta,sapientia,decor aivepu]chritudo,maxime ubi sub
nouiine Assur dicitur In eum.omne lignum paradtsi
non est assimllatum illi et pulchritudini ejus.quo-
niam speciosum feci eum. Tertium ejus fuit magni-
tudo, nam « cedri, inquit, non fuerunt altiore9illo
in paradiso Dei, abietesnonadffiquaveruntsummi- D posuil.quemadmodum dicit: « fitposul leinmedio
(Psat. Giii), » id est, decoraconfessione aanctorum (qui omnes lumen, id est, fllii luols 8unt,) aic es indutus, sic es ornatua oi aliquia vestimento buo. Quod nimirum parum est de solis intelligere bomi- nibus, filii luoie ; nam et aancti angeii,imo et pri- mum ipsi lux ei filii live angeli lucis, confeesione sna decora Creatorem snum induerunt,et ipsi 8unt de quibusidemipse Dominus ad beatum Jobdicit. (c Cum laudarent astra matutina, et Jubilarent omnea filii Dei (Job xxxviii), >•
CAPUT IX.
Quod recte et justo Dei judicio diabotum Spirifus sanctus suo respeetu tndignum judicavitf reum BFtemi delicti, et de ruina ejusdem diaboti, et quod positui fuU in monte saneio Det
Quia igitur per superbiam peccavit,recteet Justo Judicio Spiritus saoctus procedens a Patre et Pilio non in illum, sicut in eleotos angelos, sed omnino longe ab illo declinavit,camdem passus ab ipso re- pulsam,quam ex hominibus similibus ejus paesus est, vel patitur dicens .* < Quomodo si coniemnat mulier amatorem suum, sic contempsit me domus Israel (Jer. iii). » Sicutenim itlum populum Israel Btbi adduxit,dt legemsive tabulasTestamentide<iit llli in monte, qui et ob hoc diciuB est mons Dei {Exod, xx), hoc exigens pro cunctis Leneficils suis ut diligerent eum, atque dicens : « Et nunc,Israel, quid Dominus Deustuuspetit a te, nisi ut timeas Dominum Deum tuum, et diligas eum ? » (Detd.x) et multa bis similia.Sic et illum matlgnum in coelo
tatem eju8,etplatani non fueruntsqualesfrondibus illius (E%ech, xxxi). » Cffiterum vera magnitudo Deua est.ctvcrasapientiaVerbumDei,PiIiusDeieBt,etvera puichriludoSpiritus sanctusest; qu8e beataTrinitas sanctorum angelorum etroagnitudo et sapientiaet pulchritudoest; atiliediabolusmagniludinemillam non honorincavit, sapientiam illam non adoptavit, pulchritudinem illam non amavit. Quomodo ergo nisi per ironiam plenus sapientia et perfectus derore exten8Usqueetprotegen8diclturfuisse?(P/(a/.XLVi]i.) Sunt enim In Scriptura sacra ironias gravisaimffi. Exempli gratia, cum dicit saocta Trinitas : « Ecce
monle sancto Dei,inmedio]apidum Ignitorum arr - bulasti (Euch, xxvni). » Hoc ab illo eicigens, ut creatori el tanto largitori baberet gratias, utpote rationalis creatura, et tanquam lapisappositus vel praeparatus in roraminibuBBuis^susciperetligaturas auri vinculum dilectioniB Dei.Nam hoc cst quodea- dem Scriptura dicit .* « Aurum opus decoris tui,et foramina tua, in die qua condltus es, prsparala BUnt (ibid.).}» Itaque quia per nimiam, sicut jam dictum est,8uperbiam rcpulitaseamatoremDeum, etconlempluosamabillo spiritus dilectionispaBsus est tepulsam. Neque enim in semetipso unquam
61
DB GLORIFIC. tRINrt. ET PltOCMS. S. 8WRIT.- LIB. III.
62
recipit illom, qdamvis ita ecHptum ftft : « Abram opud decoris ttti ; ^ iubaaditurenim e&se debuit vei prompfQCu fblt. JostO Valde judieio^Spirttus lanctua nonsicotad nospsccatorpa homines in remissionem pecc&torum proeeditet deinde dividlone» gr&tiarum stiperadilit, Ita ut in illam creaturam et complices ejus maios atigelos fhcere unquam voluit, aut pro- podui!. De hod miror quo8damcontendere,r]icente8 quod statim, ut conditus est, cecidit, cum hoo anihentica nulla Scrlplura tradlderit, Imo et COU' trarium sonet quod hle scrlptum est. Prttmisso namque» « ct roramina tua, in dle qus conditus est preparata sunt, n quid est dicere, et ratlonalis creatOB es, et subtili donatua ingenio, propter quod eicosationem non habes de peccato tuo ; stalim sQbjungit: ^t El posui te in monte ssncto Dei, in mediolapldum ignitorum ambulasti.perfectusinviis tui8,n|subauditur per hypocrisim a dieoonditionis iQSs, « dooec tnventa est iniquitas ib te {e%eeh, xxviii). n Bt mutta bujusmodi, qutt quoniam non possunt solvi, oum sint Verba divinn aucioritatis, necessario nonnulla debet intelligt mof a,lnter lllud quod creatus est et iltud qood projectus est vel de coelo cecidit, Juxta f ft quod dicit ; « Et peccasti, et ejeei te de monte sancto Del. m
CaPUT X.
Resp<msio ad Ulum qui forte qurrit : Ad quid posuU diabolum in monte sancto Uei f et ut quid itli tunta eontutit, eam icifet eum Spiritas ianctus « qui otn* nia scruiaiHr^ etiam profunda Dei f
IHc forte qu»rat aliquis ! Ad qutd itlum talem posuit in monte sancto Dei t utquid lilitanta contu- iit?Nunqoidne8Ciebatt6piritns,quiaomnlascruta« tur, etiam prorunda Dei (1 Cof, n), » quod illelapis durissimus atquc rebellis, non recepturus foret in seaurumopusdecorissuifGur(^rgolIlicpo8uiteum, otanibularetin medio lapidum ignitorum t Hoc qui qusrit, quaeratet illud,cur idem Dominus bominem io paradiso posuit.Neque enim illum in paradiso fO' eit,8ed tolit.Ergo,ait Scriptura, Dominus Deus feoit homiaem,et posuit eum in paradiso voluptatiB, ut operaretur et custodiret illum (Gen.ii). Dicat ergo: Nttoqaid oesoiebat Deusquod futuruin e88et,ut non operaretur etouetodiret illom ?utquidergoilliopo' Buiieum ? Ad b»o, inquam.Nonnesciebat Deus,sed BtM angelam in ooilo et bominem tentteset in para- di8o« ot noUi nereot Sftoulis B0perventuri8,velqu« ia Gorde ersnt hominis, nos Judicia ejus laudare DeseiremaBymultumquedeeseet nobls deoognttiooe Dei, eujue oognitio vlla ftteroA eet, qoemadmodum diott ipse Pilius Dei x « H«c est autem vita (Sterna, utcogooecantte verum Deum,etquem misisti Jesum Christom (Jmh. xvii). » Hoo quod dtzimus per a]i'> qoodsimllemeliuBintelligitur.QumDominusMoysen mitteret ad Pharaon^m, dieeos : «Clamor flliurum Israel venitad me: Vetti,mittam te ad Pharaonem,» etc. H»c quoque dlxit : « 8ed ego ecio quod non dimiitetYox rexifigypti, ut eatis, nieipermanum validam {EMod. tii). t> Attamen Ipstm mantim veli-
A dam non statim exereuit, non statim primogenite iEgypti,vel ipsos iEgypiios cum Pharaone percussit, sed priusmultiset bonieillum sermonlbus convenlt» piuribus signis ievioribusque plagis tentavit,doneo 8cirent> qui viderunteum.tciremusnosquoquequi ]egimoe,gloriflcfltionemDofflini incurribus Pbaroo-* nlB eteieroitUB pJUBiquieJustusestDominus.Pha- rao autemetpopaluseJUBimplue.Sionimirumidem DominuSfnumBCiretdeaugeloilloquamessetmaluB, deboit eum non etatim Judioare,vei drtmdare caete- rlB videntibuB, sed teniare prius, stmiliterquehomi^ nemjUtfCiremuenosquoque cum angetissanctiBab effectis, sive eit operibus, quod boIub sciebAl Deus Jam, nulliB adhuo malis meritis prflScedentibuB, et Boientes juBtitia ejus, vel in iliius angelirulna» vei
« ia hominis posna laodaremus.
CaPDT XI.
Propter quid tam terribiti judicio damnatus fueritfei de eo quod in Apocalypsi dicium est : • Vnum de^ eapitibus bestiae quse habebat capita septem, quasi occisum in mofiem, oi plaga mortis ejussanata estt sivi habet ptagam gaudii ei vimU» »
8uperiusJamdlximus,Spiritum sanctum Paracle- tum, vinumque vel siceram consolalionis ejus, se- eundumvlsidnem LamuelisdandumesseumGerenti- bus et bis qui amaro animo sunt (Prou.xxxt),» id est homlnibu8,etqul peccatorum slbi con8cii,oon8tanter Bccundum Deum et ab hoo seeculo consolationem reoipere nolunt et renuunt. At iiliaposiate angeli, eum suo eepite dlabolo, quam longe fuerint vel sint
M ab isto laudabili mGerore,abistadulciamaritudine, mlrabiliterinnuiiScripturalibriApoealypseos.cuJuB quot verb8> tot pene sunt sacramenta. Imo et amplius dioas, parum enlm pro merito voluminis diotum est, ait beatUB Hicronymus, nam inverbls pene singulis multlpllees latet^t intelligentlft.Quo- modo ergo llle Bcriptura dicit ? • Et unum,inquit, de capillbus ejus, videlicet bestite, quas habebat capita seplem, quasi oceisum in mortem, et plaga mortis ejus sanata est {Apoe. .tiii). » Septem bestiA capita qutt llla erexit eontra mollerem in utero ha- bentem, qu» el elamabatpartuiiensetcruciabatur ut pareret,ut oum peperisset devoraret fllium ejus ; nos auiem inleliigimusscptem regna mundi bujus principalia« sive notissima» quffi a temporepromis- sionis beati seminisquod est Ghrlstus,ln hocstete-
D runt agente diaboto (eujus oorporis sic illa regna recte intelligitur oapita, sicut omnes iniqui recte dieuntur et sunt ejos membra) ut promissio non adlmpleretur,ut Ghristus non nasceretur^aututna- tusmoreretur^etpeHretnomeneJus.Primumillorum fuit regnum ^gyptforum, quod masculos seminis Abrahft omnes Jussit interllei aut in aquis necarl (ExodA). Seeundum regnum Israelitarum carnalium, quodmaximeregnanteetagenteJesabelpromissionis Verbum abolere voloit, cultum Baal superadijicicns vitu]iB,qnod feeerat Jeroboam,et pro bis internciens prophetas eteuffodiensaitaria Domlni {III Reg, xix). TertiumregnumBabyloniorum,quodpopu]ttmiliuft
63
RUPERTI ABBATIS TDITIBNSIS
64
CAptivavity et tres piieros nolentes adorare statuam A qQam erezerat, misit iocaminum ignis {Dan. ni). Quartum regnum Perearum et Medorum, quod agente Aman, universum Judeeorum genus delere voluit (Eifher. iii). Quintum regnum Grflecorum, cujus vires diabolus maximeper AntiocbumEpipha- nem sibi assumpsit, sicut narrant Macbabsorum libri (/ Mach. i). Sextum regnum Romanorum,quod Gbristum et martyres ejus interfecit. Septimum regnumeritAnticbri8ti;dei8torecteintelligaBquod dictum est : « Et unum de capitibus ejus, quasi occisum in mortem, et plaga mortis ejus sanala est {/ipoc, xiii). » Diabolus enim est, vel erit, qui plagam ffiterns damnationis in coelo accepil, sed « piaga mortis ejus, » inquit, c< sanata est, » 8ive,ut postmodum repetitum est, babet plagam gladii et n vixit.Mirabiliterergo,ut supra dictum est^Scriptura hflec duritiem ejus innuit. Quid enim est dicere : Habet plagam gladii et vixit, nisi et damnalus est, et superbit ? Ei quid est dicere : Quasi occisum ca- put in mortem,et plagam ejus sanatam e38e,nisi de perdilione et separatione ipsius a Deo, qu» vera occisio et vera mors ost, non curare, imo et con- temnerc,ac semetipsum quasi viviim,id eeljustum defendere ? Non enim vere vivit, aut vere « plaga ejus banata cst, » sed idcirco dictum est, quia sio sibi arrogat, sic consolatur miser.
CAPUT XII.
De €0 quod dictum est ad bealum Job : « Spiritus ejus ornavitcaglos^etobstetricantemanu ^us eductu* cst coluber lortuosus. »
Q
Igitur non minus scienler quam fideliter dicimus, ad laudem bujus procedentis Spiritus sancti, quia sicut nunc, itaettunc super omne corimpcsoitens justi et recti in processione sua tenuit iterjudicii, donis gratiarum suarum humiles et subjectos per- ornans angelos^et relinquenssuperbosdiabolum^si- mulquecoajplicesejusomoisspiritnssuperbiffifilios, Hinc illud ad beatum Job pulcberrime et vorissime 99 dictum esi : « Spiritus ejus ornavtt coelos, et obsteiricante manu ejus, eductuB est coluber tor- tuosus {Job xxvi). » Neque enim,quoniam de beatis apostolis recte intelligitur boc dictum : « Spiritus ejus ornavit ccelos, ■ idcirco minus verumerit^boc seniire vel dicere deilliBbeatisangelis.quosornavii idem spiritus, novem ordinibus distinctos.Et quia tunc quoque « eductus est coluber tortuosus, • ^ quando dixit Dominus : «Nunc Judicium est mundi, nunc princeps hujus mundi ejicietur foraB (Joan. XII). » quod tuDc futurum erat, quando Bcriptura ista condebatur, non idcirco minus verum est Jam tunc de cgbIo illom fuisse eductum eductione tcrri- fica, cujus meminit ipse Dominus dicene : « Vide- bam Satanam sicut fulgur de coelocadentem {Luc. x). > Imo et adhuc tertia vice est educendus idem coluber tortuosus, summffi Trinitatis adversarius, et proinde trino judicio damnatus atque damnandus, Bcilicet in die judicii, quandofiet illud quod itidem beato Job Dominus loquitur : « Ecce spes ejus
frustrabitur eum, et videntibos ctJnctiB priecipita- bitur {Job. xl). » Nuno vide quanta res, quanli ponderis actio, qoam brevi, quam parco designata est eloquio, dum dicit : « Et obstetricante manu ejus,eductu8 est coluber tortuosuSf »prsmi8B0,«Spi- ritus eju8 ornavit cgbIob {Job xxvi). » Quidnam est obstetricare, nisl nasoentes infantulos excipere et diligenter tractandoad vitam cu8todire?Cumergo hfficdicit,mirabiiiterCreatori8noBtride8ignat,quam habuit vel habet curam, ciroa electam creatnram Buam iam angelicam quam faumanam pro ipsiuB creaturffi humiiitate, sicut scriptum est : • Custo- diens parvulos Dominus, humiliatu8 8um,etlibera- vit me {Psal. cxiv). » Idcirco et plane et quando cceloB illos ornavit,qui8unlsancti angeIi,colubrum tortuosum eduxit, id est diabolum de ccsloprojecit, ot ablato scandalo faceret pacem el concordiam in sublimibus suis. Et quando coelosalioB^id est apo- stolos ornavit,tdcircoeolubrum eumdem tortuosum eduxit, id est, foras ejecit, sicut ipse in Bvangelio dixit, ut liberati per sangulnem ipBius a scandalo peccati, sciremus et possemuB servire Creatori nostro et Redemptori. Et qoando coslos omnes, id est sanclos omnea, tamangelos quam bominep, ila perornabit {Joan. xn), ut et angeli Jam noD habeant negotiumadininistrandi^sicut admtnistrant, et usque ad diem illum adroinistrabunt ; unde et Apostolus dicit : « Nonne omnes sunt Bdministra- torii spiritus, in ministerium mlssi proptereos qui hffireditatem capiunt salutib ? » {Bebr. i.) et homines sive hominum 8piritu8,re8umptiscorporibuB duplici gloria corporis et animffi remunerentur, idcirco colubrum eumdem tortuosum funditus educet, vi- dentibuB enim cunctis praecipitabitur, ut omnia scandala de regno ejus auferantur, pacemque ha- beat illa dormitio, de quri itidem ad beatum Job dictum esl : « Quis enarravit coelorum ra- tionem, et concenlum cceli quis dormire facit ? » (Job xxxviii.)
CAPUT XIII.
De eo guod diclum esi ad eumdem beatum Job : « Quis enarravit ccelorum rationemy » et cur ^at- tem nec ipu Moysfs describere debuerit rationem coilorum, id est sanctorum ordines angetorum, qui primus enarramtratumes terrarum etgenera- tiones /iliorum hominum.
Super fundamentom littere hujus pulcherrimum aique firmi88imum,libenter atque delectabiliter 8u- perffidificavimuB, quoad possumus, co^pti sermonis aurum, sive argeDtum, aut aliquid pretiosorum lapidum ud Idudem Spiritus sancti, qui ornator est ejusmodi coelorum. 8ed interim occurrit qucstio, quia quffiri potest, cnr nuUusenarrare debuiteale- nus rationem eornmdem cceloruro.EteDim cumdicit Dominus : « Qais enarrabit coelorum rationem ? » Bubauditur : nnllus ; ego autem sum enarraturuB. Denique Moyses, qui ante beatum Job, et litteras primas, scilicet Hebraicas, Deo vel digito Dei ecri- bente, sibique tradente, accepit, fere nibil dc illo- rum rtttione coelorum enarravit, nisi hoc tantuoQ.
Co
DE GLORIFIC. TRINIT. ET PROCESS. S. SPIHIT,— LIB. III.
66
« Dixitqae Deus : Fiat lux, et facta est lux, et A vidit Deus Incemquodesset bona, divieitque lacem el tenebras. Appeilavitque lucem diem,ct tenebraa appellavit noctem {Gen. i). » Hoo ergo qusritur, ut jam dictum e8t,cur coBlorum rationem nulluseale- nos euarravit, nec saltem ipse Moysee, qui terrs, id e3l,hominie rationem enarraturu8,de coBlestibue illis BolQin boc breviseime enarravit, eic incertum etquasi sub velamine. ut viz aliqui Patrum spiri- tualium intelligere potuerint, maxime quod Pater Augustinus nomine luoie 8anctosangelo8,et nomine tenebrarum malos angelos deeiirnaverit, quorum divisio, qua diotum eet: u Divisitque Deus lucem et tenebraa,» iiiud indicat judicium quod catbolica Grmiter tenet EccleBia, quia angeli luoie nunquam ulteriaa in tenebras^et angeli tenebrarum nunquam £ Qlterius in luoem redituri 8unt. Quiequis istud qoaerit, cur nec ipse Moyeea de iliis coBlestibus plossivemanireetius aliquid scripserii, aivescribere debuerit,querat etilludour coBlestibus sacramentis Scripturi8,qu« poel illumfulura vel facienda eraot eirca genue humanum, tantumque grossum, aive densum velamen auper faciem suam obduxerit, ut non solum ilii carnales fllii Israel, qui tunc erant videntes cornntam faciem ejus, fugere poluerint {Exod. xxxiv), eicut ueque bodie fugiunt illorum postcri, verumetiam Bpirituales filii Israel, ex qui- bas sumus et noe, vix aliqualenus tractando et retractando Scripturam ejus perepicere possumus, qao tendat ciarita8vultu8eJu8,quo intendant radii cornata faciei ejus. Quaerenti hoc vei illud respon- dere debemus, quia coelestia sacramenta portare tonc non poterat totus fere carnalis mundus, sic enim tuoc erat mundus, quasi pucr sive adolescentulus lascivus atque petulcus, cui pro parte illorum quibus heereditas promittebatur in semine Abraba, quod est Ghrislus, vix posset inveniri psdagogua, qui reprimeret lascivieDtes mores ejus poBua praesente, vindicta praesto appa* renie, ita ut plerosque illorum ignis absumerety terra degluiiret, serpentinus morsus devoraret (iVHm.xvi).Cum igitur talis esset mundus,quomodo illi competeret revelata facie,vel manifestis sermo- nibas enarrari ratiooem co^Iorum, describi sancto- rom ordines angeiorum, cam et ipsa, quee ad ho- mines specialiter pertioent, oportuerit velari mira-
biliaspJendidaspiriiualiumsacramentorumfProiode D aatisfactum sibi essepotet, quiequis illud quDerit, cjr non saitem Moyses, cui Deus u facie ad faciem loqucbatur {Exod, xxxiii), » coolorum istorum ra- tiooem enarravit.
CAPUT XIV.
Be eo quod dictum est ad eumdem beatum Job : c Et eoncentum eceli quis dormire facit, » et qux vel qualis ilta dormitio sit.
Jam nunc ut ad capitulum hic et supra memo- fatum sermo recurrat^quis est ille coeli concentus, et que vel qualis est dormitio ejus. Dixit enim «Etconccntuu) cobH quisj dormire facit?» {Job
xxxvin,) Nimirum ooncentue concore est, et in nullo disaonans cantus, et ejusdero angelicfie can- tionis omniB symphonia iaus est sancta Trinitatis, CUJU8 videlicet laudis summam hanc 80 audiroue in Isaia: <c Sanctus, eanctus, sanctus Dominue Deu8 exeroituum, plena est omnis terra gloria ejus {Isa, vi), » sive pleni sunt coeli el terra majes- tate ejue. Verus et puloher concentus chordis omnibus bene extentie et vocibus cunotis bene con8onantibu8,ex quo, sicutjam supra dictumest, eductus estcoluber tortuosus omni voce dissonus, omni eymphoniae contrarius, sibilator non cantor, non prfficentor aut succentor, iroo quaotum in ipso fuit, vel est, totius sacrffi mueica corruptor. Quomodo illum t^lem concentum coeli Dominus Deu8 dormire fecit, ve) facit? Nimirum dcjiciendo sive ejiciendodeordine vel chorocantantium illum •spe dictum, et espe exsecrandum colubrum tor- luosum, quia dum illum dejecit, pacem flrmavit et concordiam fecit in sublimibue suIb. Pax illa, concordia illa,nonne dormitio est? Quid enim aliud nobis hominibus sanclaet mysticalex repromittit, nisi securitatem illam inefTabilem sub verbo dor- mitionis? « Et comedetis, inquit, panem vestrum in eaturitate» et absque terrore habitabitis in terra vestra. Dabo pacem in Onibus vestrie, dormieti8,et non erit qui exterreat. ■ Bt protinus ostendens quomodo vel per quid efficiaturilla dormilio noetra: • Auferam, inquit, maias beatias, et gladius non traneibit terminos veslros {Levit, xxvi). » Mal» quippe bestiffi sunt maligni spiritue, et inalarum bestiarum caput tst ille colaber, id est diabolus, quorum terminoe jam transivit gladiue, id est eententia damnationie ffiteruffi, quam supra jam diximus. Quid igitur in eermone pulchrius, in re pretiosos isto quod ait, « et concentum coeli quis dormire facit?i> O terquaterque beatus ille concen- tu8 coBli, ubi oninis multitudo et ooncinendo dor- mit, et dormiendo concinit I Sabbatizat enim et dorroitio ejos in Sabbato est ipsa requies Domini, septima diee Domini, et in illam reqD>iem introivit cum concentu interminabili, cum ^oce ineffabili, cum exiensione infatigabili.
CAPUT XV.
Item de eodem concentv^ et de verbis concentus^ sive cantionis illius, quem apud Isaiam audi- vimus : ^Sanetus, sanctus^sanctus Dominus Deus. »
Audivimus, ut eupra jam dictum est, vorba quffidam concentus sive canlionisillius : « Sanctus, sanctuB, sanctus Dominus Dcus {Isa. vi). » Quam pulcher, quam aequalis tenor in verbis, quam cer- tus, quam stabilis ! Nulli gradus suntbic, nullum momentum incrementi sive decrementi in vocibue istis. Unde ergo gradus suos accepit inimicahasre- 8i8?Namac si concentuB ille sic cecinisset: Sanctus, panctior, sanctissimus, et pluraliter addidi3St)t: Domini et dii, non eingulariter Dominus Deud; ita sibi gradus fecit, maxime per os Arii ut diceret Spiritum saiictum magnum quidem, sed Filium
87
RUPBHTl ABBATIS TDITIEN8IS
68
Spiritu sanoto majorein, ei Deo Patre miDorom. ^ runi angalorvm ordinibua loqneoa {HoniiL 34 tK
Uode, inquam, gradua ialos accepit impia vel aerpeniiDa bffiresia» Dui ab ipao coi ibro patre Qiisndacii, quem de coDcentu illo maqua Domiai propter diseonautiam ipaius edu]iit,v*t foraa misit? Liciroo talia boireUoua reuaeat sterui delioti» aicot et pater ipaiua diabolui» qui fecit gradui iatoa» quibu^ DOD ascenditur ad avperoa, imo de^oenditur ad inrerca. In Oaee acriptum eat: • Projeotua eat vituluatuua Samaria, iratu) eatfuror meua in eia; uequequo Don poteruot emuDdari? quia ex larael ipae eat. Artifex fecit iUum, et nou eat Deua (Qs$. vui). 9 Eat aulem bio aenaua, Ne mireria qqod aordea larael, acilicei viluli, quoa tecit Jeroboam, OOD potueruDt aut poaauDt emuu<iari,quiiA videlioet
Evang.^H, li), et apei noair» QongJiudoDa, quod veniuri sumus id itlorum aocietatemi aive, ut ait ipae Domiaua. 2B<)ualitatem,baso ioter osieradscit: « Uti itaque qui parva qua CHpiunt» piq fratribus auDuntiare doq deaiatUDt. in angelorum numerum curruDt, Alii aecretorum cqQleatium summa et ca- poreprievaleDiet DUQtiare.Quo ergo iaii,iQquit,ni8i inter arcbaogelorum numerum depuiantur ? Alii mira iaciunt aigDa, vAlenier operanlur, Quo i&ti, niai ad aupernarum virtutum aoriem et numerum oongruunt? Nonnulli etiam de obieaais oorporibua maiignoa apiritua virtute orationia, et vi aocepte poieabitia qjiciunt. Ouo iati meritum auum, niai inter poteaiatum cmlet tium nQmerum aortiuntur ?
ipae, aubaudiiur viiulus, sive vitulorum oultut ex ^ NonnuUi acoeptia virtutibua oum et bonia meliorea
Urael eai, Neque enim aliunde boe accepit. ut vi- tulum proDeo colerei.aicut Baal et Aatarotht eic; desmoDiorum porteota de vloinia geDiibus i^ccepit, forte erraniibus et per igQorantiam multia pecoan* tibu8,aed artifey feoit illum, aubauditur Jeroboam, aive laraal, aciena quia « non eat Deua artifez, t inquam, aicut manifeate Scriptura dioit ; <(i)i^itque Jeroboam in corde buo: Nuqc revertetur regnum ad Dominum i^avid, ai aaoenderit populua iste ot faciat aaerificia in domo Domini io Jeruaalem. Gt exoogitato coneilio feoit duoa vitulos eureoa (Ui Reg. xii). » Propter exoogitatiouem conailii, pro« pbeta aive Deue ariifioem illum uuncupavit, quia Don ignoranier aed malitioaa peoeavit, et idcirco Qon potueruDi peooata Ula emuudari, ut reeederet
aiut, electia quoque frairibua priQcipantur,Quo iati aoriem auamnisi interprincipatuumnumeroaacce- perunt? Nonnulliaio omoibua viiii8dominantur,ut jure diiinter bomineavocentur« quaUum uni, aci- Uoet Moysi : « ficoe, inquii, DomiQuaiOOnatitui te deum Pbaraonia (Exod, vii). » Ouo iati, niai inter Dumeroa dominationum ourrunt? Non nuUi boein munere virtutia acoeperuDt, ut reoto at alioa judi- care poetint, Quid iati, niai throni aunt oondi- toria aui ? NonnuUi tanta Dei St ao proximi dii- lectione pleni aunt, ui eberubim Jure nomineniur, quia enim cberubim plcniludo uiwHis dioitur. Gt, Paulo dicente, didioimua « quia plenUudolegiaeat dilectio (Apm. lui), a omnea qui Dei at proiimi obaritate pleni aunl, meriiorum auorum aoriem
Israela vitulieauiaaaltem temporeuQiusMregibua C inter cberubim perceperoQt. NonnuUi auperneoon-
auis.Similiter de Ario aeiendum ecteriaquQ hwreti* pia, qui intelligere noluerunt illum concentum coeli, ei maluerunt aeindere uniiatem cautioQia, quia non eet aorum ampliua illum audire eoncen* tum cmli, neque partam aut communionem babe- bunt cum illia, qui per planitiem aive fidei •quiia- tem, abaque illia gradibua ioaequaUiatii vaduot, hiuc ut dormiant et oonoinant Ulic, Juita iUud de Ganticia graduum : « lUuo enim aaoenderuntiribua, tribua Domini, teaUmonium Iarael,ad oonOtendum ncmtni Domini [PsaL cm)\» neque enim emnn- dari poteruDi,8ed immundi eruni etin hocsfleculo, et in futuro,etlaborabunt in aeternum, sicat labo* r^batiUe coluberciroumductor ipsorumiper foretas
templationia facibua acoeaai, ama«do ardeol, io- queodo et alioa acoendunt ct quoa verbo tangunt, ardere proUQua in Dei amore faoiunt. Oui argo ita ed amorem eui GoQditoria inflaBmatt aunt, quo niai inier serepbim aortem aae vooationia acoa- perunt ? •
CAPOT XVIL
Heiponsio ad iilos qui dicuni quoddesinfulisordini-- hus muUitudines ceciderunt^ quoniam secundum Uhm smieniiam beafi Gregorii $x hominibus alii i7i Ulum ii aiii m iiium ardinmn sini oisumpiiy sive assumondin
Dum b«c dicit,8eilicet ex bominibus aUoainan- gelorum, alioa in arebangelorum numero deputari.
narea in audibua et ciroulam babena in oaribus ^ ^«^3 int^r aupernaa virtule», alioB Inter ccBleatee
(Job il), atque ita nusquam sabbetizaaa, nuequam dormienscircuitterram,di88imuIarevolen8quidem, aed non valena faUgationem auam dumrequi^itus, unde venia, reapondet ei dioit: « Gircuivi lerram et perambulavi eam (Job i), •» et maxime boc tem- porebabenairam magnam,quiaacit quod modicum tempus babet, et dod diu iUi circuire Ucet
CAPUT XVL
Senfentia beati papse CwregoHi de illis easiestibus saneiorum angelorum ordinibus ; qui vel quai^ iiominfs cujm ordiuis socioiMm soriioHiur.
Beatua papa Oregoriua de illio eealeelibus sanoto-
poteatntea, aiios inter principato8,aUo8lnter domi- Batlones, alioa inter tbrono8,aUo8 inter eberubtm, alios inter seraphim accipere sortem ao» voeatio- nis, nonnulUsolent as8erere,quod de singulisordi- nibua multitudinea ceeiderintquod iUdeminsingu- Ua ordiniboa ruinc debeantexhominibuaraparari- Quid ad bao dieere potuimas, aut poasumus? Roc enim pertinet ad raUones illas, de quibusscriptum el aupra flsemoratnm est :«Nnnquidno8triordinem eflBU,aut ponea rallonesejoa in tcrra ?M(yo^.xxxviii ) Dieimua ergo : 8i de Scrtptura qualibet canonica eonflrmare poasent opinionein illam, qus prfiventi
DE GLORIFK. TRINIT. BT PROCBSS. S. SPIRIT.— LIH. IIL
70
sunt, dicentef : Aog^los fiive epiritus illos, mox ot A timari.Deniqoequihabentinlefpretationeinsernno-
creati •unt,ioHuiaordinibueconttituia8e,moxqueet illoa ceoidiaae, et isto» in icradibua auia peratituae, coocedenduin eaaet opinioni. Nunc aulem non ita eat, Nuila eoin) Scriptura canooiea opinioni ilU auffragaturt iioo et propbeticaveritaa apud Eaecbie* lein oppido refragatur (gMi;A. zxn), ut longe ecpra inenioravioiua. Proinde recte econtra quatrimua : Qaid illi apiritua beati remuneraiioofa acceperunt pro eo quod, peocaniibua apoataUciaapiritibua, ipai peceare ooloerunt ? 8i enim jaro tono erant ut nune lUQt in ordinibua eoia atabiliti ao perfecti angeli, arcbaogeli, tbrooii dQminatioQea, priacipatua, po« teatatea, virtuiea, eberubiro atque aeraphim, quo- modo exinde tam multi cadere potuerunt? Verbi
num, ut aattem in ona lingui possint onunliare aenaum Scripturarum aJ utilitatcm audientium, nonne angoH aunt ? « Labia enim aaf^erdotis, ut DominuainM^laebiatOustodiuntaoientiamjetlep^em requirent ex ore ejua, qnia angelus Domini exeroi- luum est (Maheh, i\) » Qul autem otiam genora linuuarum acceperunt, in hocipauro nen una lingua, verum etiam variia linguia elQeere poasint, et de genie in genlem tr&naferre aodilatare Verbum Dai, quod mazime aanctia datum eat apoatolia, nonne merito dicontur et aunt arobangeli ? In discretione apirituuro nimirum dlgnitiitem judiciariam recle intelligia, quod Jure vocentur tbroni, eo quod de epiritibua Deoin ipa: prcaidente, Judteare noverint.
gratia : 8i erant in ordine Seraphim« id eat, eorom ^ juzta illud : «c Noiite omni apiritui oredere, aed
aDgelorQm qui divioi amoria igoe ardenl, sive incenduDt, quomodo eziode ezcldare potueruot; imo qooosodo ounquam illiua amoria dulci Mrdora areiaae putaodi auot? Veriua ergo et rationabiiiue boc dioiqaoaqQiain remoneratiooe pro eo quod noa peccarunt, et Creatori aQoanbJici niaiueruot, ordi* De« illoa acceperunt quoa babeot nunc, in booipaum ordioati* verboque Doroioi et apiritu oria ejua fir* mati, utacopUQacaderei id eat peooare non poaaint» aicutlapidoa aupra mamorati.auroaatrioti, lenentor inordioibuaauia diapoaiti acQundum aoientiam arti* Qcia lifaqdo ordinati, ordinando ligati,ut ezeidere 000 poaeint, nee aliod doetoria aupra dioti aereio beoe reoipore no» compellit.
CAPUT XVIII. ,
Alia scientia de iimilitudine novem ordinum ange^ lcrttfn, 0t novem chariimaium Spiritus sanctif qux Sicwdum ApoUolwn homintims data suni^ dicifn* tem ; « 4/it quidem peir syiri^um dalur iermo sq* piemim, » etc,
Nnno )aai« qoia aermo idem noa Iffiliflcavit secun*« dom apeclem quam Dominuaipae fundavit, dicens: • ^ualee enim aunt angelia, cum aint fllli resur- rectioBte {Lue. zz), » qola, inquam, BomuB ejos* dem novenlaordinibusdiaponendijperpulchrum est eoBBiderare, quia quot aunt lllic a Spiritu oria I)o* mioi ornanQeota eoalorom, tot aunt bio In homloi- bua aanctiaab eodem apiritu diviaioneagratiaruro. Sie enim ait Apoatolua : « Unieuique aotem datur manifeetatio Bpiritua ad utilitatem : alii quidem
probate aplritoa ai ez Deo aont (/ Joan. iv). » In gmlia prophetica non inoongrue dominationora agnoaeitur auctoritaa, quia profecio regibua quoque propheta dominati aunt, mazimeque Kliaa et Eli- aflBue, nam Eliia^o quoque olamavit rez : « Pater mi, Pater mi, eurrua larael et auriga ejua (IV Heg. ziii), » caBteriaque regibue propbets dominati aunt, et mazimo prophetarum Moyai dlctum eat: t Ecoe conatitui te deum Pharaonia (Exod, vii). » Fidea oonne prinoipatum meretur? Denique et Abraham (Hom, iv), et laaae, et Jacob,etDavidpropterfidem, aivojuatitinm Ode, patriarchio» id e8i,Ptttrum prin« cipeanominati aunt, et Peiruaquoque apoatolua ob ezeellentiam fldei, prineepa apoatolorum nominari meretur. Brgo et oronea querum fldes praeelarior habetor, reote prinoipatue nominantur, et Ipaifra* tribua auia, alve Becleaila Ghriati principari, id eat, prvaaae digni habentur. Oratia sanltutum et operatio virtutum hoomaxime differunt, quod gra- tia aanitaloro clrcainflrmaoorporaexpenditur, sive periiopoaitienem manoum,elve per alium quemlibel modum. Operatlo vere virtutum eztrinsecus ezhi- betur in rebua ezterioribua, in elementia bujua mundi,aieutmazime fhtetum eat per manum Moysi, qui eirca corporuro sanitatem ferre hoc sulum fe- ciftee legitur, quod Mariae aororia aose lepraro 89 aanavit (Ifum, zii). Quibua ergo gratia sanitatum data eat, nonne inter potestates, et qnibua operatlo virtutum data eat, nonne Jure reputantur inter Tir- tute^ ? Porro qoibua aermo acientias, ipai aunt tan-
per8pintumdalursermoBapienti«,aHiautem8ermo D qoain cherubiro, et quibua sermo aaplenli» datua
seientieaeeondnmeumdem8piritum,aIteri fldes in eodem 8pir<ta t alii grtttiaaanitatum in ono Spiritu; alii operatio virtutum, alii propbetia, alii discretio spiritnum, alii genera lingoarum, alii interpretatio sermonuoa. IIsc autem omnia operatur unus atque idem BpiriUie, dividena ainguUa prout vult (I Cor, in), » Hoo ergo qoi peppendit, aeilicet eleetionem ez homlniboa tot eaae chariamatom varietate orna- tam, quol ordioiboa illos beatoa apirituB constat esae dietinctoa ; potest etiaro apte aecunduro eadem ehaH»mala conjicere, qui vel quales hominea, qui- baa aut cujus ordlnie angella aimiles debeant exla*
est, ipsi sunl t&nquam aeraphim. In iila gratia mazimeapostoloa Pauluaclaruitfbabuit enim scien- tiam 000 solum Dei, verum etiam sfficuli ; in ista vero Joannca dilectua Docaioii cujua acrmo totua veraatur circa cbf^ritateDn, qua vera aapientia eat, et auditorea Intendit aceendere igue amoris Dei, seeundum ipaum vocabolum Bcraphim.
CAPUT XIX.
De eo quod Aposioius dicit : « Nus^uam enim angelos apprfheHdiit t^ ifmen Ahrahee apprehendii. »
Adde lllud quod idem Apoatolua dicit. « Nuequam
L
71
RUPKRTI ABBATIS TUITIENSIS
7i
eaion BDgdlosappreheDditySedsenienAbrabaBappre- A illacivitasezaDgelisethominibusconetattadquatn
hendii{Hebr. ii). » Quorsum islud? diximuB enim looge superius, quianobiBhominibueduobusmodi? daturSpirituBsanctua altero quod est in remiBsio- nem peccatorum, altero quod est in divisionee gra- tiarum. In BanctOB autemangelos uno modo,8cilioet in diviBiones gratiarum, larga dignatione effusue est. Nam ut in remisBionem peccatorum nunquam detur apostaticis spiritibDs, Jodicium verum fnit, et estejusdemSpirituB sancli. Ut ergu quantum Crea- tori debeas» homo perpoDdas, et causam tuam me- lluB ipse disceroaB, « adde quod DUi^quam aogelos appreboDdit, > sed humanam de semine Abrabe naturam appreheudit tali appreheDsione, ul Auctor BalutiB tue diguaretur per pasBioDem mortis con-
lantumcredimu8humanurageoQaa8cendere,quanto8 iilic contigit electos aDgeloe remaosisse, sicut scrip- tum est : « GoDstitoil termiDos geDtium, juxta nu- merum angelorum Dei. n Quod ScripiuraB testimo. niuro,fateor,utrum ad haDcrem coDflrmaiidam aatis idoneum sit ambigo. Presertim quia jaxta Hebrai- camveritatem.interpretante iseatoHieronymo, tali- ter scripturo est : t Ck^nstituit terminospopulorum, juxtanumerumfiliorum lerael. » Quffilitlcraqualem adhuc sensum possit habere, postmodam dicemus. Nunc illud dicere prestat, quia propter illa verba qus dixit : Sed ut compleretur electornm numerua, homo decimosestcreatus. Solent plerique arbitrari, quod si omnes angeli t^erstitissent, nuUaque ruina
summari. Quota in boc est porliodebiti tui debitae g facla fuisset ex eis, non crearetur, neque fuisset
gratiarum actionis ? angelos et creavit et eos qui non peccaverunt magoincavit, te autem et creavit, et cum uoifersus io AdampeccavissetJustiScavit et insoper magnificavit. JustiOcavit, ioquam, dalo illo Spiritus sancti quod est remissio peccatorum, quo electio creatur» aDgelics, quia Don perierat, non indiguit : magnificavit alio dato ejusdem Spiritus sanctiquodestdiviBio gratiarum;qaorumin primis illos ccelestes spiritus ornavil, sive magnificavit. Angelorum itaque DeuB est, tibi autem idem Deus esl et Pontifex, simul vero et angelorum et homi- num Rex, unus idemque Dei Filius est. Cum heec ita sint, putasne plura in altari pectoris tui ligna, quam angelus, habes ad nutriendum ignem divini
oausa cur deberel homo creari.Quod ei conceditur, cavendum est ne ita pueri simus, ut exiitimemuB Deuro nullum ante ruinam angelorum de homina creando habuisse propositum, sed postquam casue iliecontingit,tuncdemumiIlivenisseinmentemcon- siliumhajusmodi, scilicet, facere genua Dostrum, ob recuperandam muttitudinem domus seo familisd suae qum ceoidit.Reotiu8 ergo dicitur, quia non bo- mo propterangelos, imo propter hominem quemdaDQ angeli quoque facti sunt, sicut et ceteraomnia,te8- tante Apostolo comdlcit: « Decebat enim eum propter quem omnia, et perquem omnia(0f6r.ii), » cujus capituli memoria nos non prasterivit in primo libello prssentis operis, cum de principio
amoris? Scriptom est enim in eancta ac mystica p loqueremur, in quo creavit Deus ccelum etterram
lege Domini : Ignis in altari semper ardebit, quem nutriet sacerdoSySubjicienB mane ligna per singulos dies (Levit, vi). Igni denique ligna subjicere^ eet commemorationem, beneflciorum sanct» TrinitatiB Jugiter habere, et propter hec in amorem ejus magis ac magis proficere, etinterim ardere aliquan- tisper, dooeo veniat id quod perfeotum est, Bicut in Isaia scriptum eet: t Dixit Dominus, cujus igniseet in Sion, etcaminus ejne in Jerusalem (I$a. xxxi). » Sionnamque praesensEcdesia est.Jerusalemautem illasupernaciTitas, idestsanotorum aogelorura uni- versitas, de quibus nobis hacteous sermo esLErgo « ignisDomini in8ion,et caminus ejuB in Jerusa- lem, » id est, abundantia divini amoris quaa illic est prassenti dilectione Dei, sic major esl, sicut parvo
Sienimverumdicit,imo quiaverum dicit Bvange- lista : « Quod factum est in ipso, vita erat (/oan, i), » nihil excipiens, prsmiBeratenim : Omnia peripsum faota 8unt, et sine ipso factum eet nihil; quanto magishomo iste decorus, ab ipso Verbo In anitalem persons assumendus angeli, qua antequam angeli fierent, in ipso vitaerat? Testatur et hoc ipsa Ba- pientia, quas non est aliud quamipsum verbum,dum dicit: «Dominus possedit me ab initio viarum sua- rum, ■ et cieterausque « quando appendebat fun- damenta terras, cum eo eram cuncta componens, et ludens coram eo omni tempore.ludens in orbe ter- rarum [Prov. vni). nStatimquesubjungit: cEt de- liciffi meas esse cum filiis hominum. » Quidnam hoo est, nisi ac si dixisset : Antequam Deusquidquam
sive quantulocunque igniculo grandiB et valide D faceret a principio, et quando hvo vel iila faciebat,
Buccensus caminus fortior est.
CAPUT XX
Item sententia B, Gregorii in illo versu cantici Deu-' teronomii : « Consiituit terminos gentium, juxta numtrum angelorum Dei, » pro quo nos secundum Hebraicam veritatem interfnretante B, Hieronymo^ ita legimus ; « Con»lituit terminos populorum juxta numerum fitiorum Israel, »
Ait idem doclor supra memoratus : « Decem drag- masmulierhabuit quinovem sunt ordines angelo- rum, sed utcompleretorelectorum numerus, homo deoimus est creatu8.»Idem posi aliqua : « Superna
hoo erat in proposito, ut ego Veirbum Dei, Verbum Deuscaro fierem, et in bominibus habitarem magoa charitate et summa humilttate, qua verfe delicias sunt.
SS GAPUT XXI.
Probabilius dici posse^ quod non tam homo prapter supplendum angelorum numerum, quam tt angeti et homines propter hominem Jesum Christum facti sunt,
Igitur probabilius boc dicimus, quod non tara homo propter snpplendum angelorum nuroerum, qaam et angeli et bomines, propler unum homiaem
73
DE GLOUIFIG. IRlNIT. ET PROCESS. S. SPIIIIT. — LIB. III.
74
Jesum Ghristuin facti suot, ut qnoniam unusidem- ^ AUiBsimus gentes, quando separabat filios Adam ,
,N . . _»,_ fi constituitterminospopulorum juxtanumerumfilio-
rum Israel. Pars autem Domini popuius ejus, Jacob
funiculu8haBredilali8eju8(iWrf.).>. Nirairuministis, et in his quae sequunlur commemorando beneficia Dei, hoc intendit, ut benevolentiam alliciat iUius popuU circacultum Dei, vel amorem Patris sui. Qui possedil, inquit, et fecil, et creavitte. Qualem au- tem ab initio, vel quanto a numero cospit posgidere taU possessione, ul iUe homo Jacob gens flerct, aut populus existeret? Nimirum ab ingressu sive introitu Jacob in iEgyptura, dicente Domino ad il- lum : « Ego sum fortissimus Deus Patris tui ; noli timere, descende in iEgyptum, quiain gentem ma- gnam faciam te ibi. » Et post pauca sic scriptum
qae et Deus ex Deo natus erat, ethomo nasoiturus erat, haberet, prsparatam ex utroque latere fami- liam, hinc angeiornm, hinc hominum, ot ipse Deus, et bomo, Dominus et creator angelorum, Dominus et Creutor atque Saivator emineret hominum san- clorum, Oominus, inquam, in eis sicut in doroo sua, Rcx in geate sua, Deus in majestate sua. Quia, eieut dictum jam est, « et propter ipsum, et per ipsum omnia. » Hoc aspicientibus nobis pulchrum est etiam iUud attendere, quia non ante sed post- qiiim ad Abraham factum est Verbum de promis- sioae tam beati seminis {Hebr. ii), de adventu vel nativitate tanti hominis, codperunt sancti angeU coDgaudenteshominibusvisibUiterquoqueinterdum
illad exhibere miniBterium, de quo Apostolus : n est : « Omnes animse domus Jacob, qucs ingressa • Nonne,inquit,omne8 8piritusadminiBtratoriT8unt, sunt in ^gyptum, fuerunt septuaginta. » Porro Jo-
missi in miaiBterium (ffebr, i], » et ita famiUariter Qt bospitio quoque illorom suscipi dignati sunt, et appositum sumere cibum more hospitum hominum {Gen. xviii), et multabeneficia per eos administrata sant, sicut passim testatur ipsa Sacrarum bistorica sive prophetica series litterarum. Verum nos de ilUs ipsorum beneficiis sive ministeriis alio in opero dlxi- mus aUqaid, quod intitulatur De victoria Verbi Dei. Hic tantum hoc meminisse libuit, quod recle a VerlK) promissionis, quod factum ost ad Abraham de semine ejus {Gen. xii), in quo benedicerentur omnes gentes, quod estChristus, cosperunt angelo- ram minisleria cum hominibus celebrari sive fre- qaeotari, ac si dicat nobis Soriptura, quia Jure pa-
seph et duo filii ejus, Bphraim et Manasses in ^gy- pto erant. Itemque scriptum est : « Erant igitur omnes anime eorum, qui egressi sunt de femore Jacob septuaginta quinque (Gen, xlvi). » Profeclo Jttxta hunc numerum fiiiorum Israel, qui tunc popu- lu8 esse ccepit, Jamdudum constituerat « Dominus terminos populorum, quando, sicut ibidemdicium est, divisit Altissimus gentes, » et separabat fiiios Adam propter superbiam, ubi turrim Babel sdifica- bant. Ulam namquedivisioneseptuaginta tres, quod aiunt scriptores, vel polius, ut ratio declarat, se. ptuaginta dua gentes totidemque linga» per terras ease coeperunt, quae crescendo provinciasetinsulas impleverunt. Hinc beatuB Hieronymus ubi Dominus
tribns illis angeli famulabantur, quorum ex semine ^ dixit ad Petrum : < An potas, quia non possum ro-
gare Patrem meum, et exbibebit mihi modo plus- quam duodecim legiones angelorum {Matth, xxvi). • iUius Jam dictn muititudinis gentium sive populo* rum, hoc modo meminil. Una legio apud veteres sex millibuB oomplebatur hominum. Pro brevitate tem. poris, numerorum non accurrimus explicare typos. Tantum dixisse sufficiat quiaseptuaginla duo mlUia angeiorum, in quot gentes hominum lingua divisa est, duodecim legionibus fieri manifestum esl. Non- nibil igitur ponderis habet secundum huno sensum littera hsc : « Gonstituit terrainos populorum Juxta naraeram filiorum Israel. » Quantum enim valet ad exigendam Israelis benevolenliam circa Deum, quod curo Jam haberet Deue septuaginta geotes, dimissis
OBsciturua erat angelorum Dominus.
CAPDT XXII.
Qttaiem sentum kabere pouit littera hsec, quam te- cundutn Uebraicum beato Hieronymo interpretante legimus : i CondiiuU terminoM populorum juxta numerum filiorum Itrael. »
Proposaimus supra dicere, qaem sensum habere possit littera bec,qaam secandum Bebraicum beato Hieronymo interpretante legimus : « Constitoit ter- mioos popalorum, )uxta anmeram filioram Israel {Deut, xxxii)* Jt Nam quod Juxta aliam editionem legitor:8tatuiiterminospopuIoramjuxta nuraeram aQKeloruro Dei, eensum haberet firmiorem auctori-
tate Bupra dicti dootoris eximii, si Hebraica quoque D ^'^'^» ^^^^^ elegit sibi in gentem septuaginta duos
veritas sie haberet, ut septaaginta transtalerunt, joxta numeram angelorum Dei. Primum ergo qoa- renda est iatentio Moysi in VerbiB istis caotici Deu- teronomii : « Interroga patrem taum et annuntiabit tibi, majores tao8 et dioent tibi : Qaando dividebat
homines, vel paulo plures^ quia JoBoph cun: filiis suis in iEgyplo erat ? Unde fit ut reete propter pau- citatem cum admiratione legatur: « Pars autem Domini populuB ejus, Jacob funioulus httreditatis eJuB. »
Fatml. CHJUX.
75
RUPERTI ABBATIS TUITIENSIS
76
84 LIBER QUARTUS.
CAPUT PRIMUM.
ProposUio, dicere aliquid de humana creatura ad laud^m S. Trinitaiis ad honorem Spiritus sancti de Patre et Fitio procedentiSy cujus in ista creatura vntde clara rutilant bona,
Sapientis ylri est, dum aedificatdomum suam, fo- dere in altum, et ponere fundamenta supra pelram. c Deecendit pluvia, aitDominus; veneruntflumina, et flaverunt yenli, et irruerunt in domum iiiam, et non cecidit, fundata enim erat supra petram (Mattih. vn). » Nimirum illi virosapienti aliquatenus etnos extremum cupimus aesimilari. Quolies enim cupien. tes ezigere aliquod boni ac fidelis sermonis sdifl- cium, quflBrimus ac tenemus aptum sive conveniens quodlibet capilulum de auctoritate divina, aucto- ritate oanonica, sive prophetarum, sive aposlolo- rum, ut sdiflcemus super fundamentum illorum, profecto fodimus in altum et ponimus fundamenta supra petram. Ac proinde si descendant loquaces pluvifiB saecularium, maximeque sophistarura odibi- lium, quibus sua stipula suumque placet fenum, nostrum autem viie est aurum sive argentum. Ei nostri lapides pretiosi contemptibiles sunl, si, in- quam, vonianl flumioa haareticorum, et irruant in domum nostram, non cadet, quia supra petram fundata est. Igilur de humanacreatura jam dicturi aliquid,ad gloriam et laudem sanctaeTrinitatis,ad honorem Spiritus sancti de Patre et Filio proceden- tis cujus in ista creatura valdectara ratilantdona, qu8srimushocfundamenlum,etin omni portiuncula sermonis nostri certum desanctis Scripturis tenere cupimus capitulum, quia videlicel hoc est,sicut Jam diximus, fodero in altum, et ponere fundamenta Bupra petram. Primum capltulum hoc est.
CAPUT II.
De proposito Dei dicentis : » Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram, »
c< Faciamus hominem ad imaginem et similitudi- nem nostram (Qen, i). » Hino ait fldelis David : c Manus tuae fecerunt me, et plasmaverunt me totum in cirouitu (Psal, cxviii ; Job, x). » Fodiens hic in altum ut fundamenta ponam, qualem invenio petram, nisi ipsam beat» Trinitalis intentionem di- centis : « Faciamus hominem ad imaginem et simi- litadinem nosiram? » Qucnam erat intentio vel quid erat iu intentione ejus, nisi is quis nuuo sedei ad dexteram Patris « mediator Dei ethominum, homo Ghristus Jesus ? » (/ Tim, ii.) Si enim, quod saepe dictum, semperque sciendum est, non solum per ]p8um,verum etiam, utApo8toIusait,propteripsum omnia, quanto magis humana propter ipsum facta est creatura I Gum ergo dicit : « Faciamns homi- nem ad imaginem et similitudinem nostram, » pa- rum eat ad oonsummalionem propositi Dei hoo at-
A^ tendere, quod omnes electi (Hebr. ii), « qui secun- dum propositum vooati sunt sancti (Rom, viii), » et rationales creati, et simiJes Deo sunt futuri, tan- quam patri suo filii, Juxta illud : ■ Charissimi nucc filii Dei sumus, sed nondum apparuitquiderimus ; scimus quia, cum apparuerit, similes ei erimus, quouiam videbimus eum sicuti est (f Joan. iii), » parum, inquam, hoc est, nisi hunc hominem atien- das qui ipse est, ut Apostolusait, c imagoDei invi- 8ibiIis(Co^.i),B etstcutidem alibiloquitur:« Splen- dor glorias et figura substantiffi ejus (Hebr, i). » Nunquid enim cum hsc diceret beata Trinitas. « Faciamus homincm, » et cstera^ de homine isto nihil cogitaverat aut proposuerat, sed postquam peccavit Adam, tunc demum istud cogitavit Deus,
n ut homo fleret Dei Filius, ob redimendum huma- num genus. Diximus de hoc in prscedentibus, cum do angelis loqueremur, quia si verum dicit, imo quia verum dicit Evangelista : « Quod factcm est in ipsovitaerat,» nihil excipiens, preemiserat enim : • Omnia enim per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil (Joan, i), » multo magis homo iste ab ipso Verbo in unitatom personoB assumendus, antequam ongeli flcrent, « in ipso vita erat, » ei hoc cratpropositum ejus deliciosum,sicutSapientia loquitur, quas non est aliud quam ipse Dei Filius : t Dominus possedit me initio viarum suarum, an- tequam quidquam faceret, a principio, » et cstera qusB ita concludit, « et delicia? xaem esse cum flliia hominum (Prov, viii). »
C CAPUT III.
De eo quod ait beaius Job, et post eum David : c Manus iuae fecerunt me et plasmaverunt me. »
Magnum igitur negotium, et res valde cperosa, magnum sanctse Trinitatis exigebat consilium ut taliler diceret : « Faoiamus, » et sic dicendo, quasi semetipsam una Patris, et Filii, et Spiritus sancti divinitas ad operandum hortaretur, tali modo ut rem bene porpendentes, reote dioaot sancti supra dicti : c Manus tu» fecerunt me et plasmaverunt me, da mihi intelleotum (Psal. cxvin), » — « ma- nu8 tua fecerunt ct plaamaverunt me lotum in cir- cuitn (Jobx). » Quid enim tale creatum est in die- bus primis? quid tale factum est in iilip generatio- niboe cesli et terrae ? In iilo die, quo tecit Dominua Deus coeium et terram et omne virgultum agri ? Pulchre ergo dictum et magna cum reverentia est 85 audiendum, quia cum de singulis operum Dei speciebus, narrans Scriptura dixerit : c Dixitque Deus : Fiat » hoc vel illud, de homine solo narrat Deum dixisse : « Faciamus (Gen. n). » De singulis vcro diebus, sive dierum operibus nos latius alio ia opere traotavimus, in quo neo illud diligentiam
D
77
DB GLORIPIC. TRINIT. ET PROCBSS. S. SPIftlT. -^ LIB. IV.
78
Dostnm preterivit, qaia septies Deus dixii : « Fiat, » A
et si DOD eodem verbo, tamen eodem modo usus
dicendi quem imperativutn modum appellant gram-
matici, ct sepiies bonitaii ejus opus suum compla-
cait, diceDte Scripiura : « Et vidit Deus quia bonum
esi (Gen. i), » qus videlicet bonilas Dei non est
aliud, qaam sepiiformis Spiriius Doi. De bomine
autem non dixit : Fiat homo, sive producat terra
bomiDem,8ed « Paoiamus, » ait, ac deinceps ita scri-
ptom esl : « Pormavit igiiur Dominus Deus homi-
nem delimo ierrae, et inspiravit in faciem ejus spi-
racalQm vitae [Gen, ii). » Nimirum ubi dicit : « For-
mavit de limo terne, » quod est plasmare, locum
sive causamprflebuit admirationi nostree,scicntiam-
qoesQggessithumiliialinostrae, ut diceret : u Manus
tose fecerunt me ei plasmaverunl me. » 0 igitur n
magnamspeciaculum, grandemiraculum! Putasne
5aQctiaDgeIi,quijam fuerantconditi,3ciebant quid
tanto molimine plasmaior Deus inciperet operari ?
NimJram abscondiium eratilli sacramentum, si ve-
rom loquitur Aposiolus, imo qui in Apostolo loqui-
tur Cbrisius. Ait enim : c< Mihi minimo omnium
saQcloram data esi gratia hseo, in gentibus evaoge-
lizare iDvesiigabiles dividas Ghrisii, et illuminare
omoes, quae sitdispensatio sacramenli absconditi a
sccalis in Deo qui omnia creavit, ut innoicscai
priQcipibus et poiesiaiibus in coBlesiibus per Eccle-
aiam multiformis sapientia Dei (Ephes, iii}. • Solus
plaemator ipse sciebat et in semeiipso absconditum
habeat tan»ummodo dignitaiem futuri operis prae- signans qaalitate operationis, operando manibus
BQis. G
CAPUT IV.
Quodmanus aui pedeiinDeonomint^ quemadmodum innobiSy sicut pukiverunt hi qui pro rusiica sim- plicitale dirti suni humaniformii, et de eo quod scriplum esi in Jsaia : « Quis appendit tribus digitis molem terrae^ ct libravit in ponaere montes^ ei colles m siaiera f »
Nec vero hoc dicimusaut opinamur quod manus ftot pedes in Deo slni, quemadmodum in nobis, sicot putaverunt hi qul pro rusiica simplicitate dicoQior humaniformii, sed pluraiitaie manuum, dam dicitur : « Manus ius feceruni me, t pluraliias ionaiturpersoDarum, sicut ei alibi pluraliiate irium digitorum. Scriptum quippe est in Isaia:«Quis appendit tribus digitis molem terr», et Ilbravit in D poDdere montee, et coUes in statera? » {Isa. xl.) Tribua enim digitis, id est, Iribus^personis unius verae summas Deiiaiis. Gum ergo dicit : « Quis ap- peQdiitribue digitis, » sapiens responsum expostu- latut dicaa: Tu, Deus, appendisti. Quod cum re- spoQderi8,placeii]Ii utquaeras adhuceidicas: Ubi ? qooaiodo? qualem molem terres? quos montes? qQtles appendi atque libravi colles ? {PsaL cxlviii.) Taliter percuactanii pulchrum est ui respondeas illi: Oomine, si dicam, quia ierram inanimatam et ioaeosibilem, quam calcamus pedibos nosirls, tu tppendieti •upernihiluro, neque enimaliquibussQs-
teniatur columnis, sed tu eam posiiione preecepii tui fundasti, ut siabilis sii, monies ei colles (qui 8unt ierrae tumores) con&isiere jussisti : verum qui- dem dico, sed parumesiad gloriam ei laudem Tri- niiatis, quum per Iresdigitos nobis insinuatam esse vis, cujus capax non est ierra haeo inanimata et insensibilis. Plus ergo dicam, quia ubi vel quando dixisti: « FaciamuR hominem, > ei de limo terras masculum et feminam creasti sive plasmasii, ei be- nedixisii eis, dicens : c< Grescite et multiplioamini {Gen, i); v ibi sive iuno t tribus digitis molem ier- ree » appendisti, « montesque in pondere, et colles in staiera » librasti. Tunc illam terrae molem ap- pendisti, qu» nimirum digna eratappensioneirium digiiorum tuorum, scilicet moniem illum magnum, qui secundum visionem Danieiis implevii orbem ierrarum {Daniel. ii). Et illos montes in pondere, atque illos collos in siaiera librasti, de quibus Apo- Biolus dicit : « Nam quos praescivii, et praedesiioa- vit conformes fleri imaginis Filii sui, ut sit ipse pri- mogenitus in muliis frairibus. Quos autem praede- Biinavit, hos et vocavit ; et quosvocavit, hos et ju- stiQcavit ; quosauiem justificavii, hoset magniflca- y\i{Rom. viii), » Verissime nihiihorum in praescien- tia ei prffideaiinatione defuit, quando dixlBii : c Fa- oiamus hominem ad imaginem ei similitudinem nostram, » et creaeti maBculum et feminam, ei be- nedixisti dicena : « Grescite et multiplicamini. » PraeQnitum habebas numerum multiplicitatis eo- rum, prfficognilum habobas modum crementi, id esi, meriti singulorum, et appendebas pondus me- ritiin libra sive Btaterajusiffi remunerationis.Quid autem illi, quos non tetigerunt hi ires digiii in ap- pensione ejusmodi, id est, quos non prffidestinasti in hoc Yerbo benediciionlB : « Gresoiie et multipli- camini,»quorum8uperfluamuIiiplicitasdepeccato, vel propler peccatum venit te dicente ad mulierem : « Multiplicabo srumnas iuas, et conoepiuB tuos {Gen. iii). » 8i fllii benediciionis quos naaci jussisii, dicendo: « Grescite et multiplioamini, > recte di- cuntur et sunt montee et colles iribuB digiiis appensi sive libraii, quid de illiB protinus censet in eodem prophoia Spiritue Banotu8,quo8 viliata caro protolit, aut profert ultra modom et multiplicaii sunt auper numerum ? « Ecce, inquit, gentes quasi Biilla situlffi et quasi momentum staierffi reputatSB sunt; ecce insulffi, qoasi pnlvis exiguus. Omnes genies quasi non sint, eic suni coram eo, ei quasi nihilum et inane reputaiffi suntei {Isa, xl). » Quid rogo, vel quantum est stilla situlffi ad magnos monies ? quid pulvis exlguus, qui levi venlo aufertur ad colles siabiles, qui de loco suo nec per terremotum, nec per to- niirua moventur ? Sic omnes niii hujus sfficuli quan- tumlibeialii videanlur et magni sint in oculis suis, nihil 8unt in comparatione flliorum benedictionis, qui, seoundum proposiium tuum, Triniias Deus, «c vocaii sunt Bancii (Rom, iii), » quos ante Sfficula prffiscitos et praBdesUcatos, suis quemque iempo- ribuB in nominetoovooasti^JoBtiflcasti etmagnifi-
79 RDPERTI ABBATIS TDITIBNSIS
casti»quorum magnitudotunc clarissimeapparebit, A
80
quando constitutns dicetareis : « Venile, benedicti Patris mei, possidete regnum, quod vobis paratum eat a constitutione mundi (Matth. xxv). »
GAPUT V.
De eo quod ait Dominus Deus : « Ecce Adam quasi unus ex nobis factus est, sciens bonum ei malum ; » ad ipsum Adam : <« Quia pulvis es, et in pulverem reverteris. »
Procedamus ulterius. Propositum quippe nobis est sanct» Scripturie agram perambulare et qus- rere et demonstrare thesaurum sancti nominis bn- jus, Patris, et Filii, et Spiritus [sancti, sic in agro
CAPDT VI.
Exclamatio supra prophetm^ qui post illud supra dictum : « Quis appendii tribus digilis molem ter- ras, n protinus subjunxit : « Quis adjuvit Spirttum Domini, aut quis consiiiarius fuit et oslendit illi ? »
Dicigitur exclamare libet cum propheta, qui cum dixisset : <( Quis appendit tribus digitis molem ter- rs, et libravil in pondere montes, et colles in sta- tera » oujus oapituli supra meminimus, protinus snbjunxit : « Quis adjuvit Spirilum Domini 7 aut quis consiliarius ejus fuit,et ostendit illi ? Gum quo iniit consilium, et instruxit eum, et docuit eum se- mitam Justitiae, et erudivit eum prudentia, et viam prudentifls ostendit illi ? (/*a. xl.) ■ Exclamatio sive admiratio hsc, uimirum et si in aliis mirabiiibus
isto abscondilum, ut tamen inveniri posset ab his g ^yjg^ pgyg^ congrua est, maxime in isto, vel pro isto
qui Deo divites esse volunt. « Ecce, inquit Deus, Adam factus est quasi unus ex nobis, sciens bonum et malum (Gen, iit). » Nnnc ergo ne forle mittat maoum suam, et sumat etiam de ligno viiae, et vi- vat in sternum, S6 emisit eum Dominus Deus de paradiso voluptatis, ut operaretur terram, de qua sumptus est. Et ad ipsum Adam dixit : « Quia pul- vis es et in pulverem reverteris (ibid,). v Quodqne ani dixit, nimirum omni generi humano dixit : Bt concedit dictioni vel judicio,imo misericordissim» providentiffi ejus, bumilitas hominis, dum in psalmo dicit : « Hane sicut herba transeal, » subauditur homo sivenaturahumana, « manefloreat et trans* eat, vespere decidat, induret et arescat, quia defe-
consilio tuo locum habet, quo sic bene consuluisti humano generi, ut diceres ironia quidem gravis- sima : • Ecce Adam quasi unus ex nobis factus est, M quia videlicet sic serpens dixit : « Eritissicut dii {Gen. iii), » statimque subjungercs : « Nunc ergo, ne forte mittat manum suara, et sumaletiam deligno vits,etcomedatetvivat insternum (ibid.). » Hoc denique cum consilio locuta es, o beata Trini- tas ! Est enim consilium apud te ; si non esset apud te consilium, non diceret propheta : « Domine, con- silium tuum antiquum verum fiat, c et Psalmisla dicat:«Gou8ilium autem Dominiinsternummanet {Psal, xxxii), M Eet ergo consilium apud te Deusin Spiritu sancto sicutet fortitudo ; undeidem Spiritus
cimus in ira tua, et in furore tuo turbati sumus BicdiciturSpiritusconsilii,sicutet,8piritusfortitudi- (Psal. Lxxxix). )»Et est sensu8:Dixi, ne [avertas ^ nis(/*a«.xi).Videritquidsentiataliquis,egoinnulIo
hominem in humilitatem, tamen non id oro ut homo statim ex quo nalus est, Oat immortalis et impassibilis, sed potius concedo divinae sententiae, qua dixisti : » Quia pulvis es, et in pulverem rever- teris, » scilicei, ut ipse appareos « sicut herba mane, » nimirum viridis et pulchra, « transeat, » id est, ad modnm ipsius herbs dcQciat. Hoo modo sive tali ordine. « Sicut herba mane, » ita homo in Juvenlute positus floreat, id est vigeat, el postea ab ipso matutino flore juventutis transeat in vesperum seneotutis, et in illo vespere positus decidat, id esl, moriatur et post mortem induret, id est rigidum oadaver flat. Et deinde aresoai, id est, aridus pulvis existat. Recte et valde prudens concessio, quia vi-
magis admiror, in nullo magis amplector altitudi- nem oonsiiii divini quam in isto dicto vel facto, quod dixit homini : « PuUis es, et in pulverem re- verleris (Gen. iii), » et emisit eum, ne comederet de ligno vitaj et viveret in eeternum. Audebo igitur oirca illud consilium versari el respondere percun* ctationibus istis, quoniam et si verum Apostolus dicit:«Quisenim cognovit8ensumDomini?»(R(7m. XI.) et ut subaudias nullus, tamen idem alibi loqui- tur: (> Nos autem sensum Ghristi habemus [lCor. XII.) » Deniqueantequam oonsiiium istud antiquum iniret Deus, nolius sensum ejus cognovit etnullua extrinsecusconsiliariusejus fuit, nuncautem post- quam factum est, cognoverunt multi, et ut verbia
delicetnon solummodoconcedendum, verumetiam D utarejusdem Apostoli, manifeste magnum est pie-
omnibus modis laudandum est providum sanote Trinitatis consilium, cujus est vox ista secundum pluralem numerum : « Bcce Adam quasi unus ex nobis factuB est, » sicut et illa de qua supra jam tractatum est : « Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem noslram. » Laudare vel satis consideraremenshumananonBufTicitadaHitudinem hcgus divini consilii, quo beata Trinitas homini mortuo morte peccati, qute mors anime eat, neccs- sariam providit mortem corporis, prsparatum ha- bens apud se bona artis instrumentum, quo posset per mortem oorporis mors animadestrui.
tatissacramentum,quod manifestatum estincarne, Justiflcalum est in spiritu, apparuit angelis, cre- ditum est mundo, assumptum est in gloria. Percun- ctabor igitur sicut percunctando ipse propheta per* cunctari nos docuit, et respondebo prout GhristiHna fldes ad respondendum nos instruxit.
CAPUT VII.
liem de eadem exclamatione : Quis adjuvit Spiritum Domini ? et de obedientia FiYtt, quod ipsa aajuverit Spirilum Domini.
Quis adjuvit Spiriium Domini ? Laborabal enim
Spiritus Domini. Denique si quis alius eum laborare
81
DB GLORIFIC. TRINIT. BT PROOESS. S. SPIRIT. — LIB. IV.
82
fecit, ut dicatei : Laborare me fecisli in iniquitati- \ et ipse volenBessecumflliishominum/aissetnobit
bustuie;8i qaishominum contristavit eam,ut recte
dicatApoetolus: « Et nolile contristare Bpiritum
sanclum Dei, in quo signati estis in die redemptio-
Dia {Ephet. iv), » maxime Adam illum contristavit
et laborarefeeit in iniquitatibaaeuiSjquibttsomnem
posteritatem suam antequam nasceretur invoivit et
prsdamnavit. Quis in hujusmodi labore adjuvit
Spiritnm Domini, volentem supplantare auotorem
peceati et reformare justitiara naacituris filiis bene-
dictioni8,ne periret benedictto qua benedicens dixe-
rat: « Grescite et multiplicaroini. » Qois, inquam,
ilium adjuvit : Verenullut ezlrinsecas^sed solain*
triasecoe eapientia Doi, obedientia Fiiii Dei. Puta
ergo dizisae in ilto consiiio Spiritum Domini. Bcce
homo,sive bumannm genus cum sit mortuum Be« n
cuodum animam, si vita corporis vixerit in aeter-
Dum, non erit qao recuperetur.Quin autem ad haec
sapientia Dei? Filias Dei? « Holocaustum,ait, pro
peccato non postula8ti,tano dixi : Ecce venio (Piol.
Tii). » Ego ego ex antiqais,antequam terra fieret,et
dum fa«G vel illa fierent, dam tecum essem cuncta
eomponens, jamdudum pro delioiis meis habebam
• esBc cum flliis bominum {Prov. viu), » Sed ecce
oportet ut omnee moriantur morte carnis filiihomi-
Dom, quoniam morte animeB roortui sunt. Non ego
Bublerfugiam propo8itum,et renuam esae cum filiis
hcminum.Imo in majore necessiiate majoremcon-
firmabo charitatem. E( «ecce venio, » laliter ut
causa iiloram flam • holocaustum et pro peccato.»
locutus hoc unum de similibus, ut secundom car* nem moreretur, maneret ipee soluSy nec esset in quo, vel per quid Divinitas nobis propitiaretur. Nunc autem quia dixit Deus homini :« Pu]vise8,et in pulverem reverteris.» Dicit Job : « Inveni in qoo propitier ei (Job, xxxiii), » et quid est illud ? Ni- mirum ut debeam per omnia fratribus aasimilari, subauditur absque peccato, sicut dictum est alio loco : Tentatum aulem per omniapro similitudine absque peccato {Hebr.iv), c 0 inventio mirabiJis I ob hoo tradendumessemorti Filium^ul servoDomi- nus deberet repropitiari.
CAPUT VIII.
Ilem de eo quod ibidem in prophela icripium est : u Cum quo iniit comUium^ et instruxit eum^ et docuit eum semitam justitix, eterudivit eum scien* tiam ei viam prudentiss ostendit iili,r Et responsio ad illam percunctationem secundum Apostolum di' cenlem : c Sapientiam loquimur inter perfectos, ■ Et alibi : « Nobis autem revetavit Deus per Spi- ritum, »
Istam Justitiee semitam quis eum doouit ? istam prudentiae viam quis ostenditilli ^Estenim « ibiet semita et via, et via sancta vocabitur(/ia. xxxv), » ait idem propbeta. Et aliis quidem semita, id est angustior via ;aliis autem via,8ubauditur planaeive amplificata, et quibus vel qualibus est semita? quibusitidemvelqualibus eet via^Nimirumsefflila illis est, qui non sapiunt ea quie Dei sunt, Bcilicet sapientibus hujussaeculi, de quibns vel qualibus
Ouid in hoc consiliarius fuit, et ostendit illi ? Vere ^ Apostolus oum dixisset : « Quoniam Judaei signa oollus extrinsecu8,8ed ipse Dei Fiiius spontaneam ^ petunt, et Grcci sapientiam qucrant ; nos autcm
offerens obedientiam consiliarius fuit,imo e8t.Unde propbeta loquitur : « Et vocabitur nomen ejus Ad* mirabiHs,Consiliarius (/«a.ix).»Gumqao iniitconsi- liometeum ?Vere cum nulio extrinsecus^sed intrin- secus instruxit in abscondito Trinitatis rationabi- liter diffinitam estdecere eum,8icat Apostolus dicil: «Propterqaemomnia,etperquemoronia,qaimult08 filios iu gloriam adduxerat (^66r.ii],»Jamperpre- Bcieotiam et pnedestinationem anteomniaseculaaa- ctorem salatis eorum per passionem consummari. Qoid rogoista consummatione decentius^quid ista rationabili S7 charilatepulchriu8?Httoe8t semitaju- 8titi« qoam nullus extra docuiteum ;hfic est scien- tia qoa nalius erudiviteum;haec est via prudenti»
prsdicamus Ghristum cruoifixnm, JudflBis quidem Bcandalum, gentibus autem stultitiam (/ Cor. i), » postroodom ait:ff Sapientiam autemloquimurinter perfect08;8apientiamvero non hujus 8sculi,neque principum huJa8saeco]i,qai destraantar ;8ed loqui- mur Dei sapientiam in mysterioquflBabscondita est, quam prflBdestinavitanlesascula ingloriam nostram, quam nemo principum hojus ssculi cognovit : si enim cognovissent, nunquam Dominum gloriaB cru- cifixissent (/ Cor, ii). » Nimirum istisvel omnibus qui ejusmodi sunt, ista ratio JuBtiiiflB^de qua nunc loquimur : Bemita est, id est, via tamque arcta, ut pauci eint vel fuerint ex eis qui invenirent 'eam. Porro via prudentiffi, via,inquam,id est, plus quam
qoam nulius ostendit ill],Bed ipse adinvenit. Vide D semita istis est^qui diligunt illum,quorumvelqua-
ergo.NieiprflBcautum fuisset nesumerethomoetiam de ligno vitflB, etviveret in detemum,quale8 fierent veifieripoBsentwdeliciflB huicsapienti» Dei,essecam fiiiis hominam ? > (Prot^.viii.^Si enim necfiliihomi- Dum, qai mortai erant secandum animam, secan* dom camem morerentur,nec ipse Dei PiliusdignatuB esse cum filiis bominum, secundum carnem more- retar, quid deliciosum illi aut quie utilitas nobis, illum esse cuni filiis hominum ? Nulla, sicut enim ^rannm framenti cadeuB in terram, nisi mortuum foerit ipsuoi Bolom manet (^oaji.xii),itaniBietno8 omoea fllii hominnm Beoundum carnemmoreremury
Uum est unuB idem Apostolus quiprotinusBubJun- git : « Nobis autem revelavit Deus per Spirilum suum, » et caetera usque «spiritualiBhomoJudicat omnia, et ipse a nemine Judicatur ; quis enim co- gnoYtt seneum Dei qui instraat eum ? nos autem Bensam Ghristi habemus (/ Cor, n). » Oergoquam pulchra via prudentifle, quanta pulchritudojustitifle in verbia crucis,de quo lunc loquebatur Apostolus diceoB: • Verbum enim crucis pereuntibus quidem stoltitia CBty hiB autem qui Balvi fiunt,id est nobis, virtOB Dei eet (/ Cor. i), » et de qoo videlicet verbo craois mentio nane nobis ocourrit,contemplantibU8
83
RUPBRTI ABBATIS TUITIBNSIS
84
illud concilium Trinitatis, quod admiramur cum propheta dicente: « Quis consiliarius ejus fuit, et ostendil illi? »(f5a.xL.) Audemus nos adjungere bis qui dicunt: « Nobis autem revelavit Deus perlSpi- ritumsuum,» audivimusenimdicentem DeiFilium, cum dignaretur baptizari a Joanne,nimirum bapti- smo poenitentiffi : « Sio enim decet nos implere om- nem justitiam {Matih, iii). » Audivimus el Aposto- lum dicentem : « Quia decebat eum auctorem sa- lutis per passionem consammari (Hebr, ii), » qus videlicet passio pcenitentiaB illius,quam obimplen- dam omnem justitiam suscepit, consumraatio fuit.
CAPUTIV.
De illa ironia Dei sive sancUe Trinitatis^ gua dixit : Ecce Adam quasi unus ex nobis factus est^ sciens bonum et malum, » cum jam prsemisisset : « Quia pulvis eSf et in pulverem reverteris, » et guomodo illa ironia in serium conversa est, quanao novus Adam Jesus Christus Jactus est una persona ex tribus personis sanclae Trinitatis.
Nonergodubitamus,quiasimuI ut sancta Trinitas
hanc ironiam edixit ; « Bcce Adam, quasi unus ex
nobis factus 68t,scieo8bonum et malumi»cumjam
prffimisisset, « Quia pulvis es, et in pulverem re-
verteris, » Jainque fecisset Ada et uxori ejus tuni-
oas pelliceas, et induisset eos, taliier in eodem
oonsilio pertractatum est,ut diceret : Non esl Adam
factus ut putabat, quasi onus ex nobi8,imo amisit
illud quod habuerat,Tei habere potuerat ex nobis.
Sed decet nos implere omnem justiliam, taliter ut
unuB ex nobis fiat quasi Adam,id est,ita fiathomo,
ut ait etiammortalissecundumcarnem sicut Adam,
et tali morte moriatur, quasi sceleratus, sicut est
Adam, etinter iniquosreputelur {Isa, Lin),qualium
omnium exemplam est Adam. Per hoc enim flet ut
quam multi flliiAdam flant, quasi unus ex nobis,
nequaquam a sua spe decepti, eicut deceptus est
Adam ; fiant, loquam, « quasi anua ex nobis, » id
est, fiant fllii Dei per gratiam, fratres et cohneredes
unici Filii, quiest unus exnobis. Nonne sic factum
est ? Non ergo dobitamus in illo Trinitatis consiiio
Bio fuisse dictum sive traclatum,Filius Deianusex
illistribus per8onis,bonum promalo,idest,graliam
pro rapina>eddidithomini,ractusquasi Adam.Unde
et dicit:ff Oblivioni datus siim,tanquam mortuusa
corde, » id est mortuus morte animm, « et factus
sum tanquam vas perditum (Psal.xxx)^ » nimirum
ut fuit Adam,etffistimatussumcum descendentibus
in lacum, qualium primus faclas est Adam, etfa-
clus sum, idest, reputatus sum sicul homo, sine
adjutorio,subauditur divioo,et sicul vuinerati dor-
mientes in sepuloris, id est, oppressas tam actua-
libuB peccatis quam ei peccato originali, quodfecit
Adam cum esset inter mortuos lit>er, videlicet po-
testatem babenssumendi animam meam postmor-
tem, quffi libertas mortuorum non est. Ita plane
factum est, ao perinde conversa est ironia illa in
serium, ut veraciter dicas ; 0 Trioitas Deus, « ecce
Adam qaaBi unuset nobis faotas e8t,)»id e8t,homo
A in unitate persons provectus est in Filio,qui unus est ex nobis; homo,inquam, Filius Dei factus est, ethio est novus Adam multorum filiorum pater, quorum uuiversitas,» quasi unus ex nobisest,» id est.Filio Dei similis.Hinc est illud SSquoddicunt: « Scimus quia, cum apparaerit, similes ei erimus, quia videbimus eum sicuti est (/ Joan, iii). »
CAPUT X.
De fide, qux est unum et prxdpuum danorum Spi- ritus sancii ;quod ipsa insanctis antiquis Patribus
primis tanti sacramenti ianiae salutis praparatio fuerit.
Ad tam mirum tamque ineffabiie saoramentum nimirumgrandipraeparatione opus erat.Quavelcu-
H Josmodi prsparatione,ni8i flde ? deniqueperculpam perfldi» et ambitionis nimie, sese indignum Deo fecerat Adam, credendo serpenti magis qoamDeo, et ambiendo ceUitudinem illam,quam primus amb* ivit ille, dicens in corde 8uo : « Ero similis Allis* slmo (Isa, xiv). » Quid enim aliud mendax illepro- misit, dicendo : « Eritis sicut dii ? » Econira,pre- paratione opus erat fidei et humilitatis, ut salvo ordine Justitiffi, dignos se redderent fllii bomioum illa gratia quam proposuerat 8apientia,quam inteU ligimus et scimus ipsum esse Dei Filium dicen8,ot superius memoratam est,» et delicis meeeBsecum fiiiis hominum (Prov, tiii).» Unde hsc praparatio, scilicet fldcB, nisi ex dono tuo venlt^o Spiritus Do- mini? Heo enim de divi8ionibu8gratiaram,qua8tu operaris. una et optima est,dicente Apoatolo: «Alii
C quidem per Spiritum datur eermo sapientisB, alii autem sermo scientissecundumeumdemSpiritum, alteri fides in eodem Spiritu (/ Cor. xii),» et cstera qaarum videlicet gratiarum nomerum novenarium pulchre, ut arbitror, superius asBimilari diximua novem nominibus ordinum angelorum.Gum igitur dicil idem Apostolus : « Fide plurimam hostiam Abel quam Cain obiulit Deo,per quamtestimonium conaecutus est justUB, testimonium perhibenteDeo muneribuB ejus etper illamdefunetusadhuc loqui- tur ; fide Henoch translatus est,ne videretmortem, etnon inveniebatur^quiatranstulit iliumDeue ; ante translationem enim testimoniumhabebatplacuisse Deo : sine fide autem impossibile est placere Deo (Hebr, xi). » Cum, inquam, hec et cstera dixit :
D Admirationem nobis adauget, ut dicamusmagis ac magis.sicut supramemoratuspropheta dicil:«Qoi8 adjuvit Spiritum Domini ? » (Isa. xl.) Imo ubierant illi adjntores tui,o SpiritusDomini.Quorumvelqua- lium unus loquitur Apostolus : « Dei enim sumoa adjutores, » subjungens : « Dei agricultura estis, Dei eediGcatio estissecundum gratiam.quffidataest mihi, ut sapiens architectus fundamentum posui, alius autem supersediQcat (/ Cor,in).n Ubiiinquamy erant, quando ponebas iila fundamenta terr£,inos primo secundum fidem PatresEcclesiffi ? Nam bodie ubicunque fundamenlum boc ponitur, abicunque fide8faBdatar,maiti cjuamodi A4jatoreaflnnt»muitaa
85
DB GLORIPIC. TRINIT. ET PROCESS. S. SPIRIi'. — LIB. IV.
86
voces prndioatoram» maUi libri prophetaram et A. apo<ttoioraro, multa aigna rrequentia ad confirma- tiooem dictorum. At vero tunc c quis te adjuvit, o Spiritus Domini ? »quid babuisti hujusce adjutorii? Tu solaa absque libris, absqae signis vei portentis scripsisti, ul es digitus Dei iDcordibuseorumScri- ptaraDj hauc, id est fldei sclentiam, per quam, vel u in qua testimoniom consecuti sunt senes {Hebr, xi), » ait idem Aposiolus, scilicet Abel, et ceteri antiqai Patres usque ad Hoysen, quorum in cordi- bus absque libris cffiterisque adjumentis fundamen- tam hoc, te ponente, fundatom est.
CAPDT XI.
Quod illo tempore non solum fides, verum ttiam prO' phetia ante dUuoium sanctis iltis a sancto Spiritu data fueritt prout volttit^ et de sacramento numeri quo ait Lamech :« Septuplum ultiodabiturdeCain^ " de Lamech vero septuagtes septies. »
G^terorumquoquechartsmatumnonnihiljamtunc
temporis senibus sivepatribus illis divisil idemSpi*
ritus sanctus prout voluit,scilicet prophetiam,8ive
scientiam divinam. Nam scientiam hamanam non
adeo nos hic attendimu8,quam homano pierumque
iogenio consequunlur et illi,qui sunt sine fide, vel
exspectatione hojus Paracleli. Verbi gratia, mnsi-
cam,cuju8 ita meminitSoriptura in illoquiseptimus
fuit a Cain,<c et nomen fratris ejus, videlicet Jubal»
fuitTubal, ipse fuit pater canentium cythara]et
orgaoo {Gen, iv). • Divinam aotem scientiam dici-
mus, qoa divinum aliquid sive spirituale sapit, ut
est illud :.« Septuplum,iDquitLamecb,ultiodabitur
de Cain ;de Lamechvero septuagies septiesU^id.)*'^
Hujus namque dicti memini88e,et hucrespicere di-
gnatus esl ipse Dominus.qui ferenihilabsqueScri-
pturarum aucloritate loquebatur,dam Petro dicen-
ti : « Domine, qooties peccabit in me frater meus
et dimitlam ei? osque septies? ita reepondit : Non
dico tibi» Petre,u8que septies, sed usque septoagies
septies {Matth. xviii). » Divinus namque eensusin
verbis istis latet, qoi ex ratione numerorum faoile
colligi potest. Nam septenarius numerusyin quo est
posilum peccaium Cain, dicendo : « Septies ultio
dabitur de Giin.viDsolubilis estjoeque enim partes
habet mediam aot tertiam ; aut alias prsBter solas
aDitates. Numerus vero septuagesimus septimus
pneter onitales habet etiam alias partes^in quas resol-
Tator,8oilicet8eptenariam et undenarium ; denique D
septies ondecies, siveundeciessepties, septoaginta
septem suot. Recte ergo el pulchre.sicutpersepte-
nariomjn quo numero.sicut jam diximuSySignatum
est peccatum Gain,in8olabilisiDtelligilarultio,qus
deip8odataest,eoqaod impceDiten8fuerit,et persep-
taaginta 8eptem,in quo numeropositumest vuinus
sive livor Lamech, dicendo de Lamech vero lxxvii,
8olobilisintelligitaraltio,ide8t,qaamaliqaandoter-
minet, vel finiel remi88io,et hocessequodDominus
Petro dizit : « Non dico tibi septies, sed usque se*
ptoagies 8eptte8,»id est.noncuiquam impOBnitenti,
ftd omni pmniientiam agenti dimittes.Prophetiam
qaoqoe evi illios homlDibos Don omnino defoisse.
vel iliud pro exemplo sive teslimonio sit, quod in
canonica legimus Epislola JudsB apo8to]i:«Prophe-
tavit autem de his septimus ab Adam Henoch di«
cens : Ecco venit DomiDus cum sanctis millibus
suis facere Judicium contra omoes inique agentes
{Jud, xiv), • etc. Quae prophetia et si de notis non
habet exemplum litteris anle iliam Epistolam apo-
stoli, DOD tamea leviter potest coDtemDi, quod
ApostolusChristi, prophetatum fuisso scripsit, et
Per Spiritum saootum scire potuit.
S9 CAPUT XII.
Item de charismatibus Spiritus sancti, quod illo tempore et fost iUud tempus ante adventum Spiri* tussancti tn remissionem peccatorum datus non fuerity quodque datw ejus iunc prseparationes fue- rint reaenerationiSf qua nunc sunt fHii Dei, et de eo quodait beatus Job de illis, quta concepti non viderunt lucem,
Uisetaliis charismatibussuisSpiritus saDctusho-
mines illustraado, siDC dubio multitudinem Jam
tunc fecit flliorum Dei, quamvis paucos, quamvis
taolum duos aut tresantediluvium manifesteScri-
ptura nominaverit. Gam CDim coBpissent, ait, ho-
mines muUiplicari super terram, videnles filii Dei
niias hominumquod e88entpulohrs,acceperunt8ibi
uxores ex omnibus quas elegerant (Gen. vi), » fi-
liosDei illos qui de stirpe Seth, et filias [hominum
illas nominaDs qus de stirpe Gain procreatas fue-
runt. VerumtameD, qaamvis filii Dei jam tunc no-
minati fuerint, propter fidem et propter cflBtera, de
quibu8diximu8,charismata Spiritus sancti, nonjam
tunc eadem oharismata hoo perfecerunt, ut essent
filii Dei, sed prsBparationes erant generationis, imo
regeneratioDisfiiiorum Dei,iDquo coDSummatisunt
tam veteres quam Dovi, Deo provideDte, ait Apo-
stolu8,ut non sine nobis consum^narentor (ffd^r.xi).
Nam per sanguinemhuJu8 8oliu8,tamilli quam nos,
Spiritum sanctum in ista gratia, qus est remissio
peccatorum, accepimus. Id quorum, videlicetvete-
rum et DovorumdistiDctioDO, illud perpeuderepul-
cbrum e8t,quia oum,8icut alio io loco dixima8,duo
suDt data saacti Spiritus, alterum [iu remissioaem
peccalorum,alterum io divisioDes gratiarom ; vete-
res prias io divisioDCs graliarum quam iDremissio-
nem peccatorum acceperuat, nofi autem, scilicet
nos, qui post passionem Cbristirenascimoraotre-
nati somas, prius in remissionem peccatorum
quam in divisiones gratiarum accepimus, prster
Cornelium de Actibos apo8toloram,et eos qui cum
illo erant,super quos, antequam baptizarentur<( in
remissionem peccatorom, cecidit Spiritus sanctus,
et erant loquentes lingnis, et magnifioantcs Deum
{Act, x). » Ratio quippe temporis hoc exigebat,
propter eos qui crediderant ex Judsis, et gentiles
nisi circumciderentur, ne lioeret illis, videlicet
credentibus ex Judeispertinacius dicere :Quarein-
troistis ad viros prsBputium babentestmagisqueda-
retur iibertas Pelro, ut diceret ad eos : Quis prohi-
bet baplizari eo8,qui Spirilom sanctam acceperunt
sicot nos ? Itaque de illis, scilicet de veteribus san-
otis sive filiis Dei, maxime qui ante diloviom foe*
87
RUPERTI ABBATIS TDITIENSI8
88
runt,recle dicas illud mysticum beali Job,quiacon- A cepti Don viderunt lucem. Gratia namque Spiritua sanoti, qui esl ipsa benedictio Palria et Filii, qua benedixil Deusmaaculum etreminam}dicen8:«Cre- scite et muitiplicamini, » sterilis quidem deinde nunquam ruit,quin tanquam miiternus uteruscon- ciperet Glios Dei ; sed quianon perveneruntadjam dictffi remuncrationis diem, imo ncc cogniti sunt mundoperalicuJu8 8criptursnarrationem,nimirum quasi conoepti non videruut lucem. Proinde bis omiseis, jam ad cstera tran&eamus.
CAPUT Xlil.
Dc tribus flliis Noe^ ex quibtis reparatus est orbis, et guod valde nolaudum est^ trina enuntiatione reno- valum super eos verbum benedietionist quod Deus super primos homines edixit, et qnod Caxn potius n paler quam ipsum Ckam maUdixit.
<( Noe virjuslusatquc perfectuBingenerationibus suis. Cum Deo ambulavit, et genuit tres filio8,Sem et Cham et Japhet (Gen. vi). « Ez ietistribushomi- nibus reparatus est orbis, et quod vatde notandum est, trina enuntiatione recovatum est super eos verbum benedictioois, quod Deus super homioes primos edizit: « Egredere, inquitDeus ad Noe,de arca lua, et uzor tua, filii tui et uzores filiorum tuorum, et ingredimini super terram. .Crescite et mulliplicamini super eam {Qen, viii, iz). t Itemque secundo : « Benedixitque Deus Noe et filiis ejus,et dizit adeos : Crcscite et multiplicamini| elreplete terram. » Ac deinde tertio : • Vos autem crescite et ingredimini super lerram et replcLe eam (ibid,). » Nonne ergo Trinitas quas illic se 08tenderatin ser- ^ mone, ipsa hic sese ostendit in opere? Nam illic dicendo : • Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem no8tram,et ecce Adamquasiunusez nobis faotuB est,» niniirum seostendit ia sermone, ethic reservatos babens tres filios Noe, et benedi- cens eis trina benedictione, ut essent initia tanUe reifScilicet reparandi generi8humani,prorecto sese ostendit in opere. Nec vero sacramentum boo imminuit culpaunius ez illis tribus viri8,sicut nec prffivaricatio Ade destruit Sacramenium verborum ejus, quffi dizerat : « Hoc nunc os ez ossibus ineis, et caro de carne mea {Gen. ii). » Unde Apostolus: « Sacramentum, inquit,boc roagnum e8t,ego autem dico in Cbristo et in Ecrlesia (fip/ies.v): » Quaprop- ter valde notandum quod p8terNoe,cum didicisset D quffi fecerat ei filius sunsCbam, non dixit : Male- diotus Cham.sed : « MaIedictu8,ait,Chanaan,8ervu8 servorum erit fratribus suis \Gen, iz). » Neque enim dccebatut in illum maledicti plagam mitteret homo sapiens, in quo Deus benedictionem dederat inter fratres Buos.benedicendosimul omnibusillis tertio, sicut Jam dictum est, eldicendo: « Crescite et multiplicamini, sicut neo ipse Deus^postquam eodem modo benedizil Adam et Evae, dicens : Gre- scite et multiplicaoiini {Gen, iii), » verbum benedi- ctionis itain contrarium mutavit,utdiceretad eum, quod poBlea dizitadCain :« Nuncigiturmaledictus
eris super terram, » et ad Berpenlem : « Quia fecisti hoc, ait, maledictus eris inter omnia ani- mantia et bestias terre, sed maledicta, inquit, terra in operc tuo {Gen, iv). • Nimirum sicut Deua incommutabilis non ad ipsum, cui benedizerat, digoum judicavit dioere :« Maledictus,» aed : Male- dicta terra in opere tuo » dicere nialuit, sic boiuo Dei vilavit dicere : Maledictus Cham, cui Deus be- nedizerat,et maluit dicere :« Maledictus Chanaan.» Quare autem oam habuerit Cham etiam alios suos filioB, Bicut Scriplura dicit : « Filii autem Cham : Chus et Mesraiiu,PhulhetCbanaan (Oeit.z),i iatum potius sub maledicto ease Moyses scripserit, dicere nunc ez abundanti est, tamen breviterdicendum quiatunc temporie Israelegreseusezifigyptoduce- batur in terram Chi&naan, et implebantur peccata Chanancorum ; idcirco, ut sciret Israel auzilium Domini ad delendum eos sibi non deruturum,scire etiam debebat genus illud fuisse malediotum ante- quam natum.
40 CAPUT XIV.
De illius intentione judicii, sdlicet diluviiy quod in iila subluceat splendor sancix Trinitaiis, lextum lilierx dHigentius inspicienti,
Ut sciamus autem ceitiusquia non casu,8ed per providentiam Banct» Trinitatis, t Noe tres filios genuit,» etezbujusoe numerihominibusreparatuB est orbis, ipsam diligentius litteram perspiciamuB in iliiusintentione Judicii» scilicetdiluvii.Nam ubi dictumest:« Videutes fihi Dei filias hominum, quodessentpulchrnacceperuutsibiuzoreBezomni- busquas elegerant^» continuo sequitur :«Dizitque Deus : Non permanebitspirituB meuB in homioein oeternum, quia caro eal.» Mozque repetita quereia deilla permistione filiorum Deicum filiabushomi- nam, protinus sequitur: « Videns autem Deus quod multa maiilia bominum esset in terra, » et cstera, usque « Poenitet enim me fecisse eos. • Continuo subjungens Scriptura : « Noeveroinvenit gratiam coram Domino, ct genuit tres filios, • sic ait :• Gumque vidiBset Deus terram esse corruptam, dixit ad Noe : Finis universaecarnis venit coram me; fac tibi aroam de lignis levigatis (Gen. vi). » Queia non delectet pro modo sive intentione praesenlis operi8,quod etiam hic ubi forte non putabatur lu- cere, splendor apparuit sanct» Trinitatia. Denique iu tam brevi, ecce tertio nomen Dei, dum dioitur: « Dizitque Deus. Videns autem Deus. Gumque vi- disset Deus. » Quid hic deest de manifestatione TrinitatiB, nisi quod idcirco, quia oportebat, aicut in ezordio dizimus, huno tbesaurum in isto agro Scripturarum esse abscondilumv taoitum estdere- lativis nominibuB, ut non diceretur ; DiziiqueDeus Pater.Vidensautem DeusDei Filius.Cumque vidisset Deus Patris et Filii Spiritus. Denique si hoc totum Bcriberetur, tuno non potuisset portare mundus, faciesque Moysi, nimis cornuta (£xo(/. zzziv), Bive epiendida Iui8set,et longiusab eofugiBsetBcandali- zatus iBrael. Nuno velamen vultus ejae Bubievare
89
DE GLORIFIC. TttlNlT. ET PROCESS. S. SPIRIT. — LIB. IV.
90
lieet, et demonstrare qnia sedentem in tbrono ja- dicii sanctam Trinitatem prsdicat litlera bffio, pro magoo judicio vldelicet ad fHciendum tam terribile judicium super illoagigante8,nimi8que muitiplices horoinea, quorum matitia et iniquilate terra repleta esl.Scntentias ergo jtidioli, sententiaa libet hio per- pendere aingularum personarumsancteTrinitatis.
CAPUT XV.
De prima sefUeniia illius judicii : » Non permanebit ipiritus meus in hominein seternum^ quiacaro est, quod cangruat personx Patris.
«< Dixilque Deu8 : Non permanebit spiritus meus in homine in leternum, quia caro est. » Nimirum personie illi quae dizerat, quod superiustractatum est : r Ecce Adanc quasi unus ex nobis faotus eat, » nonc ergo « ne forte sumat etiam de ligno vitae» et vival in sternum, • ipsi congruit dixisse : « Non permanebit spiritus meus,» id e8t, a mefactaa sive datasyin bomine in «eternum.Denique prioremsen- teatiam istam conOrmat» et quodammodo Batisfacit auiientibus, quod vere sapienter et valde utiiiter occluseril bomioi lignumy viUe, ne viveret in ster- Dum. Ac si dicat : Qaid facerent homines, si vive- rent in aeternom, quandoqnidem propter longiuscu- lamvitam (verbigralia,nongentorum aut octingen- torumannoram)taincorrupli,tamqae8aperbi8unt? Ergo sfcut nunc dixi, « ne sumat de ligno vits, et vivatin sternum, » ita et nunc dico : «Non perma- nebit spirilus meus in bomine in slernum,qaia caro est, » id eat quia corruptas est, imo et annos ejus diminaam, at non